Chương I: Nguyễn Ái Quốc xác định con đưßng GPDT và thành lập ĐÁng Cộng sÁn Việt Nam; chương II: ĐÁng lãnh đ¿o phong trào cách m¿ng 1930 3 1931; chương III: ĐÃu tranh khôi phÿc hệ thống tổ chức đÁng và phong trào cách m¿ng, Đ¿i hội lần thứ I cāa ĐÁng (1932 3 1935); chương IV: ĐÁng lãnh đ¿o cao trào dân chā, chống nguy cơ phát xít và chiến tranh (1936 3 1939); chương V: Đặt nhiệm vÿ GPDT lên trước tiên, xúc tiến chuẩn bị khái nghĩa vũ trang (tháng 9-1939 3 tháng 2-1945); chương VI: Lãnh đ¿o cao trào kháng Nhật, cứu nước, Tổng khái nghĩa, thành lập nước Việt Nam Dân chā Cộng hòa (tháng 3-1945 3 tháng 9-1945). Trong đó, đặc biệt từ trang 85 đến trang 103, cuốn sách tập trung bàn tới ho¿t động truyền bá chā nghĩa Mác 3 Lênin, tư tưáng Nguyễn Ái Quốc và xây dựng tổ chức cách m¿ng cāa Hội VNCMTN. Đây là những mốc lịch sử và sự kiện để nghiên cứu sinh tiếp thu làm cn cứ cho ho¿t động cơ bÁn cāa Hội VNCMTN. Nhưng, tác phẩm này mới chỉ dừng á việc mô tÁ, tưßng thuật l¿i diễn biến quá trình phát triển cāa Hội VNCMTN, chưa đi sâu phân tích logic vận động cāa Hội trong tiến trình Hội thực hiện sứ mệnh là tổ chức tiền thân cāa ĐCSVN 3 Nội dung mà luận án muốn hướng tới.
Trần Huy Liệu 3 Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân vn Quốc gia (2003), Lịch sử tám mươi năm chống Pháp [101] đề cập tới lịch sử Việt Nam từ 1858 đến 1945. Trong đó, cuốn có nội dung liên quan gần tới đề tài luận án là Lịch sử tám mươi năm chống Pháp (Quyển thứ nhÃt). Trong nội dung cāa quyển thứ nhÃt là tác 15 giÁ làm rõ bối cÁnh lịch sử Việt Nam từ khi còn là đÃt nước phong kiến độc lập đến lúc trá thành thuộc địa cāa thực dân Pháp. Từ đó t¿o ra những chuyển biến sâu sắc trên mọi phương diện cāa đÃt nước.
à Việt Nam, một xã hội thuộc địa 3 phong kiến được hình thành với sự xuÃt hiện cāa nhiều giai tầng mới cùng những mâu thuẫn xã hội mới cũng nÁy sinh. Đã có rÃt nhiều cuộc đÃu tranh với nhiều khuynh hướng, thậm chí có cÁ những tổ chức yêu nước được thành lập nhằm phÿc vÿ sự nghiệp GPDT. Trong cuốn sách đã đề cập quá trình ra đßi, ho¿t động cāa các tổ chức yêu nước trước nm 1930 như: Hội VNCMTN, TVCMĐ, VNQDĐ. Nhưng vì ph¿m vi thßi gian nghiên cứu tác phẩm là 80 nm chống thực dân Pháp nên nội dung chỉ dừng á mức sơ lược, điểm l¿i những ho¿t động chính chứ không đi sâu phân tích logic vận động tổ chức.
Vì vậy, cuốn sách chưa phÁi là công trình chuyên khÁo về vÃn đề tổ chức ĐÁng nói chung và Hội VNCMTN nói riêng. Ngoài ra, còn có nhóm tác phẩm về các tổ chức chính trị như: Nhượng Tống (1945), Tân Việt cách mệnh đÁng [171]; Hoàng Vn Đào (1964), Việt Nam Quốc dân ĐÁng (Lịch sử đÃu tranh cận đ¿i 1927 – 1954) [45]; ĐÁng Cộng sÁn Việt Nam - Ban ChÃp hành Trung ương (1977), Các tổ chức tiền thân của ĐÁng [47]; Đỗ Quang Hưng (2004), Công hội Đỏ Việt Nam [82]; Đinh Trần Dương (2006), Tân Việt cách m¿ng ĐÁng trong cuộc vận động thành lập ĐÁng Cộng sÁn Việt Nam [39]; Nguyễn Vn Khánh (2019), Việt Nam Quốc dân ĐÁng trong lịch sử cách m¿ng Việt Nam (1927 - 1954) [88]… Về các công trình nghiên cứu có liên quan đến Nguyễn Ái Quốc và quá trình ho¿t động, phát triển của Hội VNMCTN dưới sự chỉ đ¿o của Ngưßi để chuẩn bị thành lập ĐCSVN. à Việt Nam, việc nghiên cứu về Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã được tiến hành khá sớm - từ hơn nửa thế kỷ về trước. Tuy nhiên, nghiên cứu sự nghiệp và tư tưáng cāa Ngưßi một cách toàn diện và có hệ thống, chā yếu mới được đặt ra từ sau Đ¿i hội đ¿i biểu toàn quốc lần thứ VII cāa ĐCSVN (nm 1991).
