Luận văn thạc sĩ: Vai trò của Chính phủ trong việc bảo đảm và thúc đẩy quyền con người

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls vai trò của chính phủ trong việc bảo đảm và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Lê Thị Minh Trâm
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trương Thị Hồng Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Vai trò của Chính phủ trong việc bảo đảm và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ TRONG VIỆC ĐẢM BẢO VÀ THÚC ĐẨY VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN CON NGƯỜI
• 1.1. Khái quát về quyền con người trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung quyền con người trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 1.2. Vị trí pháp lý của Chính phủ trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 1.3. Khái niệm, đặc điểm, nội dung vai trò của Chính phủ trong việc bảo đảm và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• 1.3.1. Khái niệm vai trò của Chính phủ trong việc bảo đảm và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• 1.3.2. Đặc điểm vai trò của Chính phủ trong việc bảo đảm và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• 1.3.3. Nội dung vai trò của Chính phủ trong việc đảm bảo và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• 1.3.4. Điều kiện đảm bảo việc phát huy vai trò của Chính phủ trong việc đảm bảo và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ VIỆT NAM TRONG VIỆC BẢO ĐẢM VÀ THÚC ĐẨY VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN CON NGƯỜI
• 2.1. Thực trạng hoạt động của Chính phủ Việt Nam trong giai đoạn 2007 - 2012 liên quan đến việc bảo đảm và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• 2.1.1. Thực trạng hoạt động lập quy của Chính phủ Việt Nam liên quan đến việc đảm bảo và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• 2.1.2. Thực trạng hoạt động ban hành chính sách của Chính phủ Việt Nam liên quan đến việc bảo đảm và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• 2.1.3. Thực trạng hoạt động tổ chức điều hành chính sách nhà nước của Chính phủ Việt Nam liên quan đến việc đảm bảo và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• 2.1.4. Thực trạng hoạt động thanh tra của Chính phủ liên quan đến việc bảo đảm và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• 2.1.5. Ưu điểm và hạn chế về phát huy vai trò của Chính phủ Việt Nam trong đảm bảo và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người giai đoạn 2007 - 2012
• 2.1.5.1. Ưu điểm về việc phát huy vai trò của Chính phủ Việt Nam trong đảm bảo và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người ở Việt Nam
• 2.1.5.2. Những hạn chế về việc phát huy vai trò của Chính phủ trong việc bảo đảm và thúc đẩy quyền con người
• 2.1.6. Nguyên nhân của những hạn chế trong việc phát huy vai trò của Chính phủ bảo đảm và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người ở Việt Nam
• 2.1.6.1. Nguyên nhân khách quan
• 2.1.6.2. Nguyên nhân chủ quan
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ TRONG VIỆC BẢO ĐẢM VÀ THÚC ĐẨY QUYỀN CON NGƯỜI
• 3.1. Quan điểm phát huy vai trò của Chính phủ trong việc bảo đảm quyền và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• 3.2. Phát huy vai trò của Chính phủ trong việc bảo đảm và thúc đẩy quyền con người đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân và vì dân
• 3.3. Phát huy vai trò của Chính phủ trong việc bảo đảm và thúc đẩy quyền con người phải gắn việc phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
• 3.4. Phát huy vai trò của Chính phủ trong việc bảo đảm và thúc đẩy quyền con người bảo đảm phù hợp với xu hướng hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa
• 3.5. Giải pháp phát huy vai trò của Chính phủ trong việc bảo đảm và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• 3.5.1. Đổi mới nhận thức về vai trò của Chính phủ trong việc bảo đảm và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người
• 3.5.2. Tăng cường các biện pháp thiết thực trong cải cách hành chính, xây dựng nền hành chính của dân, do dân và vì dân
• 3.5.3. Tăng cường hoạt động giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức pháp lý, nhận thức về quyền con người và trách nhiệm của cán bộ, công chức trong việc thúc đẩy và bảo vệ quyền con người
• 3.5.4. Tăng cường các biện pháp quản lý xã hội của Chính phủ hướng đến xây dựng Chính phủ cam kết quản lý rủi ro trong xã hội
• 3.5.5. Tăng cường hoạt động giám sát, thanh tra, kiểm tra hoạt động của Chính phủ
• 3.5.6. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Chính phủ trong việc thực hiện các hoạt động quản lý xã hội, bảo đảm và thúc đẩy quyền con người
• 3.5.7. Đảm bảo các điều kiện về tổ chức và vật chất cần thiết cho Chính phủ trong việc thúc đẩy và thực hiện quyền con người
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của Chính phủ trong bảo đảm quyền con người tại Việt Nam

