Luận văn ths cth vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân tại xã vĩnh lộc a huyện bình chánh thành phố hồ chí minh

Luận văn ths cth phân tích vai trò hệ thống chính trị cơ sở trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân tại xã Vĩnh Lộc A, Bình Chánh.

• Trường học: Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân tại xã Vĩnh Lộc A
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRONG VIỆC PHÁT HUY QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN
• 1.1. Một số khái niệm liên quan
• 1.2. Khái niệm Hệ thống chính trị cơ sở
• 1.3. Quyền làm chủ của nhân dân
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRONG VIỆC PHÁT HUY QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN TẠI XÃ VĨNH LỘC A, HUYỆN BÌNH CHÁNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRONG VIỆC PHÁT HUY QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN TẠI XÃ VĨNH LỘC A, HUYỆN BÌNH CHÁNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của hệ thống chính trị cơ sở tại xã Vĩnh Lộc A

Hệ thống chính trị cơ sở đóng vai trò quan trọng trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân tại xã Vĩnh Lộc A, huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh. Đây là nơi mà các tổ chức chính trị, xã hội hoạt động để thể hiện ý chí và nguyện vọng của nhân dân. Hệ thống này không chỉ là công cụ thực hiện quyền lực của nhân dân mà còn là cầu nối giữa chính quyền và người dân, giúp tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào các quyết định chính trị.

1.1. Khái niệm hệ thống chính trị cơ sở và vai trò của nó

Hệ thống chính trị cơ sở bao gồm các tổ chức như Đảng ủy, Hội đồng Nhân dân, và Ủy ban Nhân dân. Vai trò của nó là tổ chức và vận động nhân dân thực hiện các chính sách của Đảng và Nhà nước, từ đó phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

1.2. Tầm quan trọng của quyền làm chủ của nhân dân

Quyền làm chủ của nhân dân là yếu tố cốt lõi trong chế độ xã hội chủ nghĩa. Điều này không chỉ thể hiện qua việc tham gia bầu cử mà còn qua việc giám sát và tham gia vào các quyết định chính trị tại địa phương.

II. Những thách thức trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân

Mặc dù hệ thống chính trị cơ sở có vai trò quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Những thách thức này bao gồm sự thiếu hụt thông tin, sự tham gia hạn chế của người dân, và những rào cản trong việc thực hiện các chính sách dân chủ.

2.1. Thiếu thông tin và sự tham gia của người dân

Nhiều người dân chưa được cung cấp đầy đủ thông tin về các chính sách và quy định của Nhà nước, dẫn đến việc họ không thể tham gia tích cực vào các hoạt động chính trị.

2.2. Rào cản trong thực hiện chính sách dân chủ

Một số rào cản như sự thiếu minh bạch trong quản lý và điều hành của chính quyền địa phương cũng làm giảm khả năng tham gia của người dân vào các quyết định quan trọng.

III. Phương pháp nâng cao vai trò của hệ thống chính trị cơ sở

Để phát huy quyền làm chủ của nhân dân, cần có những phương pháp cụ thể nhằm nâng cao vai trò của hệ thống chính trị cơ sở. Các phương pháp này bao gồm việc tăng cường giáo dục chính trị, cải thiện thông tin và tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động chính trị.

3.1. Tăng cường giáo dục chính trị cho người dân

Giáo dục chính trị giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình, từ đó nâng cao ý thức tham gia vào các hoạt động chính trị tại địa phương.

3.2. Cải thiện thông tin và giao tiếp giữa chính quyền và người dân

Cần có các kênh thông tin hiệu quả để người dân có thể tiếp cận thông tin một cách dễ dàng, từ đó họ có thể tham gia tích cực hơn vào các quyết định chính trị.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại xã Vĩnh Lộc A

Nghiên cứu tại xã Vĩnh Lộc A cho thấy rằng việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Người dân đã có cơ hội tham gia vào các quyết định quan trọng và giám sát hoạt động của chính quyền địa phương.