Trong đó, vai trò cāa Hồ Chí Minh đối với sự hình thành ĐCSVN là một trong những vÃn đề được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Có thể khái quát nội dung một số công trình tiêu biểu liên quan tới Nguyễn Ái Quốc và quá trình Ngưßi chuẩn bị các tiền đề đối với sự ra đßi ĐCSVN thông qua các ho¿t động cāa Hội VNCMTN, cÿ thể: Đức Vượng (1985), Tìm hiểu quá trình Chủ tịch Hồ Chí Minh từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Mác – Lênin [207] đã xác định mÿc đích cāa luận án là: Từ góc độ sử học, luận án hệ thống hóa l¿i những diễn biến cāa một quá trình phát triển tư tưáng cāa Chā tịch Hồ Chí Minh từ chā nghĩa yêu 16 nước đến chā nghĩa Mác - Lênin, đồng thßi chứng minh một cách khoa học cho những luận điểm đã được khẳng định, để rồi đi đến những kết luận cần thiết [207, tr. Điều quan tâm cāa nghiên cứu sinh đối với công trình này là tác giÁ Đức Vượng, dưới góc độ sử học, đã nêu diễn biến cāa quá trình chuyển biến tư tưáng cāa Chā tịch Hồ Chí Minh bằng cách khái quát những sự kiện, những ho¿t động cāa Ngưßi trong thßi gian sống và ho¿t động á nước ngoài. Tác giÁ nêu ra 3 bước chuyển, trong đó bước chuyển thứ ba có tính chÃt quyết định việc Chā tịch Hồ Chí Minh đi từ chā nghĩa yêu nước đến chā nghĩa Mác - Lênin, chính là việc Ngưßi gặp được tác phẩm <Sơ thÁo lần thứ nhÃt những luận cương về vÃn đề dân tộc và vÃn đề thuộc địa= cāa V.
Lênin, (thưßng được gọi là Sơ thÁo luận cương hay Luận cương V. Có thể nói, trong chuyên khÁo trên, tác giÁ đã trình bày khá chi tiết về các bước chuyển á Hồ Chí Minh trong quá trình tìm đưßng cứu nước. Những bước chuyển trong tư tưáng Ãy được Ngưßi hiện thực hoá trong thßi kì 1920 3 1930 bằng các ho¿t động bền bỉ. Tuy nhiên, nội dung liên quan đến quá trình Nguyễn Ái Quốc cùng các học trò trong Hội VNCMTN chuẩn bị cho sự ra đßi cāa chính ĐÁng vô sÁn á Việt Nam thì chưa được tác giÁ phân tích làm rõ.
Đ¿i học Khoa học xã hội và Nhân vn - Đ¿i học Quốc gia Hà Nội (2000), Hội thÁo khoa học Kỷ niệm 70 năm thành lập ĐÁng Cộng sÁn Việt Nam (3/2/1930 – 3/2/2000) [43] á phần I có những bài viết luận giÁi bÁn chÃt cách m¿ng và sứ mệnh lịch sử cāa ĐCSVN. Trong đó, các tác giÁ trình bày sơ lược ho¿t động cāa Hội VNCMTN nói riêng cũng như các tổ chức yêu nước nói chung trong quá trình vận động, ra đßi cāa ĐCSVN. Đặc biệt, tham luận cāa nhà nghiên cứu Lê Mậu Hãn <Cương lĩnh chiến lược cách m¿ng của ĐÁng rọi sáng con đưßng đến độc lập – tự do= nhÃn m¿nh đến vai trò chā động, quyết đoán độc lập và sáng t¿o cāa Nguyễn Ái Quốc trong việc nhanh chóng thống nhÃt các tổ chức riêng lẻ để lập nên ĐCSVN. Tác giÁ kết luận: ĐCSVN ra đßi là kết quÁ cāa sự sàng lọc, chọn lựa nghiêm khắc cāa lịch sử đÃu tranh dân tộc và giai cÃp quyết liệt cāa nhân dân ta.
Đây là sÁn phẩm cāa sự kết hợp chā nghĩa Mác 3 Lênin, tư tưáng cách m¿ng cāa Nguyễn Ái Quốc với phong trào công nhân và phong trào yêu nước cāa Việt Nam trong những nm 20 cāa thế kỉ XX [43, tr. T¿i thßi điểm nm 2000, đây là nhận thức sâu sắc, có ý nghĩa gợi má cho những nghiên cứu toàn diện hơn về Hồ Chí Minh cũng như giá trị tư tưáng cāa Ngưßi đối với sự ra đßi và phát triển cāa ĐCSVN. Những cống hiến vô giá Ãy được thể hiện 17 qua các ho¿t động không mệt mỏi cāa Ngưßi cũng như quá trình đi từ tổ chức yêu nước chân chính đến tổ chức cộng sÁn cāa Hội VNCMTN. Lê Vn Yên (2005), Vai trò của Hồ Chí Minh trong việc sáng lập ĐÁng Cộng sÁn Việt Nam [216] khái quát: Suốt từ cuối nm 1924 đến đầu nm 1930, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đem hết sức mình phÿc vÿ công việc trọng đ¿i, có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ tiến trình cách m¿ng Việt Nam là đào t¿o ra lực lượng cách m¿ng nòng cốt đầu tiên cho phong trào cách m¿ng Việt Nam, xây dựng tổ chức tiền thân cāa ĐCSVN.
Bước chuẩn bị về tư tưáng chính trị và tổ chức cāa Nguyễn Ái Quốc cho việc thành lập ĐCSVN là vững chắc và cho thÃy vai trò to lớn cāa lãnh tÿ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh trong việc sáng lập ĐCSVN. Điều này được tác giÁ bài viết đi sâu trên khía c¿nh: Vai trò cāa Hồ Chí Minh trong việc thống nhÃt các tổ chức cộng sÁn thành một ĐÁng Cộng sÁn duy nhÃt lãnh đ¿o cách m¿ng Việt Nam. Trong quá trình vận động thành lập ĐÁng, thực tế chứng tỏ chā nghĩa Mác - Lênin và những tư tưáng cách m¿ng cāa Nguyễn Ái Quốc thông qua những học trò cāa Ngưßi, đã <thật sự thâm nhập sâu rộng vào phong trào công nhân, chiếm ưu thế trong phong trào yêu nước, t¿o nên làn sóng cách m¿ng dân tộc, dân chủ m¿nh mẽ, t¿o điều kiện chín muồi cho sự ra đßi của ĐCSVN= [216, tr. Mặc dù, bước đầu tác giÁ đã khắc ho¿ những sáng t¿o cāa Nguyễn Ái Quốc trong việc thành lập ĐCSVN, tuy nhiên, tác giÁ chưa tập trung làm rõ sự sáng t¿o, tính chā động và kịp thßi cāa Nguyễn Ái Quốc, dù chưa nhận được chỉ đ¿o cāa QTCS nhưng Ngưßi đã tiến hành hợp nhÃt các tổ chức cộng sÁn trong khoÁng thßi gian cuối nm 1929 đầu nm 1930.
Ngoài ra, nội dung Hội VNCMTN 3 tổ chức tiền thân cāa ĐCSVN cũng chưa được tác giÁ phân tích kĩ. M¿ch Quang Thắng (2010), Hồ Chí Minh con ngưßi của sự sống [163] khẳng định: Hồ Chí Minh là ngưßi đắm mình trong các sự kiện trọng đ¿i nhÃt cāa dân tộc Việt Nam và cāa các biến cố trên thế giới mà Ngưßi sống. Hồ Chí Minh đã để l¿i nhiều dÃu Ãn tích cực, quan trọng cho quá trình phát triển cāa dân tộc Việt Nam và quá trình phát triển vn minh tiến bộ cāa nhân lo¿i; không những cho thßi kỳ Ngưßi sống mà cÁ quá trình về sau, khi Ngưßi qua đßi. Hồ Chí Minh đã là một phần phát triển cāa lịch sử Việt Nam thßi hiện đ¿i và cũng là một phần trong lịch sử tiến hóa cāa xã hội loài ngưßi từ thế kỷ XX trá đi [163, tr.