MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cƣ nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ một cách toàn diện; có nếp sống văn hoá, môi trƣờng và an ninh nông thôn đƣợc đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của ngƣời dân đƣợc nâng cao. Ngƣời dân có vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng nông thôn mới cụ thể nhƣ tham gia ý kiến vào đề án xây dựng nông thôn mới và đồ án quy hoạch nông thôn mới cấp xã; tham gia lập kế hoạch thực hiện Chƣơng trình ở thôn, xã.Tham gia và lựa chọn những công việc gì cần làm trƣớc và việc gì làm sau thật thiết thực và phù hợp với khả năng, điều kiện của địa phƣơng. Quyết định mức độ đóng góp trong xây dựng các công trình công cộng của thôn, xã. Trực tiếp tổ chức thi công hoặc tham gia thi công xây dựng các công trình hạ tầng kinh tế - xã hội của xã, thôn theo kế hoạch hàng năm.Cử đại diện (Ban giám sát) để tham gia quản lý và giám sát các công trình xây dựng của xã, thôn.Tổ chức quản lý, vận hành và bảo dƣỡng các công trình sau khi hoàn thành.
Xã Yến Dƣơng là một xã đã và đang thực hiện chƣơng trình xây dựng nông thôn mới. Tới thời điểm hiện tại xã Yến Dƣơng đã hoàn thành 8/19 tiêu chí của chƣơng trình xây dựng nông thôn mới. những thành công đó đều nhờ sƣ̣ hỗ trơ ̣ đầu tƣ của nhà nƣớc cùng với sƣ̣ lãnh đa ̣o đúng đắn của chính quyề n xã và sƣ̣ nỗ lƣ̣c của nhân dân , bô ̣ mặt của xã đã có những biế n đổi rõ rê ̣t , kế t cấu ha ̣ tầng, nhất là hê ̣ thố ng giao thông, thuỷ lơ ̣i, trƣờng học đƣơ ̣c đầu tƣ xây dƣ̣ng theo hƣớng kiên cố hoá, đời số ng nhân dân ngày càng đƣơ ̣c nâng cao. 2 Để hiể u rõ và phát huy hơn nữa va i trò của ngƣời dân trong xây dƣ̣ng nông thôn mới, tôi tiế n hành nghiên cứu đề tài: “Vai trò của ngƣời dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã Yến Dương, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn”.1 Mục tiểu chung Đánh giá đƣơ ̣c vai trò c ủa ngƣời dân trong xây dƣ̣ng nông thôn m ới và đề xu ất đƣơ ̣c số giải pháp nh ằm thúc đẩy, nâng cao vai trò của họ trong xây dƣ̣ng nông thôn mới ta ̣i xã Yến Dƣơng, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn 1.2 Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu điề u kiê ̣n tƣ̣ nhiên cũng nhƣ điề u kiê ̣n kinh tế xã hô ̣i của xã.
- Đánh giá vai trò của ngƣời dân trong xây dƣ̣ng nông thôn m ới ta ̣i xã Yến Dƣơng, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. - Phân tích những khó khăn, hạn chế c ủa ngƣời dân khi tham gia xây dƣ̣ng nông thôn mới. - Đƣa ra mô ̣t số gi ải pháp nh ằm thúc đẩy, nâng cao vai trò của ngƣời dân trong viê ̣c xây dƣ̣ng nông thôn mới.3 Ý nghĩa của đề tài 1.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Giúp bản thân có thể vận d ụng đƣơ ̣c những kiế n thức đã học đƣơ ̣c để viế t bài báo cáo tố t nghiê ̣p , phục vụ cho học tâ ̣p và nghiên c ứu khoa học. Nâng cao đƣơ ̣c năng lƣ̣c cũng nhƣ rèn luyê ̣n kỹ năng của miǹ h.
- Vâ ̣n dụng đƣơ ̣c nh ững kiế n th ức đã học ở nhà trƣờng vào thƣ̣c ti ễn, đồ ng thời bổ sung những kiế n th ức còn thiế u và nh ững kỹ năng tiế p câ ̣n các phƣơng pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân. - Góp phần hoàn thiê ̣n nh ững lý luâ ̣n và phƣơng pháp nh ằm đẩy ma ̣nh, phát triển và xây dựng điề u kiê ̣n kinh tế xã hô ̣i ở nông thôn trong giai đoa ̣n công nghiê ̣p hoá hiê ̣n đa ̣i hoá nông thôn hiê ̣n nay. Ý nghĩa trong thực tế - Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở cho việc đánh giá sát thực hơn vai trò của ngƣời dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã Yến Dƣơng, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. - Qua đó giúp mọi ngƣời hiể u rõ hơn về tầm quan trọng của ngƣời dân trong xây dƣ̣ng nông thôn mới, đƣa ra những giải pháp để phát huy tố t vai trò của ngƣời dân vào xây dƣ̣ng nông thôn mới nói riêng và phát triể n vùng nông thôn nói chung.
- Là tài liê ̣u tham khảo để xã có những bƣớc đi đúng đắn, phát huy tốt vai trò của ngƣời dân trong xây dƣ̣ng nông thôn mới. - Kết quả của đề tài là cơ sở cho các cấp chính quyền địa phƣơng, các nhà đầu tƣ đƣa ra các quyết định phù hợp về hƣớng đi trong xây dựng nông thôn mới tại xã Yến Dƣơng, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Khái niệm và thuật ngữ 2.1 Nông dân : Nông dân là những ngƣời lao động cƣ trú ở nông thôn, tham gia sản xuất nông nghiệp. Nông dân sống chủ yếu bằng ruộng vƣờn, sau đó đến các ngành nghề mà tƣ liệu sản xuất chính là đất đai.
Tùy vào từng quốc gia, từng thời điểm, từng thời kì lịch sử mà ngƣời nông dân có quyền sở hữu khác nhau về ruộng đất. Họ hình thành nên giai cấp nông dân, có vị trí, vai trò nhất định trong xã hội. [7] - Nông thôn: Khi nói về nông thôn có r ất nhiề u quan điể m khác nhau về nông thôn. Có quan điểm cho r ằng vùng nông thôn là vùng thƣ ờng có số dân và mật độ dân số th ấp hơn vùng thành thi ̣.
Mô ̣t số quan điể m khác nêu ra , vùng nông thôn là vùng có dân cƣ làm nông nghiê ̣p là ch ủ yế u, tức là nguồ n sinh kế chính của cƣ dân trong vùng là từ sản xuất nông nghiê ̣p. Những ý kiế n này chỉ đúng khi đặt trong bố i cảnh cụ thể của từng nƣớc, phụ thuô ̣c vào triǹ h đô ̣ phát triể n, cơ cấu kinh tế , cơ chế áp d ụng cho từng nề n kinh tế. Đối v ới những nƣớc đang thƣ̣c hiê ̣n công nghiê ̣p hóa , chuyể n t ừ sản xuất thuần nông sang phát triển các nghành công nghiê ̣p dich ̣ v ụ, xây dƣ̣ng các khu đô thi ̣nhỏ , thị trấn, thị tứ rải rác ở các vùng nông thôn thì khái niệm về nông thôn có nh ững đổi khác so với các quan niê ̣m trƣ ớc đây. Có thể hiểu nông thôn hiện nay bao gồ m cả những đô thi ̣nhỏ, thị trấn, thị tứ, những trung tâm công nghiê ̣p nhỏ có quan hê ̣ gắn bó mâ ̣t thiế t với nông thôn, cùng tồn tại và thúc ẩy đ nhau phát triể n.
Nhƣ vâ ̣y, khái niệm về nông thôn ch ỉ có tính ch ất tƣơng đố i , thay đổi theo thời gian và theo tiế n triǹ h phát triể n kinh tế xã hô ̣i c ủa các quố c gia trên 5 thế giới. Trong điề u kiê ̣n hiê ̣n nay ở Viê ̣t Nam, nhìn nhận dƣ ới góc đô ̣ qu ản lý, có thể hiểu “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các ho ạt động kinh tế, văn hóa xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác’’.[10] - Phát triển nông thôn: Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng đƣợc nhâ ̣n thức với rất nhiề u quan điể m khác nhau. Đã có nhiề u nghiên c ứu và triể n khai ứng dụng thuâ ̣t ngữ này ở các quốc gia trên thế gi ới.
Ở Viê ̣t Nam thuâ ̣t ng ữ PTNT đƣơ ̣c đề câ ̣p đế n t ừ lâu và có sƣ̣ thay đ ổi qua các th ời kỳ khác nhau. Tuy nhiên, nhìn dƣới góc đô ̣ lý luận qu ản lý , chúng ta vẫn chƣa có sƣ̣ tổng hơ ̣p lý luâ ̣n hê ̣ thố ng về thuâ ̣t ngữ này. Nhiề u tổ chức phát triể n quố c tế đã nghiên cứu và vâ ̣n dụng thuâ ̣t ngữ này ở các nƣớc đang phát triể n trong đó có Viêṭ Nam. Ngân hàng Thế giới (WB) năm 1975 đã đƣa ra đinh ̣ nghĩa: “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các đi ều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn.
Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển’’.[7] Phát triển nông thôn tác động theo nhiều chiều khác nhau. Đây là mô ̣t quá trình thu hút ngƣời dân tham gia vào các chƣơng triǹ h phát triể n nhằm cải thiê ̣n chất lƣơ ̣ng cuô ̣c số ng. Đồng thời là quá triǹ h thƣ̣c hiê ̣n hiê ̣n đa ̣i hóa nề n văn hóa nông thôn nhƣng vẫn giữ đƣơ ̣c những giá tri ̣truyề n thố ng. PTNT mang tính toàn diê ̣n và đa phƣơng phải đảm bảo yế u tố bề n vững.
PTNT là sƣ̣ phát triể n t ổng hơ ̣p t ất cả các hoạt động có mối liên hệ tác động qua lại l ẫn nhau giữa các yế u tố. Nó không thể tiến hành một cách độc lập mà ph ải đƣơ ̣c đặt trong khuôn khổ của chiế n lƣơ ̣c, chƣơng triǹ h phát triể n của mỗi quố c gia. 6 Nhƣ vâ ̣y , có r ất nhiề u quan điể m về khái niê ̣m phát triể n nông thôn.Tổng hơ ̣p quan điể m t ừ các chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội c ủa Chính phủ Viê ̣t Nam, thuâ ̣t ngữ này có thể hiểu nhƣ sau: “PTNT là một quá trình c ải thiện có chủ ý một cách b ền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Quá trình này , trước hết là do chính người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác’’.[7] - Nông thôn mới: Là nông thôn mà trong đ ời số ng vâ ̣t ch ất, văn hoá , tinh thần của ngƣời dân không ngừng đƣơ ̣c nâng cao , giảm dần sƣ̣ cách biê ̣t gi ữa nông thôn và thành thị.