Luận văn thạc sĩ: Vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích vai trò của Quốc hội trong bảo vệ và thúc đẩy quyền con người tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về luật học.

• Tác giả: Nguyễn Mạnh Hùng
• Người hướng dẫn: Gs. Thái Vĩnh Thắng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật về quyền con người
• Đề tài: Vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG VIỆC BẢO VỆ VÀ THÚC ĐẨY QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái quát về quyền con người
• 1.2. Khái niệm và đặc điểm của quyền con người
• 1.3. Yêu cầu bảo vệ quyền con người ở Việt Nam trong tình hình mới
• 1.4. Khái quát những nét mới về Quốc hội trong Hiến pháp năm 2013
• 1.5. Địa vị pháp lý của Quốc hội
• 1.6. Chức năng, nhiệm vụ của Quốc hội Việt Nam
• 1.7. Tổ chức và hoạt động của Quốc hội
• 1.8. Lý luận về vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người
• 1.9. Khái quát về vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người
• 1.10. Mối quan hệ giữa Quốc hội với các cơ quan nhà nước khác trong việc bảo vệ quyền con người
• 1.11. Nội dung vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người
• 1.12. Bảo vệ quyền con người trong hoạt động lập hiến, lập pháp
• 1.13. Bảo vệ quyền con người qua hoạt động quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước
• 1.14. Bảo vệ quyền con người thông qua hoạt động giám sát tối cao
• 1.15. Bảo vệ quyền con người qua hoạt động của đại biểu Quốc hội
• 1.16. Yêu cầu xây dựng cơ quan chuyên trách về quyền con người - Kinh nghiệm của thế giới
• 1.17. Khái quát chung
• 1.18. Mô hình Thanh tra Quốc hội (Parliamentary Ombudsman)
• 1.19. Mô hình Ủy ban Quốc gia về quyền con người (National Human Rights Committee)
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG VIỆC BẢO VỆ VÀ THÚC ĐẨY QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Quyền lập hiến bảo vệ quyền con người
• 2.2. Yêu cầu đặt ra đối với quy trình lập hiến
• 2.3. Nội dung quyền con người trong Hiến pháp mới
• 2.4. Trưng cầu dân ý, lấy ý kiến của nhân dân về sửa đổi Hiến pháp
• 2.5. Hội đồng bầu cử quốc gia - Thiết chế ra đời đảm bảo quyền bầu cử của công dân
• 2.6. Thực trạng hoạt động lập pháp bảo vệ quyền con người của Quốc hội
• 2.7. Thực trạng hoạt động quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước bảo vệ quyền con người của Quốc hội
• 2.8. Thực trạng hoạt động Giám sát tối cao bảo vệ quyền con người của Quốc hội
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG VIỆC BẢO VỆ VÀ THÚC ĐẨY QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Những quan điểm cơ bản nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong hoạt động thực hiện chức năng của Quốc hội
• 3.2. Đề xuất, kiến nghị nâng cao vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người ở Việt Nam
• 3.3. Tăng cường chất lượng hoạt động lập pháp
• 3.4. Cải thiện việc thực hiện chức năng "Quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước" của Quốc hội
• 3.5. Nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người thông qua hoạt động giám sát tối cao
• 3.6. Tăng cường hiệu quả hoạt động của các cơ quan của Quốc hội
• 3.7. Hoàn thiện bộ máy chuyên trách về quyền con người trong tổ chức của Quốc hội
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của Quốc hội trong bảo vệ quyền con người

Quốc hội Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người. Với tư cách là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân, Quốc hội có trách nhiệm xây dựng và thông qua các luật pháp nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Điều này không chỉ thể hiện qua các văn bản pháp luật mà còn qua các hoạt động giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

1.1. Khái niệm quyền con người và sự cần thiết bảo vệ

Quyền con người là những quyền tự nhiên, vốn có của mỗi cá nhân, được ghi nhận và bảo vệ bởi pháp luật. Việc bảo vệ quyền con người không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nghĩa vụ của toàn xã hội. Quốc hội, với vai trò lập pháp, có trách nhiệm đảm bảo rằng các quyền này được thực thi và bảo vệ.

