Luận văn thạc sĩ về vai trò của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chè Shan Tuyết tỉnh Hà Giang

Luận văn thạc sĩ vnua phân tích vai trò của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chè shan tuyết tại tỉnh Hà Giang, góp phần phát triển bền vững.

• Tác giả: Đỗ Quang Việt
• Người hướng dẫn: GVC. Trần Văn Đức
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Vai trò của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chè Shan Tuyết tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, HỘP
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chè Shan Tuyết

Chè Shan Tuyết là một trong những sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh Hà Giang, không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn góp phần bảo tồn văn hóa và môi trường. Doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các tác nhân trong chuỗi giá trị, từ sản xuất đến tiêu thụ. Sự tham gia của doanh nghiệp không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho người trồng chè.

1.1. Đặc điểm của chuỗi giá trị chè Shan Tuyết tại Hà Giang

Chuỗi giá trị chè Shan Tuyết tại Hà Giang bao gồm nhiều giai đoạn từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Mỗi giai đoạn đều có sự tham gia của các doanh nghiệp, giúp tối ưu hóa quy trình và nâng cao chất lượng sản phẩm. Các doanh nghiệp không chỉ cung cấp vật tư mà còn hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân.

1.2. Lợi ích của việc tham gia chuỗi giá trị cho doanh nghiệp

Tham gia vào chuỗi giá trị giúp doanh nghiệp tăng cường khả năng cạnh tranh, mở rộng thị trường và nâng cao uy tín thương hiệu. Doanh nghiệp có thể tận dụng nguồn nguyên liệu sạch và chất lượng cao từ vùng chè Shan Tuyết, từ đó tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng.

II. Thách thức đối với doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chè Shan Tuyết

Mặc dù có nhiều lợi thế, nhưng doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chè Shan Tuyết cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Những khó khăn này có thể ảnh hưởng đến khả năng phát triển bền vững của chuỗi giá trị.

2.1. Khó khăn trong việc xây dựng liên kết với nông dân

Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc ký kết hợp đồng với nông dân, dẫn đến tình trạng thiếu ổn định trong nguồn cung nguyên liệu. Việc thiếu sự tin tưởng và hợp tác giữa các bên cũng là một rào cản lớn.

2.2. Vấn đề về chất lượng sản phẩm

Chất lượng chè Shan Tuyết phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm kỹ thuật canh tác và chế biến. Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ và quy trình sản xuất để đảm bảo chất lượng sản phẩm đáp ứng yêu cầu thị trường.

III. Phương pháp nâng cao vai trò của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chè

Để nâng cao vai trò của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chè Shan Tuyết, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả. Các phương pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp phát triển mà còn hỗ trợ nông dân trong sản xuất.

3.1. Tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và nông dân

Xây dựng các mô hình hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp và nông dân thông qua hợp đồng liên kết. Điều này không chỉ giúp đảm bảo nguồn cung mà còn tạo ra sự ổn định cho cả hai bên.

3.2. Đầu tư vào công nghệ và đào tạo

Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại và tổ chức các khóa đào tạo cho nông dân về kỹ thuật canh tác. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng giá trị gia tăng trong chuỗi.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về vai trò doanh nghiệp

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng doanh nghiệp có thể tạo ra giá trị gia tăng đáng kể trong chuỗi giá trị chè Shan Tuyết. Các kết quả này không chỉ có ý nghĩa về mặt kinh tế mà còn góp phần vào phát triển bền vững của địa phương.

4.1. Kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Doanh nghiệp đã tạo ra việc làm cho hàng trăm lao động và đóng góp vào ngân sách địa phương. Sự phát triển của doanh nghiệp cũng giúp nâng cao đời sống cho người dân trong vùng.

4.2. Tác động đến cộng đồng và môi trường

Sự tham gia của doanh nghiệp không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng. Các doanh nghiệp đã thực hiện nhiều chương trình bảo vệ môi trường và hỗ trợ cộng đồng địa phương.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chuỗi giá trị chè Shan Tuyết

Tương lai của chuỗi giá trị chè Shan Tuyết tại Hà Giang phụ thuộc vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào chuỗi giá trị để nâng cao giá trị sản phẩm.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ doanh nghiệp

Chính quyền cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn vốn và công nghệ. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp phát triển mạnh mẽ hơn trong chuỗi giá trị.