4.1. Kết quả từ việc thực hiện các chính sách dân chủ

Việc thực hiện các chính sách dân chủ đã giúp người dân cảm thấy gắn bó hơn với chính quyền, từ đó nâng cao sự tin tưởng và hợp tác giữa hai bên.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động chính trị là rất quan trọng để phát huy quyền làm chủ của họ.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho hệ thống chính trị cơ sở

Hệ thống chính trị cơ sở tại xã Vĩnh Lộc A cần tiếp tục được củng cố và phát triển để phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.

5.1. Tầm nhìn tương lai cho hệ thống chính trị cơ sở

Cần có một tầm nhìn rõ ràng về việc phát triển hệ thống chính trị cơ sở, từ đó tạo ra những chính sách phù hợp nhằm nâng cao quyền làm chủ của nhân dân.

5.2. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể như cải cách hành chính, tăng cường sự tham gia của người dân vào các quyết định chính trị sẽ là những bước đi quan trọng trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xã Vĩnh Lộc A thuộc huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh có diện tích tự nhiên 1.966,32 ha, chiếm 7,79% diện tích toàn huyện, sở hữu quy mô dân số đông đảo với hơn 115.000 người, trong đó lực lượng trong độ tuổi lao động đạt 76.963 người, chiếm tỷ lệ 66,52%. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của địa phương đạt mức ấn tượng 18,62%, vượt chỉ tiêu kế hoạch đề ra từ 17% đến 18%. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa nhanh chóng cùng áp lực gia tăng dân số cơ học mạnh mẽ đã tạo nên những thách thức phức tạp trong công tác quản lý đất đai, xây dựng, bảo vệ môi trường và giải quyết an sinh xã hội. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong việc bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của nhân dân trên địa bàn.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quyền làm chủ của nhân dân, phân tích toàn diện thực trạng hoạt động của Đảng bộ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cùng các tổ chức chính trị - xã hội tại xã Vĩnh Lộc A từ năm 2016 đến nay. Từ đó, công trình đề xuất hệ thống phương hướng và giải pháp thực tiễn nhằm tối ưu hóa cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện rõ nét qua việc cung cấp luận cứ khoa học giúp nâng cao chỉ số hài lòng của người dân, duy trì tỷ lệ giải quyết hồ sơ hành chính đạt 100% và củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tại một địa bàn cửa ngõ ven đô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước và pháp luật, đặc biệt là quan điểm của Lênin về việc xây dựng chế độ dân chủ bắt đầu từ cơ sở với sự tham gia trực tiếp của quần chúng lao động. Đồng thời, công trình kế thừa sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ với chân lý cốt lõi: nước lấy dân làm gốc, dân là chủ và dân làm chủ, chính quyền là công bộc phục vụ nhân dân. Ngoài ra, nghiên cứu vận dụng các quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam từ Cương lĩnh năm 1991 đến Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII về hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Khung phân tích của đề tài tập trung vào 4 khái niệm trung tâm bao gồm: Hệ thống chính trị cơ sở (chỉnh thể các tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể tại cấp xã), Quyền làm chủ của nhân dân (quyền tham gia quản lý nhà nước, tự quản cộng đồng và giám sát xã hội), Dân chủ đại diện (thông qua cơ quan dân cử và tổ chức chính trị) và Dân chủ trực tiếp (thực hiện theo phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra). Luận văn tích hợp và kế thừa có chọn lọc thành tựu từ hơn 20 công trình nghiên cứu chuyên sâu đã công bố trong giai đoạn từ năm 1991 đến nay.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập toàn diện từ hệ thống văn bản pháp lý, các nghị quyết, báo cáo tổng kết giai đoạn từ năm 2016 đến giai đoạn 2018-2020 của Đảng ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Mặt trận Tổ quốc xã Vĩnh Lộc A. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 28 chi bộ trực thuộc với 568 đảng viên, 89 vị trí biên chế cán bộ công chức cùng dữ liệu thực chứng từ 33 cuộc hội nghị nhân dân tại 15 ấp thu hút 5.806 lượt đại diện hộ gia đình tham gia.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp mẫu cụ thể theo địa bàn 15 ấp và các khối chuyên trách như trường học, công an, quân sự được áp dụng nhằm phản ánh đầy đủ cơ cấu dân cư đa dạng gồm nông dân, công nhân và tiểu thương. Luận văn sử dụng phương pháp phân tích định tính (phân tích văn bản, quy nạp, diễn dịch, logic - lịch sử) kết hợp với định lượng (thống kê mô tả số liệu hành chính, so sánh tỷ lệ giải quyết thủ tục và đơn thư khiếu nại). Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, khoa học, đối chiếu chặt chẽ giữa nguyên lý chính trị học với thực tiễn chuyển dịch kinh tế - xã hội tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tổ chức bộ máy chính quyền cơ sở được củng cố đồng bộ, kỷ cương hành chính được nâng cao rõ rệt. Ủy ban nhân dân xã đã kiện toàn 88 trên 89 biên chế, đạt tỷ lệ 98,88%. Công tác cải cách hành chính đạt bước tiến lớn khi áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9001:2015 trên 115 quy trình, tiếp nhận và giải quyết đúng hạn 1.054 hồ sơ hộ tịch đạt tỷ lệ 100%, thực hiện 36.880 lượt chứng thực bản sao với tổng số lệ phí thu về ngân sách đạt trên 664 triệu đồng.