1.2. Địa vị pháp lý của Quốc hội trong hệ thống chính trị

Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, có chức năng lập hiến, lập pháp và giám sát tối cao. Địa vị pháp lý này cho phép Quốc hội có khả năng tác động mạnh mẽ đến việc bảo vệ quyền con người thông qua việc ban hành các luật và chính sách phù hợp.

II. Thách thức trong việc bảo vệ quyền con người ở Việt Nam

Mặc dù Quốc hội đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo vệ quyền con người, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như sự thiếu hụt thông tin, sự chậm trễ trong việc thực thi các chính sách, và sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật đang gây khó khăn cho việc bảo vệ quyền con người.

2.1. Những vấn đề pháp lý còn tồn tại

Nhiều quy định pháp luật hiện hành chưa đầy đủ hoặc không đồng bộ, dẫn đến việc khó khăn trong việc thực thi quyền con người. Quốc hội cần xem xét và sửa đổi các quy định này để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

2.2. Sự thiếu hụt thông tin và giám sát

Việc thiếu thông tin về quyền con người và các chính sách bảo vệ quyền lợi của công dân đang làm giảm hiệu quả giám sát của Quốc hội. Cần có các biện pháp tăng cường thông tin và giáo dục về quyền con người cho người dân.

III. Phương pháp nâng cao vai trò của Quốc hội trong bảo vệ quyền con người

Để nâng cao vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ quyền con người, cần có các phương pháp cụ thể và hiệu quả. Điều này bao gồm việc cải thiện quy trình lập pháp, tăng cường giám sát và xây dựng cơ quan chuyên trách về quyền con người.

3.1. Cải thiện quy trình lập pháp

Quốc hội cần cải thiện quy trình lập pháp để đảm bảo rằng các luật liên quan đến quyền con người được thông qua nhanh chóng và hiệu quả. Điều này bao gồm việc lắng nghe ý kiến của người dân và các tổ chức xã hội.

3.2. Tăng cường giám sát hoạt động của Nhà nước

Quốc hội cần tăng cường hoạt động giám sát đối với các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các chính sách bảo vệ quyền con người. Việc này sẽ giúp phát hiện và khắc phục kịp thời các vi phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quyền con người

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn về quyền con người đã chỉ ra rằng việc bảo vệ quyền con người không chỉ là trách nhiệm của Quốc hội mà còn là của toàn xã hội. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải có một cơ chế giám sát hiệu quả và các chính sách cụ thể để bảo vệ quyền lợi của công dân.

4.1. Kinh nghiệm quốc tế trong bảo vệ quyền con người

Nhiều quốc gia đã áp dụng các mô hình giám sát và bảo vệ quyền con người hiệu quả. Quốc hội Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để cải thiện hoạt động của mình.

4.2. Kết quả thực hiện quyền con người tại Việt Nam

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc bảo vệ quyền con người, nhưng vẫn cần tiếp tục nỗ lực để cải thiện hơn nữa. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao nhận thức về quyền con người trong xã hội là rất quan trọng.

V. Kết luận và tương lai của vai trò Quốc hội trong bảo vệ quyền con người

Vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ quyền con người là rất quan trọng và cần thiết. Trong tương lai, Quốc hội cần tiếp tục phát huy vai trò của mình để đảm bảo rằng quyền con người được bảo vệ và thực thi một cách hiệu quả.

5.1. Tầm nhìn tương lai về quyền con người

Tương lai của quyền con người ở Việt Nam phụ thuộc vào sự nỗ lực của Quốc hội trong việc cải cách và hoàn thiện các chính sách bảo vệ quyền lợi của công dân.

5.2. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ quyền con người, bao gồm việc xây dựng các cơ quan chuyên trách và tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình lập pháp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngày 12/11/2013, Việt Nam đã trúng cử vào Hội đồng Quyền con người Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2014-2016 với số phiếu ấn tượng 184/192 phiếu thuận (đạt tỷ lệ 95,8%). Ngay sau đó, ngày 28/11/2013, Quốc hội khóa XIII đã chính thức thông qua bản Hiến pháp năm 2013 với sự tham gia đóng góp của hơn 20 triệu lượt ý kiến từ mọi tầng lớp nhân dân trên phạm vi cả nước. Những dấu mốc lịch sử này phản ánh bước chuyển mình căn bản trong nhận thức và thể chế hóa quyền con người tại Việt Nam.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết khoảng cách giữa các cam kết pháp lý quốc tế về quyền con người và thực tiễn thực thi thông qua thiết chế Quốc hội – cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân và cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Mục tiêu cụ thể của công trình gồm: làm rõ hệ thống lý luận về vai trò của cơ quan lập pháp trong bảo đảm quyền con người, phân tích thực trạng thực hiện 3 chức năng hiến định (lập hiến/lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, giám sát tối cao) trong giai đoạn 2008-2014, và kiến nghị hệ giải pháp nâng cao hiệu lực hoạt động của Quốc hội trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu được lượng hóa qua việc cung cấp luận cứ cho quá trình hoàn thiện hơn 50 đạo luật chuyên ngành, đồng thời xác lập mô hình tổ chức bộ máy chuyên trách nhằm tăng hiệu suất giám sát tư pháp và xử lý khiếu nại của cử tri thêm khoảng 30% đến 40% trong chu kỳ lập pháp mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng đồng thời ba khung lý thuyết nền tảng trong khoa học pháp lý hiện đại:

1. Thuyết quyền tự nhiên và Thuyết thực định pháp lý: Tiếp cận quyền con người vừa là những giá trị vốn có, phổ quát, không thể tước đoạt (được ghi nhận trong 30 điều của Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948), vừa là hệ thống các quy phạm pháp lý do Nhà nước thừa nhận, tôn trọng và bảo đảm thi hành.
2. Học thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Xác định nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp theo Điều 2 Hiến pháp năm 2013.
3. Thuyết chủ nghĩa hợp hiến hiện đại: Đề cao chủ quyền nhân dân, phân biệt rõ quyền lập hiến của nhân dân và quyền lập pháp của Quốc hội.

Hệ thống 4 khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm: Quyền con người (bảo đảm pháp lý toàn cầu chống lại sự xâm hại phẩm giá), Quyền công dân (vị thế pháp lý gắn với quốc tịch), Quyền lập hiến của nhân dân (quyền thiết lập trật tự hiến định), và Giám sát tối cao (phương thức kiểm soát quyền lực mang tính tối thượng của cơ quan dân cử).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam từ Hiến pháp năm 1946 đến Hiến pháp năm 2013, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (ICCPR, ICESCR), và hệ thống báo cáo tổng hợp từ 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong đợt lấy ý kiến sửa đổi Hiến pháp.

Cỡ mẫu phân tích văn bản bao gồm 52 đạo luật chuyên ngành được Quốc hội ban hành và sửa đổi trong giai đoạn 2008-2014 liên quan trực tiếp đến quyền con người. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các lĩnh vực nhạy cảm như tư pháp hình sự, an sinh xã hội, quyền lao động và quyền của các nhóm yếu thế.

Phương pháp phân tích chủ đạo là phân tích so sánh luật học (đối chiếu mô hình Parliamentary Ombudsman của Thụy Điển, Đạo luật Nhân quyền năm 1993 của New Zealand với thực tiễn Việt Nam), kết hợp phương pháp duy vật biện chứng và thống kê chuẩn mực pháp lý. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm đảm bảo tính khách quan khoa học, lượng hóa được mức độ tương thích giữa pháp luật quốc gia và các chuẩn mực nhân quyền quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Hiến pháp năm 2013 đã tạo ra bước ngoặt mang tính lịch sử khi đưa chương "Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân" từ vị trí Chương V trong Hiến pháp năm 1992 lên Chương II (với 36 điều khoản cụ thể). Đã có 3.529.919 lượt người tham gia ý kiến chính thức qua hệ thống Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể, khẳng định sự thừa nhận quyền tự nhiên thay vì cơ chế "ban phát" quyền trước đây.

Thứ hai, hoạt động lập pháp trong tư pháp hình sự đã ghi nhận những bước tiến nhân văn vượt bậc. Điển hình là Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi năm 2009) đã bãi bỏ hình phạt tử hình đối với 8 tội danh, giảm tổng số tội danh áp dụng án tử hình từ 29 xuống còn 21 tội (tương đương mức giảm 27,58%). Nguyên tắc suy đoán vô tội lần đầu tiên được hiến định rõ nét tại Điều 31 Hiến pháp năm 2013.

Thứ ba, các đạo luật kinh tế - xã hội đã cải thiện căn bản đời sống nhân dân. Đến quý IV/2012, lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên đạt 52,79 triệu người; tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn đạt khoảng 46%. Việc sửa đổi Bộ luật Lao động và thực thi chính sách bảo hiểm thất nghiệp đã kéo giảm tỷ lệ thất nghiệp chung từ 2,9% năm 2009 xuống còn 1,99% năm 2012, hỗ trợ tạo mới 1,52 triệu việc làm trong năm 2012.

Thứ tư, không gian xã hội dân sự mở rộng nhanh chóng với khoảng 460 hội và tổ chức nghề nghiệp toàn quốc (tăng 21,05% so với mức 380 hội năm 2009) cùng hơn 36.000 hội đoàn tại các địa phương.

Thảo luận kết quả

Các số liệu tiến bộ trên xuất phát từ động lực đổi mới thể chế gắn liền với cam kết hội nhập quốc tế của Việt Nam khi gia nhập Hội đồng Quyền con người Liên Hợp Quốc với 95,8% số phiếu ủng hộ.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu cùng thời kỳ, luận văn chỉ ra rằng mặc dù số lượng luật ban hành tăng cao, Việt Nam vẫn thiếu một thiết chế chuyên trách độc lập về quyền con người. Nhiều quốc gia áp dụng mô hình Ủy ban Quốc gia về Quyền con người (NHRC) theo Nguyên tắc Paris hoặc Thanh tra Quốc hội (Ombudsman) nhằm tiếp nhận khiếu nại hành chính độc lập. Toàn bộ tiến trình phát triển và các chỉ số so sánh lập pháp được tổng hợp qua bảng phân loại 3 nhóm thẩm quyền tại Điều 70 Hiến pháp năm 2013, giúp minh họa trực quan sự dịch chuyển từ một Quốc hội tập quyền sang Quốc hội pháp quyền hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ban hành Luật Trưng cầu ý dân và Luật Tiếp cận thông tin: Chủ thể thực hiện là Quốc hội và Chính phủ; lộ trình hoàn thành trong giai đoạn 2015-2018; mục tiêu đảm bảo 100% các sửa đổi hiến định trọng đại đều được đưa ra lấy ý kiến hoặc phúc quyết trực tiếp bởi cử tri cả nước.
2. Thiết lập Ban chuyên trách về Quyền con người thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Chủ thể thực hiện là Quốc hội khóa XIV; timeline từ năm 2016 đến 2020; mục tiêu xử lý dứt điểm trên 90% các đơn thư khiếu nại, tố cáo tư pháp kéo dài và theo dõi việc thực thi công ước quốc tế.
3. Tăng tỷ lệ đại biểu Quốc hội chuyên trách: Chủ thể thực hiện là Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Hội đồng Bầu cử quốc gia; nâng tỷ lệ đại biểu chuyên trách từ 30% lên tối thiểu 40% đến 50% trong nhiệm kỳ 2016-2021 nhằm nâng cao tính độc lập và chất lượng giám sát chuyên sâu tại các phiên giải trình.
4. Rà soát và tiếp tục bãi bỏ ít nhất 5 tội danh áp dụng án tử hình trong Bộ luật Hình sự: Chủ thể thực hiện là Ủy ban Tư pháp của Quốc hội; lộ trình thực hiện giai đoạn 2015-2017; hướng tới hoàn thiện nguyên tắc suy đoán vô tội và quyền bào chữa cho 100% bị can, bị cáo ngay từ thời điểm tạm giữ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Đại biểu dân cử và chuyên viên các cơ quan của Quốc hội: Hỗ trợ đắc lực trong hoạt động thẩm tra dự án luật, xây dựng khung chính sách và thiết kế các phiên chất vấn, giải trình theo chuẩn mực pháp quyền.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên tại các cơ quan tư pháp: Ứng dụng thực hiện chuẩn xác nguyên tắc suy đoán vô tội, bảo vệ quyền của bị can, bị cáo và giảm thiểu tối đa các vụ án oan sai trong thực tiễn xét xử.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Luật học: Sử dụng làm tài liệu học thuật giá trị về Luật Hiến pháp, Luật Nhân quyền và lịch sử lập pháp của Nhà nước Việt Nam.
• Luật sư và đại diện hơn 36.000 tổ chức hội đoàn xã hội: Làm căn cứ lý luận để phản biện chính sách, trợ giúp pháp lý cho các nhóm yếu thế và giám sát việc thực thi pháp luật của các cơ quan công quyền.

Câu hỏi thường gặp

Điểm đột phá lớn nhất của Hiến pháp 2013 về quyền con người là gì?

Hiến pháp năm 2013 chuyển chương Quyền con người lên vị trí trang trọng hàng đầu (Chương II), lần đầu tiên phân định rạch ròi giữa quyền tự nhiên của con người và quyền công dân. Văn bản khẳng định nguyên tắc các quyền chỉ bị hạn chế bởi luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, trật tự xã hội và đạo đức cộng đồng theo quy định tại Điều 14.

Tại sao Quốc hội không còn là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến?

Điều 69 Hiến pháp năm 2013 xác định Quốc hội "thực hiện quyền lập hiến" thay vì là cơ quan "duy nhất có quyền lập hiến" như Hiến pháp năm 1992. Điều này phản ánh nguyên lý chủ quyền thuộc về nhân dân, mở đường cho các hình thức dân chủ trực tiếp như trưng cầu ý dân và nhân dân phúc quyết Hiến pháp.

Luận văn đề xuất mô hình cơ quan chuyên trách quyền con người nào cho Việt Nam?

Luận văn đề xuất nghiên cứu tiếp thu mô hình Thanh tra Quốc hội (Ombudsman) kết hợp với Ủy ban Quốc gia về Quyền con người (NHRC) trực thuộc cơ quan dân cử. Thiết chế này có nhiệm vụ tiếp nhận khiếu nại công dân, điều tra độc lập các hành vi lạm quyền của bộ máy hành chính và giám sát các chuẩn mực quốc tế.

Hoạt động giám sát tối cao của Quốc hội bảo vệ quyền con người như thế nào?

Quốc hội bảo vệ quyền con người thông qua việc xem xét báo cáo công tác của Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao, tổ chức bỏ phiếu tín nhiệm, tiến hành chất vấn các thành viên Chính phủ và yêu cầu giải trình trực tiếp theo Điều 77 Hiến pháp năm 2013 để chấn chỉnh các sai phạm quyền lợi của người dân.

Cải cách lập pháp hình sự đã mang lại những con số cụ thể nào?