5.2. Tương lai phát triển bền vững của chuỗi giá trị

Với sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, chuỗi giá trị chè Shan Tuyết có thể phát triển bền vững, tạo ra nhiều giá trị cho cả nông dân và doanh nghiệp. Sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên sẽ là chìa khóa cho thành công trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Hà Giang sở hữu diện tích chè lớn thứ ba cả nước với khoảng 21.000 ha, trong đó chè Shan tuyết chiếm trên 90% tổng diện tích canh tác. Mặc dù sở hữu nguồn tài nguyên bản địa quý giá với nhiều vùng chè cổ thụ sinh trưởng tự nhiên ở độ cao trên 1.000 mét, chuỗi giá trị chè Shan tuyết tại địa phương vẫn đối mặt với thách thức phân mảnh lớn khi toàn tỉnh chỉ có khoảng 50 doanh nghiệp nông lâm thủy sản hoạt động, chiếm tỷ lệ khiêm tốn 4,55% trên tổng số 1.098 doanh nghiệp toàn tỉnh theo thống kê năm 2014. Tình trạng canh tác quy mô hộ gia đình phân tán, tỷ lệ ký kết hợp đồng tiêu thụ chính thức còn thấp đã cản trở việc hình thành chuỗi cung ứng quy mô lớn và bền vững.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng vai trò của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chè Shan tuyết tỉnh Hà Giang, phân tích các yếu tố tác động và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực liên kết của tác nhân hạt nhân này. Phạm vi không gian của đề tài tập trung chuyên sâu tại xã Cao Bồ thuộc huyện Vị Xuyên với 741,2 ha chè cho thu hoạch và xã Tiên Nguyên thuộc huyện Quang Bình với 500 ha chè liên kết hữu cơ. Phạm vi thời gian sử dụng chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2011-2016 kết hợp khảo sát sơ cấp giai đoạn 2016-2017. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng, lượng hóa các chỉ số then chốt như mức hỗ trợ đầu vào 73,57% và tỷ lệ bao tiêu sản lượng đạt 44,5%, tạo tiền đề khoa học cho đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp tỉnh Hà Giang theo hướng nâng cao giá trị gia tăng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chuỗi giá trị do Michael Porter khởi xướng năm 1985 và phát triển mở rộng bởi Kaplinsky và Morris năm 2001, tiếp cận chuỗi giá trị theo nghĩa rộng bao gồm toàn bộ phức hợp hoạt động từ cung ứng vật tư đầu vào, sản xuất sơ cấp, thu gom, chế biến công nghiệp đến phân phối thương mại và tiêu dùng cuối cùng. Đề tài kết hợp lý thuyết kinh tế quy mô và lý thuyết nông nghiệp hợp đồng nhằm phân tích cấu trúc quan hệ dọc giữa doanh nghiệp chế biến và hộ nông dân.

Bốn khái niệm nền tảng được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: chuỗi giá trị nông sản; giá trị gia tăng là phần chênh lệch giữa giá trị sản xuất và chi phí trung gian; doanh nghiệp nông nghiệp theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2014 và Nghị định số 56/2009/NĐ-CP; cây chè Shan tuyết bao gồm hai dạng hình Shan lá nhỏ và Shan cổ thụ lá to với năng suất thu hoạch bình quân đạt 1.600 đến 1.850 gram búp tươi trên mỗi cây trong một lứa hái.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê tỉnh Hà Giang giai đoạn 2011-2015, báo cáo chiến lược phát triển chuỗi giá trị của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hà Giang năm 2016. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa các doanh nghiệp tiêu biểu như Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Đầu tư và Phát triển chè Quang Bình, Công ty Chè Hùng Cường, kết hợp lấy mẫu đại diện từ 640 hộ trồng chè tại xã Cao Bồ và 650 hộ tại xã Tiên Nguyên.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho các vùng sinh thái đặc trưng có độ cao từ 700 đến 1.200 mét và đã hình thành liên kết sản xuất hữu cơ. Phương pháp phân tích chuỗi giá trị được lựa chọn làm công cụ chủ đạo nhằm tính toán chính xác giá trị gia tăng, chi phí trung gian và lợi nhuận thuần của từng tác nhân. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ yêu cầu lượng hóa sự khác biệt kinh tế giữa kênh tiêu thụ có liên kết hợp đồng và kênh tự do. Đề tài đồng thời kết hợp phương pháp chuyên gia Delphi và phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia nhằm nhận diện các rào cản thể chế trong mốc thời gian triển khai từ tháng 5/2016 đến tháng 5/2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong việc phân phối và nâng cao giá trị gia tăng toàn chuỗi. Hạch toán kinh tế cho thấy giá trị gia tăng trên 1 kg chè búp tươi Shan tuyết ở kênh có liên kết chính thức với doanh nghiệp đạt tỷ suất lợi nhuận cao hơn đáng kể so với kênh tiêu thụ tự do không ký hợp đồng, đồng thời phân phối tỷ lệ giá trị gia tăng thuần hài hòa hơn cho hộ trồng chè.

Thứ hai, doanh nghiệp tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 2 đến 3 lao động trên mỗi hộ nông dân tham gia liên kết và duy trì việc làm ổn định cho bình quân 84 lao động tại các nhà máy chế biến, với mức thu nhập bình quân của người lao động đạt từ 3,00 đến 4,14 triệu đồng/người/tháng.

Thứ ba, doanh nghiệp phát huy mạnh mẽ vai trò hỗ trợ cung ứng vật tư đầu vào sản xuất, đáp ứng bình quân 73,57% nhu cầu vốn và vật tư kỹ thuật cho hộ trồng chè thông qua cơ chế ứng trước phân bón hữu cơ, dụng cụ thu hái và hướng dẫn kỹ thuật canh tác không sử dụng hóa chất.

Thứ tư, về mặt tiêu thụ, doanh nghiệp thực hiện thu mua trực tiếp 44,5% tổng sản lượng chè nguyên liệu của các hộ điều tra, tạo dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế điển hình như 900 ha chè hữu cơ tại xã Cao Bồ và 500 ha tại xã Tiên Nguyên được chứng nhận bởi Liên đoàn các phong trào canh tác nông nghiệp hữu cơ quốc tế.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tỷ lệ thu mua có hợp đồng chưa bao phủ toàn bộ sản lượng xuất phát từ nguyên nhân năng lực vốn của các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Hà Giang còn mỏng, cùng với tâm lý bán chè tự do cho thương lái khi giá thị trường biến động ngắn hạn. Khi thiếu ràng buộc pháp lý chặt chẽ, doanh nghiệp không dám mạo hiểm ứng trước vốn đầu tư lớn, dẫn đến việc nông dân có nguy cơ quay lại tập quán khai thác kiệt quệ vùng chè cổ thụ.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu trước đây. Điển hình, nghiên cứu của tổ chức MCG năm 2014 về chè Shan tại Yên Bái và Điện Biên đã chỉ ra doanh nghiệp thường đảm nhận đến 9 vai trò vận hành nhưng thường bị hạn chế ở khâu liên kết bền vững do biến động thị trường. Nghiên cứu của Phạm Quốc Trị năm 2015 cũng khẳng định các doanh nghiệp vừa và nhỏ thu mua đến 85% nguyên liệu chè đen và 68% nguyên liệu chè đặc sản nhưng chịu rủi ro cao do thiếu vùng nguyên liệu tập trung. Về mặt trình bày học thuật, các dữ liệu phân bổ giá trị gia tăng này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột chồng so sánh chi phí trung gian và lợi nhuận giữa các kênh, kết hợp sơ đồ dòng chảy thương phẩm từ búp chè tươi 1 tôm 2 lá đến các dòng sản phẩm chè ống lam, chè xanh cao cấp và chè đen xuất khẩu.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa và nhân rộng mô hình liên kết sản xuất tiêu thụ thông qua hợp đồng kinh tế bằng văn bản. Mục tiêu nâng tỷ lệ sản lượng chè búp tươi được bao tiêu qua hợp đồng chính thức từ mức 44,5% hiện nay lên đạt tối thiểu 75% vào năm 2025. Chủ thể thực hiện là các doanh nghiệp chế biến chủ động ký kết với các hợp tác xã và tổ hợp tác đại diện cho hộ nông dân dưới sự chứng kiến của chính quyền địa phương.

Thứ hai, đầu tư hiện đại hóa công nghệ chế biến tinh và phát triển vùng nguyên liệu hữu cơ đạt chuẩn quốc tế. Mục tiêu mở rộng 100% diện tích chè Shan tuyết cổ thụ tại các huyện Vị Xuyên, Hoàng Su Phì, Quang Bình đạt chứng nhận VietGAP hoặc Organic quốc tế trong giai đoạn 2022-2026. Chủ thể thực hiện là doanh nghiệp ngành chè phối hợp cùng Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Chi cục Quản lý chất lượng nông lâm sản và thủy sản tỉnh Hà Giang.

Thứ ba, tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại, phát triển thương hiệu và quản lý chỉ dẫn địa lý chè Shan tuyết Hà Giang. Mục tiêu hỗ trợ ít nhất 80% doanh nghiệp chè trên địa bàn tỉnh tiếp cận các kênh phân phối hiện đại và mở rộng thị phần sang hơn 10 thị trường xuất khẩu cao cấp như châu Âu, Bắc Mỹ, Nhật Bản trong lộ trình 2023-2027. Chủ thể chủ trì là Sở Công Thương phối hợp với Trung tâm Xúc tiến Đầu tư tỉnh Hà Giang.

Thứ tư, hoàn thiện các cơ chế chính sách tín dụng ưu đãi và tích tụ quỹ đất sản xuất cho doanh nghiệp nông nghiệp. Mục tiêu giải ngân hiệu quả các gói vay vốn trung và dài hạn với lãi suất ưu đãi cho 100% doanh nghiệp có dự án liên kết chuỗi giá trị chè trong giai đoạn 2022-2030. Chủ thể thực hiện là Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Hà Giang tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành quy chế hỗ trợ đặc thù.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách gồm Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban nhân dân các huyện miền núi có thể khai thác các luận cứ và chỉ số thực nghiệm của luận văn để xây dựng kế hoạch hành động tái cơ cấu ngành nông nghiệp, ban hành chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Nhóm doanh nghiệp và hợp tác xã ngành chè có thể ứng dụng khung phân tích chuỗi giá trị và cơ chế cung ứng đầu vào để tái cấu trúc mô hình sản xuất kinh doanh, xây dựng vùng nguyên liệu ổn định và thiết lập các điều khoản hợp đồng nông nghiệp hài hòa lợi ích kinh tế với nông dân.

Nhóm viện nghiên cứu, trường đại học và giảng viên, sinh viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản trị kinh doanh nông nghiệp, Phát triển nông thôn sử dụng công trình làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp luận phân tích chuỗi giá trị nông sản đặc thù vùng cao và đánh giá vai trò của doanh nghiệp nông nghiệp.

Nhóm các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế hoạt động trong lĩnh vực xóa đói giảm nghèo, bảo tồn nông nghiệp sinh thái có thể tham khảo bài học thực tiễn về chuỗi chè hữu cơ để thiết kế các dự án sinh kế bền vững cho cộng đồng dân tộc Dao, Mông tại khu vực trung du miền núi phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng nhất ở khâu nào trong chuỗi giá trị chè Shan tuyết? Doanh nghiệp giữ vai trò quyết định ở khâu chế biến sâu và định hướng thị trường tiêu thụ. Nhờ ứng dụng công nghệ hiện đại và kiểm soát quy trình kỹ thuật, doanh nghiệp đã biến chè búp tươi thô thành các sản phẩm chất lượng cao đạt tiêu chuẩn quốc tế, trực tiếp tạo ra phần lớn giá trị gia tăng thuần và quyết định giá thu mua cho nông dân.

Tại sao tỷ lệ ký kết hợp đồng liên kết giữa doanh nghiệp và hộ trồng chè tại Hà Giang còn thấp? Nguyên nhân chủ yếu do tập quán sản xuất nhỏ lẻ, nhận thức pháp lý của đồng bào vùng cao còn hạn chế và sự can thiệp của các tư thương thu mua trôi nổi theo mùa vụ. Mặt khác, các doanh nghiệp chế biến thiếu tiềm lực tài chính dài hạn để cam kết bảo hiểm giá khi thị trường chè thế giới có biến động lớn.

Sự tham gia của doanh nghiệp giúp cải thiện thu nhập của hộ trồng chè ở mức độ nào? Hộ nông dân tham gia chuỗi liên kết có hợp đồng được doanh nghiệp hỗ trợ ứng trước 73,57% nhu cầu vật tư kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm với giá ổn định. Nhờ đó, mỗi hộ giải quyết được việc làm cho 2 đến 3 lao động với mức thu nhập bình quân đạt từ 3,00 đến 4,14 triệu đồng/người/tháng, cao hơn hẳn so với canh tác tự do.

Tiêu chuẩn hữu cơ mang lại lợi thế gì cho doanh nghiệp chè Shan tuyết Hà Giang? Vùng chè Shan tuyết cổ thụ sinh trưởng tự nhiên tại độ cao trên 1.000 mét không sử dụng hóa chất là lợi thế tự nhiên hiếm có. Khi đạt chứng nhận hữu cơ quốc tế như diện tích 900 ha tại Cao Bồ, sản phẩm chè của doanh nghiệp được nâng cao giá trị cạnh tranh, dễ dàng thâm nhập các thị trường xuất khẩu khó tính với mức giá bán cao gấp nhiều lần so với chè truyền thống.

Luận văn đã sử dụng phương pháp nào để phân tích giá trị gia tăng trong chuỗi? Luận văn sử dụng phương pháp phân tích chuỗi giá trị kết hợp điều tra kinh tế hộ và doanh nghiệp. Phương pháp này tiến hành bóc tách giá trị sản xuất, chi phí trung gian, khấu hao tài sản và chi phí lao động của từng tác nhân, từ đó tính toán chính xác giá trị gia tăng thuần được tạo ra ở từng khâu từ sản xuất búp tươi đến sản phẩm cuối cùng.

Kết luận

Năm đóng góp cốt lõi của công trình nghiên cứu:

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận toàn diện về chuỗi giá trị và vai trò hạt nhân của doanh nghiệp nông nghiệp trong bối cảnh phát triển bền vững vùng trung du miền núi.
• Khắc họa bức tranh thực trạng ngành chè Hà Giang với 21.000 ha canh tác, đồng thời chỉ ra điểm nghẽn lớn khi toàn tỉnh chỉ có 50 doanh nghiệp nông lâm thủy sản tham gia chuỗi.
• Lượng hóa cụ thể các đóng góp của doanh nghiệp trong tạo việc làm cho 84 lao động trực tiếp tại nhà máy, tạo việc làm cho 2 đến 3 lao động trên mỗi hộ với mức thu nhập từ 3,00 đến 4,14 triệu đồng/tháng.
• Chứng minh vai trò trụ cột của doanh nghiệp trong ứng trước 73,57% vật tư đầu vào và tiêu thụ trực tiếp 44,5% sản lượng chè búp tươi của các vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao gắn liền với mốc thời gian thực hiện cụ thể từ năm 2021 đến năm 2030 cho các bên liên quan.

Kế hoạch hành động tiếp theo trong giai đoạn 2022-2025 đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Giang trong việc ban hành chính sách hỗ trợ phát triển vùng chè hữu cơ tập trung và hoàn thiện khung pháp lý hợp đồng nông nghiệp. Các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp chế biến cần nhanh chóng ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn quản trị nhằm phát huy tối đa giá trị di sản của cây chè Shan tuyết Hà Giang trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần 2: Cơ sở lí luận và thực tiễn về vai trò của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chè Shan tuyết tỉnh Hà Giang Phần 3: Phương pháp nghiên cứu Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5: Kết luận và kiến nghị 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP TRONG CHUỖI GIÁ TRