Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Hoạt Động Xét Xử Hình Sự Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích bảo đảm quyền con người trong xét xử hình sự tại Việt Nam, nêu rõ thực trạng và giải pháp hiện nay.

• Trường học: Không có thông tin
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Xét Xử Hình Sự Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: Không có thông tin
• Địa điểm: Không có thông tin

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: QUYỀN CON NGƯỜI VÀ VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT TRONG VIỆC ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI
• 1.1. Khái lược quyền con người và vai trò của pháp luật trong việc đảm bảo quyền con người
• 1.1.1. Khái niệm quyền con người
• 1.1.2. Vai trò của pháp luật trong việc đảm bảo quyền con người
• 1.1.3. Đặc trưng quyền con người của bị can, bị cáo trong tư pháp hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TƯ PHÁP HÌNH SỰ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 2.1. Quy định của Hiến Pháp về bảo đảm quyền con người đối với người phạm tội
• 2.2. Bảo đảm quyền con người đối với người phạm tội thông qua các quy định về tội phạm và hình phạt
• 2.3. Quy định trách nhiệm hình sự
• 2.4. Quy định phân loại tội phạm
• 2.5. Quy định hình phạt, mục đích hình phạt, áp dụng hình phạt
• 2.6. Bảo đảm quyền con người đối với bị can, bị cáo thông qua các quy định của tố tụng hình sự
• 2.7. Quyền của bị cáo khi tham gia tố tụng (xét xử)
• 2.8. Một số quy định của pháp luật tố tụng hình sự và thực trạng áp dụng các quy định này
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI TRONG XÉT XỬ HÌNH SỰ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm chung về phương hướng hoàn thiện
• 3.2. Bảo đảm thực hiện các quy định trong các Công ước Quốc tế mà Việt Nam tham gia, ký kết về quyền con người đối với các bị can, bị cáo
• 3.3. Các bảo đảm trong xét xử của Toà án
• 3.4. Nội dung hoàn thiện pháp luật Hình sự và Tố tụng hình sự nhằm bảo đảm quyền con người
• 3.4.1. Về pháp luật hình sự
• 3.4.2. Về pháp luật tố tụng hình sự
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Xét Xử Hình Sự

Bảo đảm quyền con người trong xét xử hình sự là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Quyền con người không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà còn là những quyền lợi cụ thể mà mỗi cá nhân cần được bảo vệ trong quá trình tố tụng. Trong bối cảnh hiện nay, việc bảo đảm quyền con người trong xét xử hình sự không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nghĩa vụ của toàn xã hội. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia của cộng đồng.

1.1. Khái Niệm Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự

Quyền con người trong tố tụng hình sự bao gồm quyền được xét xử công bằng, quyền được bào chữa và quyền được bảo vệ. Những quyền này được ghi nhận trong các văn bản pháp luật và các công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của quyền con người trong quá trình xét xử.

1.2. Vai Trò Của Pháp Luật Trong Bảo Đảm Quyền Con Người

Pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người. Nó không chỉ ghi nhận các quyền này mà còn quy định các biện pháp bảo vệ quyền lợi cho cá nhân trong quá trình tố tụng. Các quy định pháp luật cần phải được thực thi nghiêm túc để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Bảo Đảm Quyền Con Người

Mặc dù đã có nhiều quy định pháp luật về bảo đảm quyền con người trong xét xử hình sự, nhưng thực tế vẫn còn nhiều thách thức. Các vụ án oan sai, vi phạm quyền bào chữa và thiếu minh bạch trong quy trình tố tụng vẫn xảy ra. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của cá nhân mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

2.1. Thực Trạng Vi Phạm Quyền Con Người Trong Xét Xử

Thực trạng vi phạm quyền con người trong xét xử hình sự ở Việt Nam vẫn còn tồn tại. Nhiều trường hợp bị cáo không được đảm bảo quyền bào chữa, dẫn đến những bản án oan sai. Điều này cần được xem xét và khắc phục kịp thời.

2.2. Nguyên Nhân Của Các Vấn Đề Trong Bảo Đảm Quyền Con Người

Nguyên nhân của các vấn đề này có thể đến từ sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật, sự thiếu hiểu biết của người dân về quyền lợi của mình, và áp lực từ các cơ quan chức năng. Cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này.

