CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU HÀNG HÓA NÓI CHUNG VÀ HÀNG RAU QUẢ NÓI RIÊNG 1. Một số vấn đề chung về thúc đẩy xuất khẩu hàng rau quả 1. Khái niệm về hoạt động xuất khẩu rau quả Xuất khẩu là hoạt động bán hàng hóa, dịch vụ sang một số quốc gia khác, sử dụng tiền tệ làm đơn vị thanh toán trên cơ sở tỷ giá trao đổi. Tiền tệ ở đây là ngoại tệ đối với một trong hai quốc gia hoặc cả 2 quốc gia.
Hoạt động xuất khẩu được thực hiện trên việc khai thác lợi thế tương đối của mỗi quốc gia trong phân công lao động quốc tế. Hoạt động xuất khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực, trên phạm vi rất rộng. Nó có thể diễn ra trong khoảng thời gian ngắn nhưng cũng có thể kéo dài nhiều năm. Xuất khẩu đem lại lợi ích cho các nước tham gia.
Xuất khẩu là hoạt động cơ bản và chủ yếu của hoạt động ngoại thương. Hoạt động xuất khẩu đã ra đời từ rất sớm và phát triển mạnh mẽ. Nó diễn ra trên mọi lĩnh vực, trong mọi điều kiện kinh tế và mục đích chủ yếu là đem lại lợi ích cho các quốc gia tham gia. Ban đầu chỉ là hoạt động trao đổi hàng hóa.
Tuy nhiên, đến nay xuất nhập khẩu đã rất phát triển và có các hình thức đa dạng. Trong mọi lĩnh vực xuất khẩu thì thị trường xuất khẩu là thị trường ngoài nước, việc buôn bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa các quốc gia và dùng ngoại tệ là phương tiện trao đổi. Từ khái niệm trên ta có thể thấy rằng, xuất khẩu hàng rau quả là việc xuất khẩu mà mặt hàng được xuất khẩu ở đây là rau quả. Đặc điểm hàng rau quả xuất khẩu Thứ nhất, mặt hàng rau quả chịu nhiều ảnh hưởng của các điều kiện tự nhiên như thời tiết, khí hậu, đất đai,… Những yếu tố này sẽ tác động trực tiếp đến sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng, từ đó ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng từ đó giá cả của mặt hàng cũng được điều chỉnh lên xuống tùy theo.
6 Thứ hai là mang tính thời vụ. Việc sản xuất thường được tiến hành theo mùa vụ phù hợp với từng loại cây trồng và từng khu vực nhằm đảm bảo những yếu tố về thời tiết, khí hậu phù hợp nhất và đem lại hiệu quả cao nhất. Vì vậy, giá cả của rau quả cũng biến động theo từng mùa vụ. Cụ thể vào chính vụ thì chất lượng đồng đều, số lượng lớn giá cả có thể sẽ rẻ hơn.
Còn trái vụ, thời tiết không ủng hộ thì hàng hóa khan hiếm chất lượng không đồng đều, giá cả có thể được đẩy lên cao hơn. Thứ ba là có tính tươi sống. Hàng rau quả phần lớn là các loại rau quả tươi, số ít đã qua chế biến, nên trong quá trình thu hoạch và vận chuyển dễ bị dập nát dẫn đến kém chất lượng. Hơn nữa, do đa dạng các loại rau quả nên khi thu mua cần đặc biệt lưu ý phân loại, chế biến, bảo quản, vận chuyển nhằm có những phương thức kinh doanh phù hợp với đặc điểm của từng loại.
Thứ tư là hàng rau quả gồm nhiều loại và chất lượng của từng mặt hàng cũng khác nhau. Mỗi loại có tính chất, đặc điểm khác nhau, sinh trưởng và phát triển trong các điều kiện không giống nhau, thu hoạch và chế biến cũng theo những cách thức riêng nên chất lượng khó đồng đều, ngay trong mỗi mặt hàng thì chất lượng cũng đã quy định thành nhiều loại khác nhau. Cuối cùng là hàng rau quả phục vụ cho nhu cầu thiết yếu của con người, chất lượng của nó tác động trực tiếp tới sức khỏe của người tiêu dùng nên yêu cầu về chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm được đặc biệt coi trọng và quy định chặt chẽ trong quá trình sản xuất, chế biến và bảo quản. Và chất lượng giờ cũng được coi là công cụ cạnh tranh khá hiệu quả để tiến gần tới các thị trường khó tính, yêu cầu chất lượng cao.
Hàng rau quả có những nét đặc trưng riêng ảnh hưởng đến quá trình sản xuất và xuất khẩu. Nhận biết những nét đặc trưng đó để đưa ra những phương án kinh doanh xuất khẩu phù hợp nhằm tang khả năng cạnh tranh của sản phẩm, tăng hiệu quả xuất khẩu sang thị trường quốc tế. Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu rau quả Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu rau quả, trong đó phải kể đến nhóm 4 yếu tố: 7 1. Nhóm yếu tố thuộc về quốc gia xuất khẩu a.
Yếu tố thuộc về rau quả xuất khẩu Giống: Với những loại cây có giống tốt sẽ chịu được tác động xấu của môi trường, tránh được sâu bọ dẫn đến tạo năng suất và chất lượng cao. Yếu tố thuộc về điều kiện tự nhiên - Khí hậu: Đây là yếu tố quyết định tới khả năng thành công của hoạt động sản xuất rau quả. Thời tiết tốt thuận lợi sẽ giúp cho việc sản xuất thuận lợi, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Ngược lại, khí hâu không thuận lơi sẽ làm ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.
- Đất: Là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cây trồng, tùy theo từng khu vực địa lý ta có những loại cây trồng đặc trưng như xoài cát Hòa Lộc (Tiền Giang), cam xã Đoài (Nghệ An), nhãn lồng (Hưng Yên), vải (Bắc Giang), rau Trà Quế (Quảng Nam),… - Vị trí địa lý: Vị trí địa lý và địa hình có ảnh hưởng không nhỏ đến việc vận chuyển rau quả. Trước kia khi khoa học công nghệ chưa phát triển việc vận chuyển còn gặp nhiều khó khăn, giống cây trồng cũng không được tốt, sâu bệnh cũng ảnh hưởng đến chất lượng rau quả. Ngày nay sự phát triển của khoa học công nghệ đã có ý nghĩa to lớn với ngành nông nghiệp nói chung và mặt hàng rau quả nói riêng. Khoa công nghệ đã lai tạo đươc nhiều giống mới, nhiều chủng loại phong phú với chất lượng tốt.
Thêm vào đó, sự phát triển của khoa học công nghệ khiến cho việc thu hoạch, chế biến bảo quản diễn ra nhanh chóng mà vẫn đảm bảo chất lượng tốt nhất để sản phẩm có thể tự tin chiếm lĩnh thị trường. Và cuối cùng là khoa học đã làm rút ngắn quá trình vận chuyển khiến cho việc hoạt động thương mại đạt kết quả cao hơn. Yếu tố thuộc về cơ chế chính sách của quốc gia xuất khẩu Việt Nam là một quốc gia rất coi trọng xuất khẩu và đã đưa ra rất nhiều chủ trường chính sách để khuyến khích hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp trong nước, tiêu biểu như: 8 - Những chính sách thuế đối với hàng hoá xuất khẩu được các nhà lập chính sách cân nhắc rất kỹ sao cho có lợi nhất cho doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu, tham gia hoạt động xuất khẩu. - Duy trì chính sách tỷ giá hợp lý để ngân hàng Nhà nước điều chỉnh tỷ giá một cách linh hoạt, phù hợp cung cầu không gây biến động lớn cho nền kinh tế, góp phần khuyến khích xuất khẩu trong ngắn hạn và trung hạn không đặt vấn đề kích thích xuất khẩu bằng công cụ phá giá và nới lỏng quản lý ngoại hối mà chỉ dừng lại ở chính sách tỷ giá không cản trở hay bóp chết xuất khẩu.
- Khuyến khích đầu tư đối với doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu và tham gia hoạt động xuất khẩu. Yếu tố thuộc về nhu cầu tiêu dùng Ngày nay xu hướng tiêu dùng là gia tăng các sản phẩm tươi sống, đảm bảo chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm và các sản phẩm trái vụ. Thu nhập của người tiêu dùng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu tiêu thụ rau quả. Nhu cầu ngày thường cao hơn ở các quốc gia phát triển.
Yếu tố thuộc về quy định của quốc gia nhập khẩu rau quả Các rào cản kỹ thuật: đây là một hình thức tự vệ của các nước nhập khẩu nhằm ngăn chặn sự thâm nhập thị trường nội địa của các sản phẩm rau quả nước ngoài không đám ứng được các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng nhằm hạn chế đến mức thấp nhất các tác hại xấu đến sức khỏe người tiêu dùng của quốc gia đó. Ngoài yếu tố trên, xuất khẩu rau quả còn chịu tác động của nhiều yếu tố như môi trường chính trị luật pháp của mỗi quốc gia, chính sách về thuế, hải quan, quan hệ thương mại giữa các quốc gia, tình hình kinh tế thế giới,… 1. Yếu tố cạnh tranh cạnh tranh trên thị trường Chất lượng được coi là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh trên thị trường. Nó tạo nên uy tín, thương hiệu trong kinh doanh, giúp các doanh nghiệp tìm kiếm nhà nhập khẩu mới, tạo dựng các mối quan hệ lâu dài ổn định.
Đặc điểm của thị trường rau quả Nhật Bản 1. Vai trò của Nhà nước trong thúc đẩy xuất khẩu hàng rau quả 1. Một số lý thuyết liên quan về vai trò của Nhà nước trong thúc đẩy xuất khẩu rau quả Thương mại quốc tế đã ra đời cách đây hàng ngàn năm. Tuy nhiên, phải đến thế kỷ 15 mới xuất hiện những lý thuyết nhằm giải thích nguồn gốc và những lợi ích mà thương mại quốc tế đem lại cho mỗi quốc gia.
Hàng loạt các lý thuyết của Smith, Ricardo và Heckscher-Ohlin đã giải thích mô hình của thương mại quốc tế đang diễn ra trong nền kinh tế thế giới, tuy nhiên những lý thuyết này mới chỉ giải thích được những vấn đề khá đơn giản như: Brazil xuất khẩu cà phê và Ả rập Xê-út xuất khẩu dầu thô do có khí hậu thuận lợi và các nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào. Tuy vậy, một phần rất lớn của mô hình thương mại quốc tế mà chúng ta quan sát được khó giải thích hơn nhiều. Ví dụ, tại sao Nhật Bản xuất khẩu các loại ô tô, hàng điện tử dân dụng và máy công cụ? Và tại sao Thụy Sĩ xuất khẩu các loại hóa chất, dược phẩm, đồng hồ đeo tay và đồ nữ trang? Lý thuyết của David Ricardo về lợi thế so sánh đưa ra một cách giải thích về sự khác biệt giữa các quốc gia về năng suất lao động. Lý thuyết Heckscher-Ohlin chi tiết hơn khi nhấn mạnh tới sự tương tác giữa các tỷ lệ yếu tố sản xuất (bao gồm đất đai, lao động và vốn) sẵn có tại các quốc gia khác nhau với tỷ lệ yếu tố sản xuất cần thiết để sản xuất ra một hàng hóa cụ thể.
Sự giải thích này dựa trên giả thuyết rằng các quốc gia có mức độ dồi dào các yếu tố sản xuất khác nhau.