PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Mang thai sinh đẻ để phát triển nòi giống là một sứ mệnh thiêng liêng của người phụ nữ và chỉ có duy nhất người phụ nữ làm được. Tuy nhiên giai đoạn này người phụ nữ gặp không ít những khó khăn về vật chất cũng như tinh thần. Nhu cầu được hỗ trợ về vật chất đặc biệt là về sức khỏe tâm thần, tâm tư tình cảm cần thiết hơn bao giờ hết trong giai đoạn này.
Thực tế cho thấy người thân đặc biệt là người chồng và gia đình chồng trong giai đoạn này cần có nhận thức toàn diện và sâu sắc về giai đoạn nhạy cảm này của người phụ nữ. Trải qua một cuộc thay đổi lớn về thể chất sau sinh với những biến động lớn về tâm lý làm người phụ nữ dễ bị khủng hoảng. Có nhiều mức độ khủng hoảng: người bị khủng hoảng trầm trọng dẫn đến giết con, tự hủy hoại bản thân…do sinh con ngoài ý muốn, chửa không được thừa nhận hay “chửa hoang”, có thai không phải con trai do định kiến nhà chồng, chồng có bồ…; Các trường hợp khủng hoảng bình thường như: lo lắng sợ hãi một cách thái quá, thờ ơ với con, thiếu tự tin vào bản thân, nhìn nhận vấn đề sai lệch, tưởng tượng những câu chuyện không có thực; bi quan chán nản với cuộc sống. Từ thực trạng những khó khăn của phụ nữ sau sinh và nhu cầu của họ về việc hỗ trợ về sức khỏe tâm thần – tâm tư tình cảm.
Trong khi thực tế người thân xung quanh còn hạn chế về nhận thức chưa quan tâm đúng mức đến giai đoạn sau sinh của chị em phụ nữ dẫn đến những hệ quả không tốt đến chất lượng cuộc sống của bà mẹ trẻ em và bầu không khí của gia đình. Trước những thực trạng đó thì vai trò của Công tác xã hội đặc biệt là tham vấn có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người phụ nữ trong giai đoạn này. Trong giới hạn nghiên cứu của đề tài tác giả xin đi sâu vào nghiên cứu vai trò của Công tác xã hội đặc biệt dưới góc độ của tham vấn đối với những trường hợp phụ nữ sau sinh bị khủng hoảng thường – trường hợp bình thường 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không phải trường hợp đặc biệt. Đề tài cũng xin được giới hạn trong nghiên cứu của mình xem xét thực trạng của phự nữ sau sinh, nhu cầu và đáp ứng của người thân trước những nhu cầu của họ; Xem xét Công tác xã hội cá nhân đặc biệt là tham vấn cần thiết như thế nào đối với giai đoạn này của họ.
Tên đề tài của tôi là: “Vai trò của tham vấn đối với phụ nữ sau sinh bị khủng hoảng tâm lý tại huyện Từ Liêm, Hà Nội”. Vài nét về tổng quan nghiên cứu của đề tài. Trong phần lịch sử nghiên cứu đề tài, chúng tôi xin chia các tài liệu nghiên cứu theo các vấn đề cụ thể như sau: 2. Nhu cầu tham vấn Đã có nghiên cứu chỉ ra rằng Tham vấn ngày càng cần thiết trong xã hội hiện đại và nhu cầu ngày một lớn hơn.
Trong trang ctd.vn của Trung tâm đào tạo phát triển cộng đồng đã đưa ra bài nghiên cứu theo Tạp chí Tâm lý học ngày 21/08/2011 chỉ ra rằng Tham vấn tâm lí – Một dịch vụ cần phát triển ở Việt Nam (Phần hai). Trong bài nghiên cứu này tác giả đã đưa ra thực tế phát triển của dịch vụ này tại các nước trên thế giới trước thực trạng các vấn đề xã hội ngày một phức tạp. Tại Việt Nam bài nghiên cứu này cũng chỉ ra “Ở Việt Nam hiện nay, mặc dù còn nhiều tranh luận về thuật ngữ, song kết quả một số điều tra, nghiên cứu gần đây như của Trường Cao đẳng Lao động - Xã hội (1997, 2004), Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội (2002), Khoa Tâm lý - Giáo dục, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (2004) v. cũng như hoạt động thực tiễn cho thấy nhu cầu của loại hình dịch vụ này đang có chiều hướng tăng lên, đặc biệt là ở các khu vực đô thị, thành phố lớn” – Trích dẫn từ bài nghiên cứu Tham vấn tâm lí - Một dịch vụ cần phát triển ở Việt Nam (phần 2) trên Tạp chí tâm lí được đăng trên trang ctd.vn của Trung tâm đào tạo phát triển cộng đồng ngày 21/08/2011 của Tác giả Bùi Thị Xuân Mai.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Nghiên cứu về phụ nữ sau sinh về mặt y sinh học – chăm sóc sau sinh về mặt y tế Trong Luận án nghiên cứu Tiến Sĩ của tác giả Phạm Phương Lan – Bộ giáo dục đào tạo và Bộ y tế công bố năm 2014, đã nghiên cứu về “Thực trạng chăm sóc sau sinh của bà mẹ ở hai bệnh viện trên địa bàn Hà Nội và đánh giá mô hình chăm sóc sau sinh tại nhà”. Trong nghiên cứu này đã đưa ra xem xét chi tiết, sâu sắc về các nội dung chăm sóc sau sinh cho bà mẹ và trẻ em về mặt y tế. Về kết quả nghiên cứu tác giả đã mô tả thực trạng kiến thức thực hành việc chăm sóc sau sinh đối với chị em phụ nữ và nhu cầu chăm sóc sau sinh của họ như thế nào; Nghiên cứu cũng xem xét thực trạng chăm sóc sau sinh tại nhà cho bà mẹ trẻ em. Ngoài ra tác giả cũng đưa ra nội dung chăm sóc sau sinh theo hướng dẫn quốc gia: “Từ ngày thứ hai đến 6 tuần nếu bà mẹ xuất viện các cán bộ y tế thực hiện chăm sóc cần thực hiện quy trình: - Về phía người mẹ: + Vệ sinh hàng ngày + Chăm sóc vú + Tư vấn: Giải quyết vấn đề tâm lý (nếu có)….
Luận án đi sâu vào nghiên cứu về những nhu cầu của PNSS là chăm sóc về ý tế như vết mổ; chế độ dinh dưỡng, cách cho con bú ….Luận án cũng đưa ra các mô hình chăm sóc sau sinh tại một số nước trên thế giới và để xem xét một cách toàn diện về thực trang ở Việt Nam. Luận án đã đánh giá nhu cầu hiện tại của PNSS và mức độ đáp ứng với nhu cầu trên thực tế của họ. Luận án của tác giả đã thành công trong nghiên cứu về Thực trạng chăm sóc bà mẹ sau sinh ở hai bệnh viện lớn và đánh giá mô hình chăm sóc sau sinh tại nhà. Trong khuôn khổ của đề tài tác giả Phạm Phương Lan tập trung quan tâm về việc chăm sóc sau sinh cho bà mẹ và bé về mặt y sinh học một cách khoa học và sâu sắc.
Trong giới hạn của đề tài tác giả chưa đi 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiên cứu sâu về vấn đề hỗ trợ, chia sẻ về mặt tinh thần cũng như chưa đi sâu vào xem xét những khó khăn về tâm lý của PNSS. Những biến đổi về tâm lý của phụ nữ sau sinh con. Có nhiều nghiên cứu đã chỉ ra Phụ nữ sau sinh gặp một số biến đổi về tâm lý gây khó khăn đến cuộc sống của họ. Trong tạp chí Tâm lý học, số 4 (121), 4 – 2009 tác giả Nguyến Linh Trang - Trung tâm nghiên cứu về Phụ nữ, Đại học Quốc gia Hà Nội đã đưa ra mốc thời gian cho thấy việc nghiên cứu về sự biến đổi của PNSS về mặt tâm lý đã có từ thời cổ đại qua các tác phẩm của nhà y học Hippocrates đã có những dấu hiệu nhận thấy phụ nữ sau sinh có những biến đổi về tâm lý và đến đầu thế kỷ XIX không chỉ có các nhà y học nghiên cứu mà còn có các nhà tâm thần học, xã hội học quan tâm.