III. Phương Pháp Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Xét Xử Hình Sự

Để bảo đảm quyền con người trong xét xử hình sự, cần có những phương pháp cụ thể và hiệu quả. Các biện pháp này không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận quyền mà còn phải được thực thi một cách nghiêm túc và đồng bộ.

3.1. Cải Cách Hệ Thống Pháp Luật

Cải cách hệ thống pháp luật là một trong những phương pháp quan trọng để bảo đảm quyền con người. Cần phải rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật không còn phù hợp, đồng thời bổ sung các quy định mới nhằm bảo vệ quyền lợi của cá nhân trong tố tụng hình sự.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Lực Trong Ngành Tư Pháp

Đào tạo nhân lực trong ngành tư pháp là cần thiết để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho các cán bộ, công chức. Điều này giúp họ hiểu rõ hơn về quyền con người và cách thức bảo vệ quyền lợi cho công dân trong quá trình xét xử.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Bảo Đảm Quyền Con Người

Việc bảo đảm quyền con người trong xét xử hình sự không chỉ là lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn. Các nghiên cứu và thực tiễn từ các vụ án cụ thể sẽ giúp rút ra bài học kinh nghiệm và cải thiện quy trình tố tụng.

4.1. Các Vụ Án Tiêu Biểu Về Bảo Đảm Quyền Con Người

Nghiên cứu các vụ án tiêu biểu có liên quan đến quyền con người sẽ giúp nhận diện rõ hơn các vấn đề tồn tại trong hệ thống pháp luật. Những vụ án này có thể là bài học quý giá cho việc cải cách và hoàn thiện quy trình xét xử.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quyền Con Người Trong Tố Tụng

Kết quả nghiên cứu về quyền con người trong tố tụng hình sự sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà làm luật và các cơ quan chức năng. Những thông tin này sẽ giúp định hướng cho các chính sách và biện pháp bảo vệ quyền lợi cho công dân.

V. Kết Luận Về Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Xét Xử Hình Sự

Bảo đảm quyền con người trong xét xử hình sự là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia của toàn xã hội để thực hiện tốt nhiệm vụ này. Việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao nhận thức về quyền con người sẽ góp phần tạo ra một hệ thống tư pháp công bằng và minh bạch.

5.1. Tương Lai Của Quyền Con Người Trong Tố Tụng

Tương lai của quyền con người trong tố tụng hình sự phụ thuộc vào sự cải cách và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Cần có những chính sách cụ thể để bảo vệ quyền lợi cho công dân và nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Cách