Bộ luật Hình sự năm 1999 sửa đổi năm 2009 đã bãi bỏ án tử hình ở 8 tội danh, giảm danh mục tử hình từ 29 xuống 21 tội danh. Đồng thời, Bộ luật Tố tụng Hình sự mở rộng quyền bào chữa từ giai đoạn tạm giữ và luật hóa nguyên tắc bồi thường oan sai nhằm bảo vệ tối đa nhân phẩm của người bị buộc tội.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vai trò của Quốc hội trong việc thể chế hóa và bảo vệ quyền con người trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá thực chứng tiến trình chuyển dịch lập hiến năm 2013 với hơn 20 triệu lượt ý kiến đóng góp của cử tri và sự ra đời của Hội đồng Bầu cử quốc gia.
• Phân tích sâu sắc kết quả lập pháp giai đoạn 2008-2014, nổi bật là việc bãi bỏ 8 tội danh tử hình và giảm tỷ lệ thất nghiệp xuống 1,99%.
• Đưa ra khuyến nghị mang tính đột phá về việc xây dựng cơ quan chuyên trách nhân quyền tại Quốc hội và tăng tỷ lệ đại biểu chuyên trách lên 40% đến 50%.
• Xác định lộ trình lập pháp 2015-2020 cần ưu tiên hoàn thiện Luật Trưng cầu ý dân và Luật Tiếp cận thông tin để đảm bảo thực thi toàn diện chủ quyền nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG VIỆC BẢO VỆ VÀ THÚC ĐẨY QUYỀN CON NGƢỜI Ở VIỆT NAM 1. Khái quát về quyền con ngƣời 1. Khái niệm và đặc điểm của quyền con người Những ý tưởng về quyền con người đã ra đời từ rất sớm cùng với sự phân chia giai cấp trong xã hội và hình thành Nhà nước. Ở Nhà nước chiếm hữu nô lệ, tư tưởng về bình đẳng, dân chủ, pháp luật hoá tư tưởng về quyền con người đã được thể hiện dù còn hạn chế, điển hình là trong Bộ luật Hamurabi.

Hay như ở xã hội phong kiến Việt Nam, tính dân tộc, nhân đạo, tiến bộ cũng được thể hiện rõ nét và xuyên suốt qua nhiều triều đại, nổi bật là Quốc triều Hình Luật của nhà Lê được ban hành dưới triều vua Lê Thánh Tông vào thế kỷ XV. Thế kỷ XVII - XVIII ở châu Âu, trường phái pháp luật tự nhiên với các đại diện như: Spinoda, Hobbes, Kant. đã mở ra một trang mới cho sự phát triển tư tưởng bảo vệ quyền cá nhân chống lại sự vi phạm từ phía quyền lực. Tư tưởng này góp phần vào thắng lợi của cách mạng tư sản lật đổ chế độ phong kiến tàn bạo, thiết lập nhà nước mà ở đó phẩm giá con người được nâng lên thành công dân của xã hội chứ không phải thần dân của vua.

Tuyên ngôn độc lập của Hợp chủng Quốc Hoa Kỳ năm 1776 khẳng định: "Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền được sống, quyền tự do và quyền được mưu cầu hạnh phúc" [2,tr. Những tuyên bố này đã được tái khẳng định trong Bản Tuyên ngôn Quyền công dân và Quyền con người 1789 của nước Pháp và Bản Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tư tưởng về quyền con người thực sự trở thành vấn đề mang tính chất toàn cầu và dần được thể chế hóa toàn diện, có tính hệ thống vào pháp luật và đời sống chính trị quốc tế bắt đầu từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX khi các tổ chức quốc tế lớn ra đời như: Hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế (năm 1863), Hội Quốc Liên (1919), Tổ chức lao động Quốc tế (1919).

Đặc biệt, sau khi Liên Hợp Quốc ra đời năm 1945 và ban hành Tuyên ngôn thế giới về quyền con người năm1948 thì vấn đề quyền con người đã trở thành mục tiêu chung và căn bản của 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] toàn nhân loại, là động lực đấu tranh của tất cả nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới. Lời nói đầu của Tuyên ngôn thế giới về quyền con người năm 1948 có nhấn mạnh: "Việc thừa nhận phẩm giá vốn có, các quyền bình đẳng và không thể tách rời của mọi thành viên trong gia đình nhân loại là cơ sở cho tự do, công bằng và hòa bình trên thế giới” [3]. Đưa ra khái niệm về quyền con người, Văn phòng Cao ủy Liên hiệp Quốc về quyền con người đã định nghĩa như sau: Những bảo đảm pháp lý toàn cầu (universal legal guarantees) có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động (actions) hoặc sự bỏ mặc (omissions) mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép (entitlements) và tự do cơ bản (fundamental freedoms) của con người" [2,tr. Cách hiểu về quyền con người của các chuyên gia, cơ quan nghiên cứu ở Việt Nam cũng không hoàn toàn đồng nhất, nhưng nhìn chung, đa số đều hiểu rằng quyền con người là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế.

Quyền con người được tiếp cận dưới góc độ là những quyền tự nhiên, vốn có nhưng phải được pháp luật ghi nhận và bảo vệ. Quyền con người được coi là những chuẩn mực được cộng đồng Quốc tế thừa nhận và tuân thủ và được áp dụng cho tất cả mọi người trên thế giới. Quyền con người có những đặc điểm nổi bật sau: - Quyền con người có tính tự nhiên: Đó là những đặc quyền mà con người sinh ra là tự nhiên có, mang tính tự nhiên mà nổi bật là quyền được sống, được bảo vệ, được tự do phát triển. Mặc dù, những đặc quyền đó có trước, song chừng nào chưa được pháp luật công nhận thì chúng không thể được đưa ra áp dụng.

- Quyền con người có tính phổ quát: Quyền con người được hầu hết các Quốc gia trên thế giới công nhận và tuân thủ, được áp dụng bình đẳng cho mọi người, không có sự phân biệt đối xử bởi bất kỳ lý do nào về chủng tộc, màu da, giới tính, tôn giáo, thành phần xuất thân.Như vậy, quyền con người là một giá trị chung của nhân loại, là mục đích vươn tới của nhân loại. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Quyền con người có tính bất khả xâm phạm: Quyền con người là bất khả xâm phạm, không bị tước đoạt, ngoại trừ trong các tình huống cụ thể và theo đúng quy định của pháp luật quốc gia, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Ví dụ, quyền tự do có thể được hạn chế nếu một người bị kết án là phạm một tội theo quy định của pháp luật bởi một bản án có hiệu lực của tòa án có thẩm quyền. - Quyền con người không thể phân chia, tách rời: Đó là các quyền dân sự và chính trị như quyền sống, bình đẳng trước pháp luật và tự do ngôn luận; các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa, như các quyền được làm việc, an sinh xã hội và giáo dục; hoặc quyền của nhóm như quyền phát triển và tự quyết định.

Các quyền này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, việc cải thiện một trong những quyền có thể tạo điều kiện đảm bảo tốt các quyền khác. Trái lại, việc một quyền bị xâm phạm hay tước đoạt cũng có thể ảnh hưởng xấu đến những quyền khác. Các quyền của con người thường được thể hiện và đảm bảo theo quy định của pháp luật quốc gia, các điều ước, cam kết, thỏa thuận hoặc tập quán quốc tế. Luật pháp quốc tế về quyền con người đặt ra nghĩa vụ đối với mỗi quốc gia thành viên nhằm buộc các quốc gia phải hành động theo những cách nhất định hoặc tránh một số hành vi nhất định để thúc đẩy và bảo vệ quyền con người.

- Quyền con người có tính liên hệ và phụ thuộc lẫn nhau: Quyền con người mang tính toàn diện, chúng không tồn tại một cách độc lập, tách rời với nhau mà tồn tại trong một tổng thể có mối liên hệ mật thiết, chúng phụ thuộc, ràng buộc lẫn nhau, trong đó, việc đảm bảo toàn bộ hoặc một phần các quyền này là điều kiện để đảm bảo toàn bộ hoặc một phần các quyền khác và ngược lại. Một xã hội phát triển, đảm bảo tốt các quyền và tự do chính trị, dân sự sẽ có những tác động tích cực trực tiếp và gián tiếp đảm bảo các quyền kinh tế, văn hóa, xã hội. Và ngược lại, các quyền kinh tế, văn hóa, xã hội được đảm bảo thì các quyền chính trị, dân sự sẽ được thực thi tốt. Yêu cầu bảo vệ quyền con người ở Việt Nam trong tình hình mới Với đường lối đổi mới, tập trung xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc, đất nước ta đang từng bước vượt qua mọi khó khăn, thách thức, giành được những thành tựu đáng ghi nhận, trước sự tác động phức tạp của tình hình thế giới, khu vực.

Lĩnh vực 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kinh tế - xã hội ngày một phát triển, chính trị ổn định, quốc phòng - an ninh được củng cố và tăng cường; đời sống của nhân dân, cán bộ, chiến sĩ không ngừng được cải thiện; uy tín, vị thế của nước ta không ngừng được nâng cao trên trường quốc tế. Ngày 12/11/2013, với tỷ lệ phiếu thuận 184/192, Việt Nam đã lần đầu tiên trở thành thành viên Hội đồng Quyền con người Liên Hợp Quốc. Ngày 28/11/2013, Hiến pháp mới đã được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 6 thông qua, thay thế cho Hiến pháp năm 1992. Đặt những quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân tại Chương II, Hiến pháp đã khẳng định tầm quan trọng của quyền con người, quyền công dân, thể hiện sự nhất quán đường lối của Đảng và Nhà nước ta trong việc công nhận, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân.

Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên quy định quyền sống; quyền hưởng thụ các giá trị văn hóa, nghiên cứu và thụ hưởng các kết quả khoa học; quyền xác định dân tộc của mình, sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ, tự do lựa chọn ngôn ngữ giao tiếp; quyền được sống trong môi trường trong lành…Đáng chú ý trong Hiến pháp 2013 cũng đã có sự thể hiện rõ sự thống nhất giữa quyền con người và quyền công dân, quyền nào là nhóm quyền được áp dụng đối với mọi cá nhân với tư cách là quyền con người, quyền nào là nhóm quyền chỉ áp dụng đối với công dân Việt Nam với tư cách là các quyền công dân. Quyền con người cũng là quyền công dân, nhưng phải có một sự phân định rạch ròi, những thứ mà mọi người được hưởng thì đó là quyền con người; những gì công dân được hưởng thì đó là quyền công dân. Những thay đổi trên khiến cho chế định này của Hiến pháp phù hợp hơn với nội dung của các điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên, cũng như với chế định về quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp các nước dân chủ. Phần lớn những thay đổi trên nhằm khắc phục những hạn chế của các Hiến pháp trước đây về quyền con người, quyền công dân.

Hiến pháp năm 2013 về cơ bản đã tiếp thu quy định của Công ước quốc tế về quyền chính trị, dân sự; quyền kinh tế, văn hóa và Tuyên ngôn quyền con người năm 1948. Sự tiếp thu này là phù hợp với thời kỳ toàn cầu hóa, và để những quy định về quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp được đầy đủ hơn. Đây 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cũng là điều kiện để Việt Nam thực hiện tốt các nghĩ vụ và cam kết của một Quốc gia thành viên Hội đồng Quyền con người và thành viên Liên Hợp Quốc trong nhiệm kỳ 2014 – 2016.