Trong bài nghiên cứu này tác giả cũng đưa ra 3 mức độ biến đổi tâm lý mà phụ nữ sau sinh hay gặp phải do kết quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu trước đó. Dù ở mức độ nào người phụ nữ sau sinh đều cần được hỗ trợ , chia sẻ về kiến thức, kinh nghiệm và tâm lý đsể vượt qua giai đoạn khó khăn của mình. Tác giả cũng đưa ra biểu hiện rõ nhất của sự biến đổi tâm lý ở người phụ nữ sau sinh là rất dễ khóc: 33,3% dễ khóc, 24,1% lo sợ, 16,6% cáu gắt, 9,6% tủi thân, 16,6% là khác. Trong bài viết tác giả cũng phân tích những chia sẻ của các bà mẹ về tâm trạng sau sinh và nhận thấy trong 30 phụ nữ có độ tuổi dưới 35 có 18 bà mẹ ( chiếm 60%) đã từng trải qua trạng thái “Cơn buồn thoáng qua sau sinh”, 5 bà mẹ ( chiếm 16,6% ) đã từng mắc trầm cảm sau sinh, một bà mẹ mắc chứng loạn thần sau sinh.
Tác giả cũng nhận định gia đình người thân, đặc biệt người chồng có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tâm lý cho phụ nữ sau sinh vượt qua giai đoạn này. Bài nghiên cứu dưới góc độ xã hội học đã chỉ ra những khó khăn về tâm lý của PNSS. Tuy nhiên nghiên cứu cũng chỉ ra rằng vai trò của người 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chồng trong việc hỗ trợ, chia sẻ những khó khăn về tâm lý cũng như những người thân xung quanh chưa được nhận thức một cách toàn diện. Trong bài nghiên cứu của Ths.
BS Nguyễn Ngọc Quang về “Rối loạn tâm thần thời kỳ mang thai và sau sinh” trên báo suckhoevadoisong.vn đã đăng ngày 25/10/2012 đã đưa ra những vấn đề phụ nữ sau sinh thương gặp phải dưới góc độ y sinh học. Trong đó bác sỹ có nhắc đến những biểu hiện rối loạn tâm căn thời kỳ mang thai và khi bàn đến vấn đề điều trị có nhắc đến liệu pháp tâm lý nâng đỡ, liệu pháp gia đình chủ yếu là giải thích cho người chồng. Như vậy: Đối tượng là phụ nữ sau sinh được nghiên cứu cơ bản trên lĩnh vực y học và xã hội học là chủ yếu. PN nói chung được được quan tâm nhiều trong các vấn đề như: Chăm sóc sức khỏe sinh sản; kế hoạch hóa gia đình, luật bạo lực gia đình… Trong thực tế đã có nhiều nghiên cứu đề cập đến những biến đổi tâm lý của phụ nữ sau sinh ở mức độ khác nhau và có ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bà mẹ và trẻ em.
Phản ánh thực tế hạn chế nhận thức cũng như quan tâm chưa đúng mức về chăm sóc phụ nữ sau sinh về mặt tâm lý của người chồng và những người thân xung quanh Công tác xã hội dành nhiều chuyên đề nhiều thảo luận dành cho phụ nữ, phụ nữ nghèo; phụ nữ bị buôn bán…Tuy nhiên đề tài nói về CTXH đặc biệt là tham vấn trong CTXH đối với phụ nữ sau sinh chưa được đề cập tới.