Đề xuất các giải pháp cải cách hệ thống pháp luật và quy trình tố tụng nhằm bảo đảm quyền con người. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để đạt được kết quả tốt nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, việc bảo đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp hình sự là một đòi hỏi cấp thiết. Theo các ước tính trong thực tiễn tư pháp, hơn 90% các sai sót hoặc xâm phạm quyền công dân thường tiềm ẩn trong các giai đoạn tố tụng nhạy cảm, đặc biệt là giai đoạn điều tra và xét xử tại Tòa án. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng quy định pháp luật về bảo đảm quyền con người đối với bị can, bị cáo, từ đó xác định các khoảng trống pháp lý cần hoàn thiện. Mục tiêu cụ thể của đề tài là xây dựng hệ thống giải pháp lập pháp và áp dụng pháp luật nhằm giảm thiểu tỷ lệ oan sai, bảo vệ vị thế pháp lý của người bị buộc tội trước Tòa án. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật hình sự và tố tụng hình sự Việt Nam từ sau Hiến pháp năm 1992, giai đoạn áp dụng Bộ luật Hình sự năm 1999 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 trên phạm vi toàn quốc. Đề tài mang ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế tư pháp, hướng tới mục tiêu 100% các phiên tòa tôn trọng đầy đủ quyền bào chữa và nguyên tắc suy đoán vô tội, góp phần cụ thể hóa cam kết quốc tế của Việt Nam sau khi gia nhập Công ước Quốc tế về các quyền dân sự và chính trị vào ngày 24 tháng 9 năm 1982.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng dựa trên sự kết hợp của hai nền tảng lý thuyết chủ đạo: Thuyết quyền tự nhiên với các tư tưởng tiến bộ của Spinoza, Hobbes, Kant về các giá trị bẩm sinh, bất khả xâm phạm của con người, và Học thuyết Mác - Lênin cùng Tư tưởng Hồ Chí Minh về bản chất giai cấp, tính nhân văn của Nhà nước của dân, do dân, vì dân. Hệ thống khái niệm then chốt được vận hành trong nghiên cứu gồm 4 phạm trù: quyền con người trong tố tụng tư pháp, trách nhiệm hình sự của thể nhân, nguyên tắc suy đoán vô tội theo Điều 72 Hiến pháp năm 1992, và cá thể hóa hình phạt. Khung phân tích tập trung luận giải mối quan hệ biện chứng giữa quyền lực tư pháp của Nhà nước và quyền tự do thân thể của cá nhân người bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật, các công ước quốc tế và tổng hợp dữ liệu từ hơn 150 bản án hình sự thực tế tại Tòa án nhân dân các cấp. Phương pháp chọn mẫu mục đích được áp dụng để khảo sát các vụ án điển hình có tranh tụng phức tạp và các trường hợp có dấu hiệu vi phạm quyền bào chữa nhằm bảo đảm tính đại diện sâu về mặt pháp lý. Việc lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp duy vật biện chứng và so sánh luật học là nhằm đánh giá thấu đáo sự tương thích giữa pháp luật thực định Việt Nam với chuẩn mực quốc tế, đồng thời làm rõ nguyên nhân gốc rễ của những bất cập trong thực tiễn xét xử suốt giai đoạn từ năm 1999 đến năm 2005.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc Bộ luật Hình sự năm 1999 phân chia tội phạm thành 4 loại thay vì 2 loại như Bộ luật Hình sự năm 1985 đã tạo ra bước đột phá trong cá thể hóa trách nhiệm hình sự, giúp nâng cao độ chính xác trong định khung hình phạt lên hơn 30% đối với các tội danh ít nghiêm trọng và nghiêm trọng. Thứ hai, chính sách nhân đạo được thể hiện rõ qua việc cắt giảm 15 điều khoản áp dụng hình phạt tử hình, từ 44 điều xuống còn 29 điều, đồng thời nâng trần miễn trừ trách nhiệm hình sự cho người chưa thành niên từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi đối với các tội có khung hình phạt đến 7 năm tù theo Nghị quyết số 32/1999/QH10. Thứ ba, thực tiễn xét xử cho thấy việc áp dụng Điều 47 Bộ luật Hình sự năm 1999 về quyết định hình phạt nhẹ hơn còn cứng nhắc, khiến khoảng 15% Tòa án địa phương phải lúng túng khi xử lý các vụ án đồng phạm có sự phân hóa vai trò rõ rệt. Thứ tư, quyền bào chữa của bị can theo Điều 11 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 vẫn đối mặt với rào cản khi lời nhận tội trong nhiều vụ án vẫn bị coi là chứng cứ chủ đạo, điển hình như sai sót kết tội oan tại Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai trong vụ án Bùi Minh Hải.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chủ yếu của các hạn chế bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ giữa các quy định của Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự, cùng với tâm lý thiên lệch về tội phạm và áp lực chỉ tiêu điều tra của một bộ phận cán bộ tiến hành tố tụng. So với các chuẩn mực quốc tế tại Điều 14 Công ước Quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966, pháp luật Việt Nam thời kỳ này đã nội luật hóa được nhiều nguyên tắc tiến bộ nhưng vẫn thiếu vắng cơ chế loại trừ triệt để chứng cứ bất hợp pháp. Khi trực quan hóa dữ liệu qua biểu đồ cơ cấu hình phạt, có thể thấy hình phạt tù có thời hạn chiếm tỷ trọng áp đảo trên 65% tổng số chế tài được áp dụng, trong khi các hình phạt không tước tự do như cải tạo không giam giữ chỉ chiếm khoảng 10% đến 15%. Bảng so sánh giữa mức án tối đa 30 năm tù và hiệu quả cải tạo thực tế cho thấy việc áp dụng hình phạt tù quá dài không tỷ lệ thuận với khả năng tái hòa nhập cộng đồng của người phạm tội.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội cần sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự theo hướng định nghĩa cụ thể khái niệm năng lực trách nhiệm hình sự và lỗi tại Phần chung, đồng thời mở rộng khung áp dụng hình phạt tiền và cải tạo không giam giữ, phấn đấu giảm tỷ lệ áp dụng hình phạt tù giam xuống dưới 50% trong giai đoạn 2026-2028.

Thứ hai, Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành nghị quyết hướng dẫn thi hành Điều 47 Bộ luật Hình sự, cho phép Hội đồng xét xử áp dụng mức hình phạt dưới khung liền kề đối với người giúp sức có vai trò thứ yếu trong vụ án đồng phạm, hoàn thành trong năm 2027.

Thứ ba, Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Công an thiết lập quy trình bắt buộc ghi âm, ghi hình khi hỏi cung bị can nhằm bảo đảm 100% biên bản hỏi cung phản ánh đúng ý chí người khai, loại bỏ triệt để hiện tượng mớm cung, ép cung trước năm 2028.

Thứ tư, Liên đoàn Luật sư Việt Nam cùng Bộ Tư pháp đẩy mạnh mở rộng diện chỉ định người bào chữa, nâng tỷ lệ các vụ án có luật sư tham gia tranh tụng tại Tòa án lên tối thiểu 80% vào năm 2030, bảo đảm tính công bằng tuyệt đối trong xét xử.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân có thể khai thác luận văn như một cẩm nang phân tích nguyên tắc cá thể hóa hình phạt và kỹ năng điều hành phiên tòa tranh tụng dân chủ, hạn chế tối đa các phán quyết mang tính áp đặt vị thế.

Luật sư và Trợ giúp viên pháp lý tìm thấy trong tài liệu này hệ thống luận cứ sắc bén để bảo vệ quyền bào chữa, quyền tiếp cận hồ sơ vụ án và quyền đưa ra chứng cứ gỡ tội cho thân chủ theo các chuẩn mực Hiến định.

Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên ngành luật hình sự có thể sử dụng công trình như tài liệu tham khảo giá trị phục vụ giảng dạy lý luận nhà nước pháp quyền và lịch sử lập pháp tư pháp hình sự.

Cán bộ nghiên cứu lập pháp tại các cơ quan tư pháp trung ương có thể tiếp cận nguồn tư liệu thực chứng phong phú để xây dựng các đề án cải cách tư pháp toàn diện và sửa đổi các đạo luật tố tụng.

Câu hỏi thường gặp

Quyền con người của bị can, bị cáo trong tư pháp hình sự được hiểu như thế nào? Quyền con người của bị can, bị cáo là hệ thống các quyền tự nhiên và quyền pháp lý được Hiến pháp và pháp luật tố tụng bảo đảm, nhằm bảo vệ tính mạng, danh dự, nhân phẩm và quyền tự do thân thể của người bị buộc tội trước các hành vi lạm quyền tư pháp, bảo đảm họ chỉ bị xử lý theo đúng trình tự pháp luật với đầy đủ quyền bào chữa.

Tại sao Bộ luật Hình sự năm 1999 lại giảm số lượng tội danh áp dụng hình phạt tử hình? Bộ luật Hình sự năm 1999 đã cắt giảm hình phạt tử hình từ 44 điều xuống còn 29 điều nhằm thể hiện chính sách nhân đạo sâu sắc của Nhà nước Việt Nam, coi trọng quyền sống của con người và tuân thủ các công ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam đã tham gia ký kết từ năm 1982, tập trung vào mục tiêu phòng ngừa và giáo dục.

Nguyên tắc suy đoán vô tội được quy định như thế nào trong Hiến pháp năm 1992? Điều 72 Hiến pháp năm 1992 khẳng định không ai bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Quy định này bảo đảm vị thế bình đẳng của bị cáo tại phiên tòa, ngăn chặn định kiến và là căn cứ pháp lý để bồi thường thiệt hại, phục hồi danh dự cho người bị oan.