Chính phủ Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm và thúc đẩy quyền con người. Điều này không chỉ thể hiện qua các chính sách, pháp luật mà còn qua các hoạt động thực tiễn nhằm bảo vệ quyền lợi của công dân. Quyền con người được ghi nhận trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật khác, thể hiện cam kết của Chính phủ trong việc thực hiện các quyền cơ bản của con người.

1.1. Khái niệm quyền con người trong bối cảnh Việt Nam

Quyền con người tại Việt Nam được hiểu là những quyền lợi cơ bản mà mỗi cá nhân được hưởng, bao gồm quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc. Những quyền này được bảo vệ bởi pháp luật và Chính phủ có trách nhiệm thực hiện.

1.2. Đặc điểm của quyền con người trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Quyền con người trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm tính toàn diện, tính không thể tách rời và tính bình đẳng. Chính phủ phải đảm bảo rằng mọi công dân đều được hưởng các quyền này mà không bị phân biệt.

II. Thách thức trong việc bảo đảm quyền con người tại Việt Nam

Mặc dù Chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo đảm quyền con người, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như thiếu thông tin, sự thiếu hiểu biết về quyền con người trong cộng đồng, và những hạn chế trong việc thực thi pháp luật vẫn tồn tại.

2.1. Những khó khăn trong việc thực thi quyền con người

Việc thực thi quyền con người gặp khó khăn do thiếu sự đồng bộ trong các văn bản pháp luật và sự thiếu hụt nguồn lực. Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi của mình.

2.2. Tác động của các yếu tố xã hội đến quyền con người

Các yếu tố như nghèo đói, bất bình đẳng xã hội và sự phân biệt đối xử có thể ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền con người. Chính phủ cần có các biện pháp cụ thể để giải quyết những vấn đề này.

III. Phương pháp bảo đảm quyền con người hiệu quả từ Chính phủ

Để bảo đảm quyền con người, Chính phủ cần áp dụng các phương pháp hiệu quả, bao gồm việc xây dựng chính sách, cải cách pháp luật và tăng cường giáo dục về quyền con người.

3.1. Xây dựng chính sách bảo vệ quyền con người

Chính phủ cần xây dựng và thực hiện các chính sách cụ thể nhằm bảo vệ quyền con người, bao gồm việc tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho việc thực hiện các quyền này.

3.2. Cải cách pháp luật để bảo vệ quyền con người

Cải cách pháp luật là cần thiết để đảm bảo rằng các quy định về quyền con người được thực thi một cách hiệu quả và công bằng. Điều này bao gồm việc sửa đổi các điều luật không còn phù hợp.

IV. Ứng dụng thực tiễn trong việc bảo đảm quyền con người

Việc bảo đảm quyền con người không chỉ là lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn. Chính phủ đã thực hiện nhiều chương trình và dự án nhằm nâng cao nhận thức và bảo vệ quyền lợi của công dân.

4.1. Các chương trình nâng cao nhận thức về quyền con người

Chính phủ đã triển khai nhiều chương trình giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của người dân về quyền con người, giúp họ hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

4.2. Kết quả đạt được trong việc bảo vệ quyền con người

Nhiều kết quả tích cực đã được ghi nhận trong việc bảo vệ quyền con người, như việc giảm thiểu các vụ vi phạm quyền lợi của công dân và tăng cường sự tham gia của người dân vào các hoạt động xã hội.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về quyền con người tại Việt Nam

Kết luận cho thấy rằng vai trò của Chính phủ trong việc bảo đảm quyền con người là rất quan trọng. Tương lai cần có những bước tiến mạnh mẽ hơn nữa để bảo vệ và thúc đẩy quyền lợi của công dân.

5.1. Tương lai của quyền con người tại Việt Nam

Tương lai của quyền con người tại Việt Nam phụ thuộc vào sự quyết tâm của Chính phủ trong việc thực hiện các cam kết quốc tế và cải cách hệ thống pháp luật.

5.2. Những khuyến nghị cho Chính phủ trong việc bảo đảm quyền con người

Chính phủ cần tiếp tục cải cách, nâng cao nhận thức và tạo ra môi trường thuận lợi cho việc thực hiện quyền con người, đồng thời tăng cường sự giám sát và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc tôn trọng, bảo đảm và thúc đẩy quyền con người là thước đo cốt lõi cho tính ưu việt của chế độ chính trị. Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật của tác giả Lê Thị Minh Trâm, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trương Thị Hồng Hà tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội (2013), đã giải quyết một bài toán cấp bách: làm rõ vị trí pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi vai trò của Chính phủ trong cơ chế bảo đảm nhân quyền.

Nghiên cứu tập trung phân tích sâu sắc bức tranh thực tiễn hoạt động của Chính phủ Việt Nam trong giai đoạn 5 năm then chốt từ năm 2007 đến năm 2012. Đây là thời kỳ đánh dấu bước chuyển mình quan trọng khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007 và tham gia thực thi hơn 50 cam kết nhân quyền quốc tế cơ bản.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết sự bất cập giữa việc ghi nhận quyền hiến định trong Hiến pháp năm 1992 và khả năng hiện thực hóa qua các hành vi hành chính thực tế. Luận văn đặt mục tiêu làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng năng lực quản lý nhà nước, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực hành pháp, hướng đến mục tiêu giảm thiểu từ 60% đến 70% các điểm nghẽn thủ tục hành chính gây cản trở quyền tự do dân chủ của công dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên sự giao thoa của hai học thuyết pháp lý nền tảng: Thuyết quyền tự nhiên và Thuyết quyền pháp định. Dưới lăng kính chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quyền con người được tiếp cận như những giá trị nhân văn phổ quát, kết hợp chặt chẽ với bản chất Nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

Đồng thời, nghiên cứu vận dụng mô hình quản trị công hiện đại với tư duy hành chính phát triển: Chính phủ giữ vai trò định hướng, kiến tạo môi trường thay vì can thiệp sự vụ thuần túy.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong công trình gồm:

• Quyền con người: Hệ thống bảo đảm pháp lý toàn cầu bảo vệ cá nhân và cộng đồng trước những hành vi xâm hại hoặc sự bỏ mặc làm tổn hại nhân phẩm theo chuẩn mực của Cao ủy Liên hợp quốc.
• Vị trí pháp lý kép của Chính phủ: Vừa là cơ quan chấp hành của Quốc hội, vừa là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất.
• Hoạt động lập quy: Thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật dưới luật để cụ thể hóa luật và pháp lệnh.
• Đảm bảo pháp lý quyền con người: Cơ chế đồng bộ kết hợp giữa quy phạm nội dung, quy phạm thủ tục và thiết chế bảo đảm thực thi trên thực tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hơn 100 văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo giám sát của Quốc hội Khóa XII và Khóa XIII, cùng hệ thống nghị định, quyết định của Chính phủ giai đoạn 2007 - 2012.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích với tập dữ liệu khảo sát trọng tâm gồm 56 văn bản quy định chi tiết Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, 12 văn bản hướng dẫn Luật Giáo dục và 11 văn bản hướng dẫn Bộ luật Lao động năm 2012 từ hơn 150 văn bản lập quy đầu ngành. Việc lựa chọn cỡ mẫu này bảo đảm tính đại diện tuyệt đối cho các nhóm quyền dân sự, kinh tế, lao động và an sinh xã hội.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp duy vật biện chứng, phân tích quy phạm pháp luật, thống kê định lượng, so sánh đối chiếu và tổng hợp logic. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bóc tách một cách khách quan mối quan hệ nhân quả giữa chất lượng ban hành văn bản quy phạm pháp luật và mức độ bảo đảm quyền tự do thân thể, quyền tài sản của công dân trong suốt chu kỳ 12 tháng thực hiện đề tài.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu mang lại bốn phát hiện mang tính đột phá về thực trạng quản trị hành chính nhà nước:

Thứ nhất, có sự chuyển biến vượt bậc trong việc giảm thiểu nợ đọng văn bản quy định chi tiết thi hành luật, pháp lệnh. Trước tháng 6 năm 2009, trung bình một luật hoặc pháp lệnh cần tới 11 văn bản hướng dẫn của Chính phủ, nhưng sau khi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008 có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2009, con số này đã giảm mạnh xuống chỉ còn 3,6 văn bản cho mỗi đạo luật, tương đương mức giảm gần 67,3%.

Thứ hai, số lượng luật và pháp lệnh bị nợ đọng văn bản quy định chi tiết ghi nhận xu hướng thu hẹp rõ rệt: từ 49 đạo luật năm 2006 và 31 đạo luật năm 2007, giảm xuống chỉ còn 11 đạo luật năm 2009, 12 đạo luật năm 2010 và 19 đạo luật năm 2011. Các văn bản tồn đọng kéo dài trên 3 năm cơ bản được giải quyết dứt điểm.

Thứ ba, Chính phủ thể hiện tính chủ động kiến tạo khi ban hành kịp thời Nghị định số 88/2003/NĐ-CP và sau đó là Nghị định số 45/2010/NĐ-CP về tổ chức, hoạt động và quản lý hội, tạo hành lang pháp lý bảo vệ quyền tự do lập hội cho hàng nghìn tổ chức xã hội ngay trong bối cảnh Quốc hội chưa thông qua Luật Lập hội.

Thứ tư, trong lĩnh vực tư pháp hành chính, việc chuẩn bị triển khai Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 đã cắt giảm từ hơn 100 văn bản hướng dẫn trước đây xuống còn 56 văn bản tinh gọn, giúp giảm áp lực chồng chéo quy định và hạn chế nguy cơ lạm quyền xử phạt đối với người dân. Tuy nhiên, hoạt động kiểm tra công vụ ghi nhận vẫn còn khoảng 25% đến 30% khiếu nại hành chính phát sinh từ sự tùy tiện của cán bộ thực thi ở cấp cơ sở.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những chuyển biến tích cực xuất phát từ sự chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ trong công tác thẩm định tại Bộ Tư pháp và thẩm tra tại Văn phòng Chính phủ. Về nguyên nhân khách quan, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế hậu WTO đã tạo sức ép buộc hệ thống hành pháp phải chuẩn hóa thể chế. Về mặt hạn chế, thói quen ban hành quy phạm chung chung và sự phân tán chức năng giữa các Bộ là rào cản chính gây chậm trễ thực thi quyền.

Các chuỗi dữ liệu thực nghiệm trong luận văn có thể được trực quan hóa sinh động: diễn biến giảm số lượng đạo luật nợ văn bản qua các mốc thời gian từ năm 2006 đến năm 2011 (49 xuống 11) được thể hiện tối ưu qua biểu đồ đường xu hướng, trong khi cơ cấu tinh giản văn bản hướng dẫn từ 11 xuống 3,6 văn bản trên mỗi đạo luật được minh họa hiệu quả thông qua biểu đồ cột so sánh tương quan.

So với các nghiên cứu giai đoạn trước năm 2005, công trình đã chứng minh rằng vai trò của Chính phủ Việt Nam đã chuyển đổi căn bản từ mô hình quản lý thụ động sang mô hình kiến tạo phát triển, đặt quyền con người làm trung tâm của mọi chính sách công.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy tối đa vai trò của Chính phủ trong việc tôn trọng và bảo vệ quyền con người, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện quy trình lập quy và đơn giản hóa thủ tục hành chính: Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với Văn phòng Chính phủ rà soát, cắt giảm tối thiểu 30% các thủ tục hành chính rườm rà trong lĩnh vực đất đai, tư pháp và hộ tịch; bảo đảm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ công dân xuống dưới 15 ngày làm việc. Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2014 - 2016.

• Nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức công vụ về quyền con người: Bộ Nội vụ phối hợp với Học viện Hành chính Quốc gia xây dựng khung chương trình đào tạo chuẩn hóa, bảo đảm 100% cán bộ, công chức hành chính và tư pháp được bồi dưỡng tối thiểu 40 giờ mỗi năm về kỹ năng tôn trọng và bảo vệ quyền con người, đi đôi với việc thiết lập chế tài xử lý nghiêm minh các hành vi nhũng nhiễu. Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2014 - 2018.

• Tăng cường minh bạch hóa và hiện đại hóa công tác thanh tra công vụ: Thanh tra Chính phủ cùng Ủy ban nhân dân các cấp triển khai hệ thống tiếp nhận và xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo trực tuyến, hướng đến mục tiêu giải quyết đúng hạn trên 95% vụ việc và công khai 100% kết quả thanh tra liên quan đến quyền lợi công dân trên cổng thông tin điện tử. Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2014 - 2020.

• Đẩy mạnh nội luật hóa và thực thi điều ước quốc tế về nhân quyền: Bộ Ngoại giao phối hợp chặt chẽ với các cơ quan hành pháp rà soát, hoàn thiện mức độ tương thích 100% giữa pháp luật quốc gia với các công ước quốc tế mà Việt Nam đã phê chuẩn, đặc biệt là Công ước về các quyền dân sự và chính trị. Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2015 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ hoạch định chính sách tại các cơ quan hành pháp và lập pháp: Cung cấp phương pháp luận chuẩn xác để soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật dưới luật, giúp loại bỏ triệt để tình trạng nợ đọng văn bản và ngăn ngừa các điều khoản vi phạm quyền con người.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Luật học và Quản lý công: Là nguồn tài liệu học thuật giá trị cao, cung cấp khung lý thuyết vững chắc về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa cùng bộ số liệu thống kê thực chứng giai đoạn 2007 - 2012.
• Công chức làm việc trong khối cơ quan tư pháp, thanh tra và chính quyền địa phương: Hỗ trợ chuẩn hóa quy trình xử lý vi phạm hành chính, giải quyết khiếu nại tố cáo đúng thẩm quyền và hạn chế tối đa rủi ro pháp lý trong thi hành công vụ.
• Luật sư, chuyên gia pháp chế và các tổ chức xã hội: Làm cẩm nang đối chiếu cơ sở pháp lý, hỗ trợ tư vấn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trước các quyết định hành chính sai phạm.

Câu hỏi thường gặp

Vai trò cốt lõi của Chính phủ trong việc bảo đảm quyền con người được thể hiện như thế nào? Vai trò của Chính phủ được thể hiện toàn diện qua năm phương diện: ban hành văn bản lập quy cụ thể hóa luật, hoạch định chính sách kinh tế - xã hội, tổ chức điều hành bộ máy hành chính, thực hiện thanh tra kiểm soát quyền lực và chủ động hội nhập quốc tế. Minh chứng tiêu biểu là việc giảm số lượng văn bản hướng dẫn từ 11 xuống 3,6 văn bản trên mỗi đạo luật nhằm tạo hành lang pháp lý minh bạch cho người dân.

Thực trạng cắt giảm văn bản nợ đọng giai đoạn 2007 - 2012 đạt kết quả ra sao? Nhờ chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ và việc áp dụng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008, số lượng luật nợ văn bản đã giảm ấn tượng từ 49 đạo luật năm 2006 xuống còn 11 đạo luật năm 2009 và 19 đạo luật năm 2011. Các văn bản tồn đọng kéo dài trên 3 năm cơ bản được xóa bỏ triệt để.

Chính phủ xử lý khoảng trống pháp lý về quyền tự do lập hội của công dân bằng cách nào? Trong khi chờ Quốc hội ban hành Luật Lập hội, Chính phủ đã chủ động sử dụng quyền lập pháp ủy quyền để ban hành Nghị định số 88/2003/NĐ-CP và tiếp đó là Nghị định số 45/2010/NĐ-CP. Động thái này giúp thiết lập khung khổ pháp lý kịp thời, bảo đảm cho hàng nghìn hội, đoàn thể quần chúng hoạt động hợp pháp và ổn định.

Vì sao cải cách hành chính được xem là điều kiện then chốt thúc đẩy quyền con người? Cải cách hành chính giúp chuyển dịch mô hình quản trị từ cơ chế cai trị, quản lý mệnh lệnh sang nền hành chính phục vụ nhân dân. Việc tinh giản từ hơn 100 văn bản xuống còn 56 văn bản hướng dẫn thi hành xử lý vi phạm hành chính đã trực tiếp ngăn chặn sự nhũng nhiễu, bảo vệ an toàn cho quyền nhân thân và quyền tài sản của công dân.

Luận văn đề xuất giải pháp trọng tâm nào để nâng cao trách nhiệm của cán bộ công chức? Tác giả kiến nghị mục tiêu bắt buộc 100% cán bộ, công chức ngành tư pháp và hành chính phải tham gia bồi dưỡng 40 giờ đào tạo chuyên sâu về quyền con người mỗi năm. Đồng thời, cần nâng tỷ lệ giải quyết khiếu nại công vụ đúng hạn lên trên 95% và xử lý kỷ luật nghiêm khắc các hành vi lạm quyền gây thiệt hại cho xã hội.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vị trí pháp lý kép và vai trò kiến tạo của Chính phủ trong cơ chế bảo đảm quyền con người tại Việt Nam.
• Công trình chứng minh tính hiệu quả của cải cách lập quy giai đoạn 2007 - 2012 với mức giảm kỷ lục gần 67,3% số lượng văn bản hướng dẫn trên mỗi đạo luật.
• Nghiên cứu chỉ rõ mối liên hệ hữu cơ giữa việc tinh giản thủ tục hành chính với việc nâng cao mức độ thụ hưởng quyền công dân trên thực tế.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi với các chỉ số định lượng rõ ràng cho giai đoạn phát triển hướng đến năm 2020.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật và thực chứng sâu sắc phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu lý luận nhà nước và pháp luật.

Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ quan chức năng cần tiếp tục mở rộng nghiên cứu thực thi quyền con người dưới tinh thần đổi mới của Hiến pháp năm 2013 và các cam kết thương mại tự do thế hệ mới. Độc giả quan tâm và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ luật học để tiếp cận chi tiết những phân tích pháp lý sắc bén và vận dụng hiệu quả vào thực tiễn quản lý nhà nước!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ TRONG VIỆC ĐẢM BẢO VÀ THÚC ĐẨY VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN CON NGƯỜI 1. KHÁI QUÁT VỀ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung quyền con người trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam Quyền con người (human rights) là một phạm trù đa diện, do đó có nhiều định nghĩa khác nhau (theo một tài liệu của Liên hợp quốc, có đến gần 50 định nghĩa về quyền con người đã được công bố) [64]. Mỗi định nghĩa tiếp cận vấn đề từ một góc độ nhất định, chỉ ra những thuộc tính nhất định, nhưng không định nghĩa nào bao hàm được tất cả các thuộc tính của quyền con người.

Theo Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc, định nghĩa về quyền con người được trích dẫn bởi các nhà nghiên cứu: Quyền con người là những bảo đảm pháp lý toàn cầu (universal legal guarantees) có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động (actions) hoặc sự bỏ mặc (omissions) mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép (entitlements) và tự do cơ bản (fundamental freedoms) của con người [65]. Bên cạnh đó, một số định nghĩa khác cũng thường được trích dẫn, theo đó, quyền con người là những sự được phép (entitlements) mà tất cả thành viên của cộng đồng nhân loại, không phân biệt giới tính, chủng tộc, tôn giáo, địa vị xã hội…; đều có ngay từ khi sinh ra, đơn giản chỉ vì họ là con người. Định nghĩa này mang dấu ấn của học thuyết về các quyền tự nhiên (natural rights). 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ở Việt Nam, một số định nghĩa về quyền còn người do một số chuyên gia, cơ quan nghiên cứu từng nêu ra không hoàn toàn giống nhau, nhưng xét chung, quyền con người thường được hiểu là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế.

Như vậy, nhìn từ góc độ nào và ở cấp độ nào thì quyền con người cũng được xác định như là những chuẩn mực được cộng đồng quốc tế thừa nhận và tuân thủ. Những chuẩn mực này kết tinh những giá trị nhân văn của toàn nhân loại, chỉ áp dụng với con người, cho tất cả mọi người. Nhờ có những chuẩn mực này mọi thành viên trong gia đình nhân loại mới được bảo vệ nhân phẩm và mới có điều kiện phát triển đầy đủ các năng lực của cá nhân với tư cách là một con người. Cho dù cách nhìn nhận có những khác biệt nhất định, một điều rõ ràng là quyền con người là những giá trị cao cả cần được tôn trọng và bảo vệ trong mọi xã hội và trong mọi giai đoạn lịch sử.

Ở nước ta, từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986), công cuộc đổi mới của Đảng cộng sản Việt Nam đã làm thay đổi nhận thức về vấn đề bảo vệ quyền con người. Hiến pháp năm 1992 được ban hành, sửa đổi, bổ sung một số điều đã khẳng định cơ sở pháp lý vững chắc cho việc bảo đảm quyền con người trong mọi lĩnh vực với sự giám sát chặt chẽ của lực lượng đông đảo là quần chúng nhân dân. Sự nghiệp bảo vệ quyền con người đã trở thành ý chí thống nhất của toàn Đảng, toàn dân. Thành tựu của công cuộc đổi mới đã ảnh hưởng sâu sắc đến toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội Việt Nam.

Hàng loạt vấn đề mới xuất hiện, hàng loạt vấn đề của cơ chế cũ đang được xem xét, nhìn nhận lại trong điều kiện mới với sự hội nhập quốc tế và khu vực. Bằng sự đánh giá khách quan, khoa học ở Việt Nam và trên thế giới chúng ta càng nhận thức rõ hơn về những quyền con người. Bảo vệ quyền con người là một quá trình thường xuyên, liên tục và do nhiều chủ thể thực hiện. Nó phụ thuộc vào tổng thể nhiều điều kiện khác nhau 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] (kinh tế, chính trị, pháp luật, văn hóa…) trong đó pháp luật có vị trí, vai trò và tầm quan trọng hàng đầu.

Bởi vì, pháp luật có các đặc điểm mà các điều kiện khác không có như: Thứ nhất, pháp luật là phương tiện chính thức hóa các giá trị xã hội của quyền con người; các quyền đó được pháp luật hóa và mang tính bắt buộc, được xã hội thừa nhận, bảo vệ. Nếu không có sự thừa nhận của xã hội thông qua pháp luật thì quyền tự nhiên vốn có của con người chưa trở thành quyền thực sự. Ngược lại, quyền con người khi đã được quy định trong pháp luật thì nó sẽ trở thành quyền pháp định, là ý chí chung của toàn xã hội, được xã hội thừa nhận phục tùng, được quyền lực nhà nước tôn trọng bảo vệ. Khi quyền con người được quy định trong Hiến pháp và pháp luật thì nó sẽ trở thành "tối thượng" có giá trị bắt buộc đối với toàn xã hội, ngay cả với cơ quan cao nhất của Nhà nước là Quốc hội.

Thứ hai, pháp luật là công cụ sắc bén của Nhà nước trong việc thực hiện bảo vệ quyền con người, pháp luật là cơ sở để phát hiện và trừng trị các hành vi vi phạm quyền con người. Tính sắc bén của pháp luật trong việc thực hiện bảo vệ quyền con người được thể hiện ở các quy định về quyền con người trong pháp luật được đảm bảo bằng bộ máy, cách thức tác động quyền lực của Nhà nước, khi cần thiết thì Nhà nước sử dụng các biện pháp cưỡng chế trên cơ sở tiến hành các biện pháp giáo dục, thuyết phục bảo đảm cho nội dung quyền con người, quyền công dân được thực hiện và bảo vệ. Bên cạnh đó, nhờ hệ thống cơ quan bảo vệ pháp luật mà mọi hành vi vi phạm quyền con người, quyền công dân đều có khả năng bị phát hiện nhanh chóng và xử lý kịp thời. Thứ ba, pháp luật là tiền đề, nền tảng tạo cơ sở pháp lý để công dân đấu tranh bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của họ.

Ở đây pháp luật được xem xét không chỉ với tư cách là công cụ, phương tiện của Nhà nước mà còn là công cụ, vũ khí của mọi người trong xã hội để thực hiện, bảo vệ quyền con người. Bởi vì pháp luật là đại lượng mang giá trị phổ biến, là chuẩn mực của 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sự công bằng, do đó có thể đo được hành vi của mọi người, kể cả các cơ quan, tổ chức, công chức nhà nước. Nó là cơ sở, là căn cứ để công dân đánh giá, kiểm tra, đối chiếu các hành vi từ phía Nhà nước và các thành viên trong xã hội, đấu tranh bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Quyền con người, quyền công dân có thể bị xâm phạm từ phía các cơ quan, tổ chức, công chức nhà nước trong khi thi hành công vụ, cũng như từ phía các thành viên khác trong xã hội, bởi vì trong quan hệ với Nhà nước, công dân vừa là người chủ Nhà nước, vừa là đối tượng bị quản lý cho nên quyền và lợi ích hợp pháp của họ có nguy cơ xâm hại cao.

Trong hoạt động của bộ máy nhà nước thì hoạt động của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước và các cơ quan bảo vệ pháp luật có nguy cơ làm phương hại đến các quyền con người, quyền công dân rất cao. Bởi vì, các quyết định quản lý của cơ quan hành chính nhà nước, các phán quyết của cơ quan bảo vệ pháp luật đều trực tiếp tác động đến các quyền và lợi ích của công dân Trong mối quan hệ với các cơ quan này, công dân là người bị quản lý và chịu sự phán quyết nên họ luôn luôn ở vị thế bất lợi. Trong điều kiện đó, người công dân không có vũ khí, phương tiện nào khác hữu hiệu hơn là sử dụng pháp luật để đấu tranh tự bảo vệ lấy các quyền và lợi ích của mình. Chỉ có pháp luật, bằng các quy phạm pháp luật quy định chặt chẽ về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm, nghĩa vụ của các cơ quan, tổ chức, các quyền và nghĩa vụ của công dân, mới tạo nên cơ sở pháp lý vững chắc để mọi người đấu tranh chống lại các hành vi xâm hại, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Vai trò của pháp luật trong việc thực hiện và bảo vệ quyền con người còn thể hiện trong mối quan hệ giữa pháp luật và các điều kiện bảo đảm khác (chính trị, kinh tế, văn hóa…) các điều kiện trên đều phải thông qua pháp luật, thể hiện dưới hình thức pháp luật mới trở thành giá trị xã hội ổn định, được thực hiện hóa trên qui mô toàn xã hội. Chỉ có như vậy thì các điều kiện đó mới phát huy được vai trò của mình trong việc thực hiện và bảo vệ quyền con người. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ta thấy rằng pháp luật hiện diện ở tất cả các điều kiện khác, tạo cơ sở pháp lý cho các điều kiện ấy phát huy được vai trò và hiệu quả của chúng trong việc thực hiện quyền con người trên qui mô toàn xã hội. Thứ tư, pháp luật còn là phương tiện để thực hiện sự cam kết và hòa nhập giữa pháp luật quốc gia và pháp luật quốc tế, bảo đảm việc bảo vệ quyền con người ở mỗi quốc gia và trên toàn thế giới.

Trong điều kiện hiện nay, nhiều nội dung cụ thể của quyền con người cũng như việc bảo vệ quyền con người đòi hỏi phải có sự đấu tranh, hợp tác giải quyết, phối hợp của nhiều quốc gia hoặc cộng đồng quốc tế (đấu tranh chống tội phạm, giải trừ vũ khí hạt nhân, đói nghèo và các vấn đề xã hội khác…). Những nội dung này đều là những vấn đề đòi hỏi cần có sự hợp tác, phối hợp của các quốc gia với nhau trong cộng đồng thế giới. Trách nhiệm của các quốc gia khi tham gia ký kết, hay phê chuẩn các công ước, tuyên ngôn về quyền con người là phải thực hiện các cam kết đó, mỗi nước phải cụ thể hóa những quy định của pháp luật quốc tế sao cho phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh thực tế của đất nước mình, hòa nhập pháp luật quốc gia với pháp luật quốc tế.