Thứ hai, các thiết chế dân chủ trực tiếp và công tác tiếp dân, đối thoại được triển khai thực chất. Đảng ủy và Ủy ban nhân dân xã đã tổ chức 11 buổi tiếp xúc cử tri, ghi nhận 77 ý kiến đóng góp xây dựng chính quyền. Tổng số lượt tiếp công dân đạt 391 lượt, trong đó lãnh đạo trực tiếp tiếp 48 lượt và cán bộ tiếp thường xuyên 353 lượt. Địa phương đã tiếp nhận và giải quyết dứt điểm 84 trên 84 đơn hòa giải, đạt tỷ lệ 100%, không để phát sinh tình trạng khiếu nại đông người hay đơn thư tồn đọng.

Thứ ba, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân và Mặt trận Tổ quốc đi vào chiều sâu, tập trung vào các điểm nóng an sinh. Hội đồng nhân dân xã ban hành 14 nghị quyết, 29 văn bản giám sát lĩnh vực đất đai, xây dựng và 4 văn bản giám sát kênh rạch. Mặt trận Tổ quốc tổ chức giám sát trực tiếp 7 công trình cộng đồng trọng điểm, giám sát và nhận xét đạo đức công vụ đối với 35 cán bộ, công chức, viên chức cư trú tại địa bàn, kiến nghị xử lý 68 trường hợp công trình phát sinh vi phạm hành lang an toàn.

Thứ tư, các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội phát huy tính chủ động, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong phong trào quần chúng. Hội Cựu chiến binh thành lập 8 tổ tự quản an ninh trật tự, huy động 537 lượt hội viên thu gom 7 tấn rác trên 23 km đường liên ấp. Hội Nông dân vận động trồng 240 cây bằng lăng trên tuyến đường 1.200m. Đoàn Thanh niên tổ chức 15 buổi Chủ nhật xanh, bóc xóa 950 bảng quảng cáo trái phép và vận động giúp đỡ 13 hộ thoát nghèo bền vững.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu thực chứng trong nghiên cứu được minh họa trực quan qua bảng thống kê hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính và biểu đồ phân bổ nhiệm vụ giám sát cộng đồng. Trong đó, hơn 60% văn bản giám sát tập trung vào công tác quản lý đất đai, bảo vệ môi trường và đầu tư hạ tầng giao thông nông thôn. Sự phân bổ này hoàn toàn tương thích với thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế khi xã quản lý tới 1.591 doanh nghiệp nhưng cơ sở hạ tầng giao thông như các tuyến đường 5-6, đường Dân công Hỏa tuyến đang chịu tải trọng lớn và xuống cấp nhanh.

Nguyên nhân cốt lõi giúp xã Vĩnh Lộc A đạt được những kết quả tích cực là nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng ủy thông qua việc cụ thể hóa các Quyết định 935, Quyết định 936 và Quyết định 994 của Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh. So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại các quận nội thành có hạ tầng hoàn chỉnh, việc thực thi dân chủ ở xã vùng ven như Vĩnh Lộc A đòi hỏi mức độ linh hoạt cao hơn do sự dịch chuyển của hơn 76.000 lao động nhập cư. Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng việc công khai minh bạch 11 nội dung theo Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11 chính là chìa khóa củng cố niềm tin và khơi dậy sức mạnh tự quản trong nhân dân.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đẩy mạnh hiện đại hóa nền hành chính công gắn liền với chuyển đổi số. Ủy ban nhân dân xã phối hợp với Đoàn Thanh niên tổ chức các tổ lưu động hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và mức độ 4 trong lĩnh vực hộ tịch và đất đai. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ hồ sơ xử lý trực tuyến đạt trên 85% trong giai đoạn từ nay đến năm 2025.

Thứ hai, tăng cường đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động tiếp xúc, đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với nhân dân. Đảng ủy và Thường trực Hội đồng nhân dân xã cần duy trì định kỳ tối thiểu 12 hội nghị tiếp xúc cử tri chuyên đề mỗi năm, tập trung giải quyết dứt điểm trên 95% các kiến nghị về trật tự xây dựng, bồi thường giải phóng mặt bằng và cấp nước sạch trong thời hạn 30 ngày.

Thứ ba, nâng cao năng lực phản biện xã hội và hiệu quả giám sát đầu tư của cộng đồng. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã và Ban Thanh tra nhân dân tại 15 ấp cần xây dựng quy trình giám sát độc lập, bảo đảm 100% các công trình hạ tầng giao thông và kênh rạch theo Đề án nông thôn mới đều có sự tham gia đóng góp ý kiến, biểu quyết của người dân trước khi nghiệm thu đưa vào sử dụng.

Thứ tư, chuẩn hóa đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở theo tiêu chuẩn đạo đức công vụ 7 biết (biết chào, biết cười, biết nghe dân nói, biết nói dân hiểu, biết làm dân tin, biết trách nhiệm, biết xin lỗi) và 4 kỹ năng nghiệp vụ. Đảng ủy xã kết hợp cùng Phòng Nội vụ huyện Bình Chánh định kỳ hàng năm tổ chức khảo sát mức độ hài lòng của người dân, bảo đảm chỉ số hài lòng đạt từ 95% trở lên và duy trì tỷ lệ biên chế đạt trên 99%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cán bộ lãnh đạo cấp ủy, chính quyền cấp xã, phường, thị trấn đang trong giai đoạn đô thị hóa nhanh. Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn về quy trình xử lý đơn thư khiếu nại, mô hình tiếp công dân và phương pháp vận hành bộ máy hành chính đạt chuẩn ISO 9001:2015.

Nhóm 2: Cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội các cấp. Nghiên cứu mang lại cẩm nang hữu ích về phương pháp tổ chức các tổ tự quản an ninh trật tự, kinh nghiệm giám sát đầu tư cộng đồng và kỹ năng thu hút đoàn viên, hội viên tham gia xây dựng nông thôn mới.

Nhóm 3: Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Xây dựng Đảng, Chính trị học, Quản lý công và Luật học. Tài liệu là nguồn dẫn chứng thực nghiệm phong phú, phân tích sâu sắc mối quan hệ biện chứng giữa lý luận chính trị với thực tiễn quản trị địa phương.

Nhóm 4: Các cơ quan tham mưu, hoạch định chính sách cấp huyện và cấp tỉnh. Nghiên cứu cung cấp dữ liệu nền tảng giúp đánh giá tác động của các văn bản pháp lý về dân chủ cơ sở, từ đó ban hành các cơ chế phân cấp quản lý và phân bổ ngân sách hạ tầng phù hợp với đặc thù vùng ven.

Câu hỏi thường gặp

Cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ được cụ thể hóa như thế nào tại xã Vĩnh Lộc A? Cơ chế này được vận hành thông qua việc Đảng ủy xã ban hành Kế hoạch số 109-KH/ĐU lãnh đạo thực hiện quy chế dân chủ, Ủy ban nhân dân xã cụ thể hóa bằng việc xử lý 100% hồ sơ hành chính, và người dân tham gia đóng góp 77 ý kiến xây dựng chính quyền thông qua 11 hội nghị tiếp xúc cử tri.