Những bất cập lớn nhất trong quy định về quyết định hình phạt nhẹ hơn là gì? Điều 47 Bộ luật Hình sự năm 1999 yêu cầu phải có ít nhất 2 tình tiết giảm nhẹ và chỉ được chuyển xuống khung liền kề, gây khó khăn cho Tòa án khi cá thể hóa hình phạt đối với người chưa thành niên hoặc đồng phạm giữ vai trò không đáng kể, dẫn đến việc nhiều Tòa án phải áp dụng mức án dưới khung trái quy định để bảo đảm công bằng.

Toà án đóng vai trò gì trong việc bảo đảm quyền con người trong tư pháp hình sự? Tòa án là cơ quan duy nhất nhân danh Nhà nước thực thi quyền xét xử và tuyên phạt tội phạm. Thông qua việc tổ chức tranh tụng công khai, dân chủ và đánh giá chứng cứ khách quan, Tòa án trực tiếp bảo vệ quyền không bị kết tội oan của công dân, bảo đảm hình phạt được tuyên tương xứng với tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền con người và khẳng định vai trò tối thượng của pháp luật trong việc bảo đảm quyền của bị can, bị cáo trong tư pháp hình sự.
• Công trình đã chỉ rõ những bước tiến vượt bậc của Bộ luật Hình sự năm 1999 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, nổi bật là việc phân loại 4 nhóm tội phạm và cắt giảm 15 khung hình phạt tử hình.
• Đề tài đã thẳng thắn chỉ ra các điểm nghẽn pháp lý thực tiễn như tình trạng áp đảo của hình phạt tù có thời hạn trên 65% và bất cập trong việc áp dụng Điều 47 khi xét xử đồng phạm.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá được đề xuất nhằm hoàn thiện thể chế tư pháp, định chuẩn quy trình tranh tụng và nâng cao trách nhiệm bồi thường oan sai của các cơ quan tiến hành tố tụng.
• Kế hoạch hành động giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu hiện đại hóa tư pháp hình sự, đưa tỷ lệ tham gia của người bào chữa lên trên 80% và xóa bỏ hoàn toàn án oan sai trong xét xử.

Hãy chủ động tham khảo chi tiết toàn văn công trình nghiên cứu này để trang bị nền tảng lý luận vững chắc và giải pháp thực tiễn chuyên sâu trong lĩnh vực tư pháp hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I, Điều 11 với tên gọi “Bảo đảm quyền bào chữa của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo” quy định: “Người bị tạm giữ, bị can, bị cáo có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa. Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án có nhiệm vụ bảo đảm cho người bị tạm giữ, bị can, bị cáo thực hiện quyền bào chữa của họ theo quy định của Bộ luật này”. Bộ luật tố tụng hình sự có định nghĩa “bị can là người đã bị khởi tố về hình sự” (theo khoản 1, Điều 49) và “bị cáo là người đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử” (khoản 1, Điều 50). 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đối với bị can, quyền đầu tiên của họ là quyền được biết mình bị khởi tố về tội gì.

Ngay sau khi khởi tố bị can, cơ quan ra quyết định khởi tố bị can phải gửi quyết định và giải thích quyền và nghĩa vụ cho bị can. Kể từ thời điểm nhận được quyết định khởi tố, một người trở thành bị can và đồng thời họ có quyền đưa ra những chứng cứ và những yêu cầu trước cơ quan điều tra. Việc hỏi cung bị can được tiến hành ngay sau khi có quyết định khởi tố bị can. Trước khi hỏi cung, trách nhiệm của điều tra viên là phải đọc quyết định khởi tố bị can và giải thích cho bị can biết rõ quyền và nghĩa vụ của họ.

Trong khi hỏi cung bị can có thể thú nhận một phần hay toàn bộ tội lỗi của mình tuy nhiên lời nhận tội của bị can chỉ có thể được coi là chứng cứ khi nó phù hợp với những chứng cứ khác; pháp luật nghiêm cấm các cơ quan tiến hành tố tụng dùng lời nhận tội của bị can, bị cáo làm chứng cứ duy nhất để kết tội (Điều 54 Bộ luật Tố tụng hình sự). Để đảm bảo cho bị can thực hiện được quyền bào chữa, mỗi lần hỏi cung đều phải lập biên bản. Sau khi hỏi cung điiều tra viên đọc lại cho bị can nghe hoặc bị can tự đọc. Nếu việc hỏi cung được ghi âm thì sau hỏi cung phải phát lại để điều tra viên và bị can cùng nghe.

Để tạo điều kiện cho bị can đưa ra chứng cứ, lời khai và những lời giải thích, bị can có thể được tự viết lời khai của mình. Để đảm bảo quyền bào chữa của bị can, pháp luật quy định bị can được trực tiếp tham gia vào một số hành vi tố tụng trong quá trình điều tra, thu thập chứng cứ. Bị can có quyền tiếp xúc với tất cả các tài liệu điều tra sau khi kết thúc điều tra. Quyền năng tố tụng này của bị can có vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện quyền bào chữa.

Bởi vì, qua đó bị can mới có khả năng chuẩn bị ý kiến để bào chữa cho mình hoặc đưa ra những yêu cầu (như điều tra bổ sung, điều tra lại) hay khiếu nại đối với hành vi và việc làm của cơ quan điều tra, điều tra viên, những người tham gia tố tụng khác nếu bị can thấy các hành vi ấy là trái pháp luật. Trong giai đoạn điều tra, khi có 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] những lý do và những cơ sở đã được pháp luật quy định, bị can có quyền đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng, người giám định, người phiên dịch. Đối với bị cáo, quyền con người của họ là vấn đề hết sức nhạy cảm và có một số đặc trưng sau: Là người bị Toà án quyết định đưa ra xét xử trên cơ sở kết luận điều tra và cáo trạng của viện kiểm sát quyền con người của bị cáo dễ có nguy cơ xâm hại từ phía các cơ quan tiến hành tố tụng. " Sự xâm hại đó có thể do trình độ non kém trong tổ chức quản lý, do năng lực làm việc hoặc do thiếu tinh thần trách nhiệm và cũng có thể do một bộ phận công chức thoái hoá biến chất, vô đạo đức" [48,49].

Đồng thời một số cán bộ có thẩm quyền chưa nắm vững pháp luật và tính thiếu chặt chẽ, cụ thể của pháp luật cũng là những nguyên nhân dẫn đến việc xâm hại quyền con người. Trong thực tiễn cuộc sống, với cách thức tổ chức thật uy nghiêm một phiên toà, vị thế của bị cáo thường là yếu hơn so với các cơ quan tiến hành tố tụng. "Có vụ ngay tại công đường mà Thẩm phán, công tố cũng công khai mớm cung, đe doạ. nếu ngoan cố sẽ tăng hình phạt để ép buộc bị cáo nhận tội không đúng sự thật" [61,60].

Do chỗ vị thế của họ như vậy nên cũng có vụ người tiến hành tố tụng hỏi to tiếng làm bị cáo sợ nên cứ gật đầu hoặc dạ. Nghiêm trọng hơn là có trường hợp, việc tổ chức phiên toà chưa dân chủ nên đã kết tội oan bị cáo, như vụ Bùi Minh Hải bị Toà án nhân dân tỉnh Đồng Nai xử phạt tù chung thân về tội giết người và hiếp dâm nhưng chính tên Tèo mới là thủ phạm gây ra vụ án này. Tại cơ quan điều tra Bùi Minh Hải khai nhận tội (???) nhưng tại phiên toà bị cáo không nhận tội, song Hội đồng xét xử vẫn buộc tội bị cáo. Hơn ai hết, bị cáo là người có nguy cơ cao bị tước một hoặc một số quyền.

Đành rằng chỉ có người nào phạm tội thì mới phải chịu trách nhiệm hình sự, song việc tước bỏ hoặc hạn chế một số quyền công dân của bị cáo 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] như thế nào cho tương xứng, phù hợp, đúng pháp luật là vấn đề vẫn được đặt ra bức xúc. Cũng chính vì quyền con người của bị cáo dễ có nguy cơ bị xâm hại cho nên nó cần phải có một loạt các quy định bảo đảm nhằm tránh nguy cơ bị tước bỏ hoặc hạn chế trái pháp luật. Khác với các quan hệ pháp luật khác (hành chính, dân sự, kinh tế), trong quan hệ pháp luật hình sự (cả hình sự và tố tụng hình sự), hàng loạt các quy định riêng được đặt ra nhằm đảm bảo quyền con người, quyền công dân của các bên tham gia tố tụng nói chung và của bị cáo nói riêng. Đó là các quy định của pháp luật về quyền, nghĩa vụ của công dân, nghĩa vụ của Nhà nước, của các cơ quan, người tiến hành tố tụng, quy định về tội phạm, hình phạt, trình tự, thủ tục tiến hành tố tụng.

Tổng thể các quy định đó được tập hợp thành những tư tưởng, nguyên tắc: công bằng, nhân đạo, dân chủ, pháp chế mà hướng tới mục tiêu chung là bảo đảm quyền con người của bị cáo không bị tước bỏ trái pháp luật. Các quy định đó không chỉ nhằm tạo cơ sở pháp luật cần thiết cho các cơ quan, cá nhân tiến hành tố tụng và tránh được lạm dụng mà trước hết và chủ yếu là để bảo vệ con người, giúp mọi người biết rõ pháp luật để phòng tránh việc vi phạm điều cấm của pháp luật, đồng thời cũng biết được quyền của mình mà thực hiện, bảo vệ. Vì giá trị cao quý của quyền con người được xã hội thừa nhận, vì quyền con người được bảo vệ bằng pháp luật, cho nên quyền con người của bị cáo chỉ có thể bị hạn chế theo quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền trên cơ sở pháp luật. Ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam chỉ có Toà án là cơ quan duy nhất được nhân danh Nhà nước ra quyết định áp dụng các biện pháp hình phạt đối với người thực hiện hành vi phạm tội.

Ngoài Toà án, không một cá nhân hay tổ chức nào có quyền được tước bỏ các quyền của bị cáo. Sự phán quyết của Toà án phải dựa trên cơ sở pháp luật và chỉ tuân theo 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] pháp luật. "Khi quyết định hình phạt, Toà án phải tuân theo trình tự và các điều kiện áp dụng các loại hình phạt cụ thể và chỉ có thể tuyên những hình phạt được quy định trong luật" [71,36]. Như vậy, quyền con người của bị can, bị cáo là vấn đề rất nhạy cảm, dễ có nguy cơ xâm hại, cho nên pháp luật bằng những quy định của mình tạo ra các điều kiện, trình tự khác nhau, một mặt buộc các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền tuân theo, mặt khác tạo cơ sở vững chắc cho bị can, bị cáo bảo vệ quyền, lợi ích của mình.

18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƢỜI TRONG TƢ PHÁP HÌNH SỰ Ở NƢỚC TA HIỆN NAY Để bảo đảm quyền con người của bị can, bị cáo, pháp luật đưa ra một loạt các quy định buộc các bên tiến hành và tham gia tố tụng phải tuân thủ. Pháp luật bảo đảm quyền con người trong tư pháp hình sự là tổng thể các qui phạm pháp luật qui định về tội phạm, hình phạt và xét xử hình sự cùng các quy định khác nhằm bảo đảm cho các quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo và các bên có liên quan không bị xâm hại trái pháp luật. Như vậy, việc bảo đảm quyền con người trong tư pháp hình sự phải được thể hiện trên tất cả các phương diện vừa nêu. Nó không dừng lại ở việc qui định tội phạm, hình phạt mà còn qui định việc xét xử các vụ án hình sự.

Có nghĩa là nó phải được bảo đảm ở trong cả lĩnh vực lập pháp và áp dụng pháp luật, ở cả trong luật nội dung và luật hình thức. Ở đó, quyền, nghĩa vụ của các bên tiến hành và tham gia tố tụng được khẳng định, sự thật của vụ án và trách nhiệm hình sự phải được xác định một cách khách quan, chính xác nhất. Ở đó, quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm hại phải được khôi phục lại, người phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự tương ứng với tính chất, mức độ nguy hiểm do họ gây ra. Quy định của Hiến Pháp về bảo đảm quyền con ngƣời đối với ngƣời phạm tội Cách mạng tháng Tám vừa mới thành công, ngay tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã yêu cầu tổ chức cuộc bầu cử đầu tiên càng sớm, càng tốt với mục đích để nhân dân thực hiện quyền tự do chính trị của mình bầu ra một Quốc hội, và Quốc hội này có quyền thông qua một bản Hiến pháp ghi nhận quyền tự do và dân chủ cho nhân dân.

Người 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.