Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về phát triển du lịch cộng đồng Chương 2: Vai trò của người dân địa phương trong phát triển du lịch cộng đồng tại Cầu ngói Thanh Toàn – Xã Thủy Thanh – thị xã Hương Thủy – Tỉnh Thừa Thiên Huế 4 Chương 3: Giải pháp nâng cao vai trò của người dân địa phương trong phát triển du lịch cộng đồng tại Cầu ngói Thanh Toàn – Xã Thủy Thanh – thị xã Hương Thủy – Tỉnh Thừa Thiên Huế. PHẦ III: KẾT LUẬ VÀ KIẾ GHN 5 PHẦ II: ỘI DU G VÀ KẾT QUẢ GHIÊ CỨU CHƯƠ G 1: CƠ SỞ LÍ LUẬ VÀ THỰC TIỄ VỀ PHÁT TRIỂ DU LNCH CỘ G ĐỒ G 1. Cơ sở lý luận một số khái niệm liên quan: 1. Du lịch: Hoạt động du lịch đã xuất hiện từ lâu trong lịch sử phát triển của loài người.
N gày nay, cùng với sự ra đời của ngành khoa học – kỹ thuật và công nghệ mới, đời sống kinh tế không ngừng tăng lên, các phúc lợi xã hội không ngừng được quan tâm cải thiện, du lịch càng trở thành một nhu cầu không thể thiếu với con người. Du lịch là một ngành “công nghiệp không khói” góp phần tăng thu nhập quốc gia và giải quyết công ăn việc làm cho các bộ phận lớn lao động. N gày nay nhiều nước trên thế giới trong đó có Việt N am đã ưu tiên phát triển ngành công nghiệp như một ngành kinh tế mũi nhọn của quốc gia mình.[16] Theo Tổ chức Du lịch Thế giới (World Tourist Organization), một tổ chức thuộc Liên Hợp Quốc, du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của những người du hành, tạm trú, trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc trong mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn, cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa, trong thời gian liên tục nhưng không quá một năm, ở bên ngoài môi trường sống định cư, nhưng loại trừ các du hành mà có mục đích chính là kiếm tiền. Du lịch cũng là một dạng nghỉ ngơi năng động trong môi trường sống khác hẳn nơi định cư.
Trong Pháp lệnh du lịch Việt N am, tại điều 10, thuật ngữ “du lịch” được hiểu như sau: “Du lịch là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú của mình nhằm thỏa mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”. Cộng đồng Một cộng đồng là một nhóm xã hội của các cá thể sống chung trong cùng một môi trường thường là có cùng các mối quan tâm chung. Trong cộng đồng người đó là kế hoạch, niềm tin, các mối ưu tiên, nhu cầu, nguy cơ và một số điều kiện khác có 6 thể có và cùng ảnh hưởng đến đặc trưng và sự thống nhất của các thành viên trong cộng đồng. [13] Cộng đồng được hình thành trên cơ sở các mối liên hệ giữa cá nhân và tập thể dựa trên cơ sở tình cảm là chủ yếu.
N goài ra còn có các mối liên hệ tình cảm khác. Cộng đồng có sự liên kết cố kết nội tại không phải do các quy tắc rõ ràng thành văn, mà do các quan hệ sâu hơn, được coi như là một hằng số văn hóa. Du lịch cộng đồng N gày nay, DLCĐ đã trở thành thuật ngữ căn bản trong lĩnh vực du lịch và quy hoạch phát triển. DLCĐ, còn được gọi là Du lịch dựa vào cộng đồng - Community Based Tourism, là hình thức tổ chức hoạt động du lịch tại các cộng đồng địa phương, do chính người dân đứng ra tổ chức điều hành và cung cấp các sản phNm dịch vụ cho khách du lịch; đồng thời họ nhận được các nguồn thu từ hoạt động kinh doanh du lịch của mình (Okazaki, 2008).
Đây là loại hình du lịch được hình thành từ đầu thế kỷ 20 và đang được phát triển ở rất nhiều quốc gia trên thế giới (Tosun & Timothy, 2003). Hiện nay, DLCĐ đã phát triển mạnh và đem lại nhiều lợi ích cho cộng đồng về các mặt kinh tế, xã hội và môi trường, góp phần vào phát triển du lịch bền vững ở các điểm du lịch trên toàn thế giới. [3] Du lịch cộng đồng (Tiếng Anh: Community Based Tourism) hay còn được biết đến với tên gọi là du lịch dựa vào cộng đồng đang được biết đến như một giải pháp của sự phát triển bền vững. N guồn gốc thuật ngữ du lịch cộng đồng được cho là xuất phát từ hình thức du lịch làng bản từ những năm 1970.
Du lịch dựa vào cộng đồng đã được hình thành và phát triển tại các quốc gia khu vực châu Phi, Mỹ La Tinh, châu Úc vào thập kỷ 80 và 90 của thế kỷ XX. Du lịch cộng đồng là phương thức du lịch có tính đến tính bền vững về môi trường và văn hóa xã hội. N ó được quản lý và sở hữu bởi cộng đồng, vì cộng đồng, với mục đích tạo điều kiện cho du khách nâng cao nhận thức và tìm hiểu về cộng đồng và cách sống của địa phương.[3] Theo Tiến sĩ Võ Quế, du lịch cộng đồng là phương thức phát triển du lịch mà trong đó cộng đồng dân cư địa phương sẽ đứng ra tổ chức và chịu trách nhiệm cung cấp các loại dịch vụ du lịch. Đồng thời chính họ cũng sẽ tham gia vào công tác bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, môi trường và văn hóa địa phương.
Hơn nữa, chính cộng đồng địa phương sẽ được hưởng các quyền lợi về cả vật chất và tinh thần từ việc phát triển 7 du lịch và bảo tồn thiên nhiên. Phát triển Thuật ngữ phát triển có nhiều quan điểm khác nhau khi tiếp cận từ những quan điểm khác nhau, với các quốc gia có nền văn hóa khác nhau, quan điểm phát triển có thể được hiểu khác nhau. Todaro và Smith (2011) nhấn mạnh rằng phát triển có thể được xem như là một quá trình đa chiều liên quan đến những thay đổi lớn trong tăng trưởng kinh tế và thể chế quốc gia, cũng như tạo cơ hội cho tất cả người dân cũng như nguyện vọng cá nhân, và xóa đói giảm nghèo ở khu vực và cả cấp quốc gia”. [9] Sự phát triển thể hiện bằng cách cung cấp nhiều lựa chọn hơn, tự do hơn cho người dân và họ có cơ hội tham gia vào các hoạt động có ý nghĩa.
Từ khái niệm này, áp dụng trong lĩnh vực du lịch, phát triển du lịch sẽ cung cấp nhiều loại hình du lịch, nhiều gói sản phNm, dịch vụ để du khách lựa chọn và tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch mà du khách đã chọn cho mình. Phát triển du lịch cộng đồng Có rất nhiều những định nghĩa khác nhau về phát triển du lịch cộng đồng. N ó là một loại hình du lịch mà sự phát triển và quản lí của nó dựa vào những nguồn lực địa phương. Phát triển du lịch cộng đồng là một hình thức du lịch được tạo ra nhờ cộng đồng, thuộc quyền sở hữu và quản lí của cộng đồng, giúp du khách có được sự hiểu biết về cộng đồng địa phương, nâng cao nhận thức về môi trường tự nhiên và văn hóa xã hội.
Đây là một hình thức du lịch có tính bền vững về môi trường và văn hóa xã hội. Mục tiêu, ý nghĩa, đặc điểm và nguyên tắc phát triển du lịch cộng đồng 1.1 Mục tiêu phát triển du lịch cộng đồng: - Góp phần bảo vệ tài nguyên ( tự nhiên và nhân văn) và môi trường. Tôn trọng và tăng cường giá trị các di sản lịch sử, bản sắc văn hóa dân tộc, truyền thống và những bản sắc đặc biệt của cộng đồng dân cư địa phương tại các điểm du lịch. - Đóng góp vào phát triển kinh tế địa phương thông qua việc tăng doanh thu du lịch và những lợi ích kinh tế khác của cộng đồng địa phương: Tạo ra việc làm và nâng cao mức thu nhập, tăng cường số lượng và chất lượng việc làm tại địa phương do ngành Du lịch tạo ra.
8 - Khuyến khích và hỗ trợ sự tham gia của cộng đồng: Thu hút và trao quyền cho cộng đồng địa phương xây dựng kế hoạch và đề ra các quyết định về quản lý và phát triển du lịch, có sự tham khảo tư vấn của các bên liên quan. - Mang đến cho du khách một sản phNm du lịch có trách nhiệm đối với môi trường và xã hội. Thông qua trao đổi và giao tiếp với du khách, cộng đồng, địa phương sẽ hiểu biết và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, cảnh quan sinh thái cho hoạt động du lịch. Đồng thời, các tiêu chí về môi trường sẽ thúc đNy cộng đồng có những sáng kiến làm sạch môi trường, kiểm soát chất lượng không khí, nước, đất, ô nhiễm tiếng ồn, thải rác và các vấn đề môi trường khác tốt hơn.2 Ý nghĩa phát triển du lịch cộng đồng - Đối với công tác bảo tồn: Du lịch cộng đồng phát triển sẽ gia tăng thu nhập cho cộng đồng địa phương đặc biệt là ở vùng nông thôn nơi ty lệ đói nghèo còn cao.
- Đối với cộng đồng: Du lịch phát triển góp phần tạo cơ hội việc làm cho cộng đồng, làm thay đổi cơ cấu, nâng cao trình độ lao động từ đó hạn chế trình trạng di dân của cộng đồng từ khu vực nông thôn ra khu vực thành thị, góp phần ổn định xã hội. Phát triển du lịch giúp cộng đồng địa phương được hưởng lợi từ cơ sở hạ tầng xã hội. Đây cũng sẽ là yếu tố tích cực để đảm bảo sự công bằng trong phát triển du lịch, một trong những nội dung quan trọng của phát triển du lịch bền vững. Mang lại lợi ích cho các thành viên cộng đồng tham gia trực tiếp cung cấp các dịch vụ cho khách du lịch, đồng thời các thành viên khác cũng được hưởng lợi từ sự đóng góp của du lịch.
Tạo điều kiện đNy mạnh giao lưu văn hóa và giao lưu kinh tế giữa các vùng miền, giữa Việt N am và các nước khác trên Thế giới. - Đối với du lịch: Phát triển du lịch cộng đồng có ý nghĩa tạo ra sự đa dạng sản phNm dịch vụ du lịch của địa phương, các quốc gia. Góp phần thu hút khách du lịch và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên nói chung và tài nguyên du lịch nói riêng.3 Đặc điểm du lịch cộng đồng DLCĐ có các đặc điểm phân biệt với các loại hình thức và các hình thức du lịch khác nhau như: - DLCĐ là những phương thức phát triển mà cộng đồng dân cư là chủ thể của mọi hoạt động bảo tồn, khai thác, quản lý tài nguyên du lịch và các khâu, các hoạt 9 động du lịch trong quá trinh phát triển: tham gia lập và thực hiện quy hoạch du lịch.