Hệ thống chính trị xã đã thực hiện những giải pháp cụ thể nào để bảo đảm quyền dân biết? Ủy ban nhân dân xã đã công khai đầy đủ 11 nội dung theo Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11 bằng cách niêm yết tại trụ sở và văn phòng 15 ấp, phát thanh 75 lượt trên hệ thống truyền thanh cơ sở, đồng thời gửi 7.000 tài liệu tuyên truyền pháp luật trực tiếp đến các hộ gia đình.

Hiệu quả công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại tố cáo tại địa phương đạt kết quả ra sao? Địa phương đã tổ chức 391 lượt tiếp công dân tại Ủy ban nhân dân xã, tiếp nhận và giải quyết thành công 84 trên 84 đơn hòa giải các loại, đạt tỷ lệ giải quyết 100% và không để phát sinh tình trạng đơn thư tồn đọng hay khiếu kiện vượt cấp.

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã phát huy vai trò giám sát cộng đồng thông qua các hoạt động trọng tâm nào? Mặt trận Tổ quốc xã đã ban hành Kế hoạch số 39/KH-MTTQ giám sát công tác bảo vệ môi trường, thực hiện giám sát độc lập 7 công trình xây dựng hạ tầng kỹ thuật và tổ chức lấy ý kiến nhận xét định kỳ đối với 35 cán bộ, công chức đang cư trú trên địa bàn.

Luận văn đưa ra giải pháp gì để giải quyết áp lực quản lý đất đai và hạ tầng do tăng dân số cơ học? Nghiên cứu đề xuất tăng cường 29 văn bản giám sát chuyên đề về trật tự xây dựng của Hội đồng nhân dân xã, đẩy nhanh tiến độ 21 công trình thuộc Đề án nông thôn mới và áp dụng hệ thống tiếp nhận phản ánh trực tuyến qua cổng thông tin điện tử để xử lý vi phạm kịp thời.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện vai trò hạt nhân lãnh đạo của Đảng bộ và hiệu lực quản lý của chính quyền xã Vĩnh Lộc A trên diện tích 1.966,32 ha với hơn 115.000 dân.
• Khẳng định tính hiệu quả của mô hình dân chủ cơ sở khi tỷ lệ giải quyết hồ sơ hộ tịch đạt 100% và 84 đơn thư khiếu nại được xử lý dứt điểm.
• Đánh giá cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể trong việc giám sát 7 công trình trọng điểm và huy động 537 lượt hội viên giữ gìn an ninh môi trường.
• Làm sáng tỏ những tồn tại về hạ tầng giao thông và 68 trường hợp phát sinh vi phạm hành lang kênh rạch cần tiếp tục xử lý triệt để.
• Xác định hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với lộ trình chuyển đổi số và nâng cấp tiêu chuẩn đô thị giai đoạn 2021-2025.

Đóng góp chính của luận văn là đã cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và giải pháp thực tiễn có khả năng nhân rộng cao cho các địa bàn ven đô đang chịu sức ép đô thị hóa. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2021 đến năm 2025, việc số hóa toàn diện quy trình lấy ý kiến nhân dân và nâng cao chất lượng dịch vụ công sẽ là bước đi quyết định. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cán bộ cơ sở hãy tham khảo toàn văn công trình để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn quản trị địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRONG VIỆC PHÁT HUY QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN 1. Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm Hệ thống chính trị cơ sở. Trong lịch sử tư tưởng nhân loại có nhiều khái niệm định nghĩa khác nhau về chính trị đó là một lĩnh vực phức tạp bao gồm nhiều mối quan hệ trong đời sống xã hội.

Ta có thể hiểu chính trị là “quan hệ giữa các giai cấp, các quốc gia, các dân tộc, các lực lượng xã hội trong việc giành, giữ và thực thi quyền lực Nhà nước” [82, tr. Như vậy, chính trị với tư cách là một lĩnh vực hoạt động đặc thù của xã hội có giai cấp, liên quan đến vấn đề giành, giữ và thực thi quyền lực Nhà nước. Hệ thống chính trị là một hệ thống tổ chức, một chỉnh thể bao gồm các tổ chức chính trị, xã hội phục vụ cho lợi ích của giai cấp lãnh đạo xã hội, tác động lớn chi phối mọi hoạt động trong đời sống kinh tế, xã hội. Khái niệm “Hệ thống chính trị” đã có nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu.

Sách “Tìm hiểu một số thuật ngữ trong Dự thảo Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” đưa ra định nghĩa: “Hệ thống chính trị là hệ thống các tổ chức, các thiết chế chính trị - xã hội và các mối quan hệ giữa chúng với nhau hợp thành cơ chế chính trị của một chế độ xã hội. Cơ chế đó bảo đảm việc thực hiện quyền lực chính trị của giai cấp thống trị trong quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp và các nhóm xã hội khác” [71, tr. Trong đề tài khoa học cấp Nhà nước, theo Chương trình KX05: “Hệ thống chính trị là một chỉnh hợp bao gồm một thiết chế quyền lực với một bộ đỡ tư tưởng xác định, những chế định bảo đảm cho sự tồn tại và hoạt động của nó. Đồng thời còn bao gồm cả những ứng xử chính trị (những mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành quyền lực với khách thể tiếp nhận sự thống trị).

10 Trong Hệ thống chính trị, chính quyền Nhà nước là yếu tố có vị trí đặc biệt quan trọng. Tất cả các yếu tố khác của thiết chế quyền lực và các mối quan hệ chính trị đều hoạt động chung quanh nó” [35, tr. Viện Khoa học chính trị – Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đưa ra định nghĩa: “Hệ thống chính trị là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng của xã hội; bao gồm các tổ chức và thể chế có tính đại diện, hoạt động hợp pháp, có chức năng hoặc mục đích tham gia vào quyền lực chính trị, nghĩa là tham gia vào việc lãnh đạo xã hội, hoạt động Nhà nước và ra các quyết định ở tầm quốc gia” [36, tr. Từ các quan điểm và nghiên cứu ta có thể hiểu “Hệ thống chính trị” là khái niệm dùng để chỉ một bộ phận thuộc kiến trúc thượng tầng xã hội với tư cách là một chỉnh thể bao gồm các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội hợp pháp cùng với mối quan hệ giữa chúng; hoạt động xung quanh vấn đề giành, giữ và thực thi quyền lực Nhà nước; đại diện và đảm bảo thực hiện quyền lực của giai cấp thống trị đương thời.

Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội thông qua ở Đại hội VII của Đảng (năm 1991) đã xác định: “Toàn bộ tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị nước ta trong giai đoạn mới là nhằm xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân” [14, tr. Khái niệm Hệ thống chính trị Việt Nam được đề cập đầu tiên trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992. Hiện nay Hệ thống chính trị nước ta là một chỉnh thể bao gồm các cơ quan, tổ chức Đảng, Nhà nước, Mặt trận và các đoàn thể chính trị xã hội thể hiện quyền lực chính trị của nhân dân, phục vụ cho lợi ích của nhân dân và mang bản chất giai cấp công nhân. Mà cụ thể, Hệ thống chính trị hiện nay ở Việt Nam bao gồm: Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, 11 Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội khác được công nhận hoạt động một cách hợp pháp.

Hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay đặt dưới sự lãnh đạo tập trung của Đảng Cộng sản Việt Nam. Các cơ quan, tổ chức trong Hệ thống chính trị kiên định lấy chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hành động; đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối và duy nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam; tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị theo nguyên tắc tập trung dân chủ; không ngừng nâng cao quyền làm chủ của nhân dân. Hệ thống chính trị cơ sở là Hệ thống chính trị ở đơn vị hành chính cấp xã (gồm xã, phường, thị trấn). Hệ thống chính trị cơ sở là mô hình thu nhỏ của Hệ thống chính trị quốc gia, bao gồm: Tổ chức cơ sở Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội.

Như vậy, có thể nói “Hệ thống chính trị cơ sở” là toàn bộ các tổ chức chính trị cấp xã (bao gồm tổ chức Đảng, Nhà nước, các đoàn thể chính trị - xã hội ở xã, phường, thị trấn) cùng với mối quan hệ tác động qua lại, gắn bó chặt chẽ với nhau giữa chúng nhằm thực hiện sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước, phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở. Quyền làm chủ của nhân dân Quyền làm chủ của nhân dân. Dân là chủ và dân làm chủ là một phạm trù rộng lớn, khi đánh giá đúng vấn đề ta sẽ thấy bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa là chế độ nhân dân lao động là người làm chủ đất nước, làm chủ xã hội và làm chủ cuộc sống của mình. Dân chủ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ tư tưởng Hồ Chí Minh.

Theo Hồ Chủ tịch, nước lấy dân làm gốc, địa vị cao nhất là nhân dân; mọi quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân. Dân là quý nhất, mạnh nhất. "Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân". "Đem tài dân, sức dân, của dân để làm lợi cho dân".

Trong di sản tư tưởng quý giá, Người có những điều tâm huyết: "Để giành lấy thắng lợi trong cuộc chiến đấu khổng lồ chống lại những gì đã cũ kỹ, hư hỏng, để tạo ra 12 những cái mới mẻ, tốt tươi, cần phải động viên toàn dân, tổ chức và giáo dục toàn dân, dựa vào lực lượng vĩ đại của toàn dân". Đánh giá cao vai trò của dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, dân ta từ thân phận nô lệ bước lên địa vị làm chủ là thành công chứa đựng giá trị lớn nhất của cách mạng do Đảng lãnh đạo. Như vậy, "đối với dân, ta đừng có làm điều gì trái ý dân. Dân muốn gì, ta phải làm nấy".

Cách mạng là sự nghiệp của dân, do dân và vì dân. Nhân dân làm chủ là mục đích và động lực của cách mạng. Hiến pháp năm 2013 khẳng định: "Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật". Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: "chúng ta tranh được tự do, độc lập rồi mà dân cứ chết đói, chết rét thì tự do độc lập cũng không làm gì.

Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, của độc lập, khi mà được ăn no, mặc đủ". Người nói: "Chính sách của Đảng và Chính phủ là phải hết sức chăm nom đến đời sống của nhân dân. Nếu dân đói, Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân rét là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân dốt là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân ốm là Đảng và Chính phủ có lỗi". Trách nhiệm của Đảng và Chính phủ với tư cách đầy tớ của nhân dân là: "Hễ còn có một người Việt Nam bị bóc lột, bị nghèo nàn, thì Đảng vẫn đau thương, cho đó là vì mình chưa hoàn thành nhiệm vụ.

Cho nên Đảng vừa lo tính công việc lớn như đổi nền kinh tế và văn hóa lạc hậu của nước ta thành một nền kinh tế và văn hóa tiên tiến, đồng thời lại luôn luôn quan tâm đến những việc nhỏ như tương cà mắm muối cần thiết cho đời sống hằng ngày của nhân dân". Quan điểm cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh là "có dân là có tất cả, mất dân là mất hết". "Dân chúng đồng lòng, việc gì cũng làm được. Dân chúng không ủng hộ việc gì làm cũng không xong".

"Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong". "Dân chúng biết giải quyết nhiều vấn đề một cách giản đơn, mau chóng, đầy đủ mà những người tài giỏi, những đoàn thể to lớn, nghĩ mãi không ra". "Làm đúng ý nguyện của dân thì ắt thành. Làm trái ý nguyện của dân thì ắt bại".

Chủ tịch Hồ Chí Minh coi trọng dân tâm, dân tình, dân ý, hết lòng, hết sức phụng sự nhân dân. 13 Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh vấn đề mở rộng và nâng cao không ngừng quyền làm chủ của nhân dân. Người nói: “trong xã hội cũ, giai cấp bóc lột nắm quyền làm chủ, nên chúng nghĩ tương lai là ở trong tay chúng. Còn nhân dân lao động thì sống ngày nào biết ngày ấy” [42, tr.

Lúc hệ thống chính trị dân chủ nhân dân ra đời, nhân dân được làm chủ tương lai mình, đem toàn bộ sức mình cống hiến cho sự nghiệp chung của giai cấp, của Tổ quốc. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định:“Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ” [40, tr.434] và “Nước ta là nước dân chủ, nghĩa là nước nhà do nhân dân làm chủ” [41, tr. Dân là chủ và dân làm chủ chính là sự thể hiện quyền làm chủ của nhân dân trong thực tiễn theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh.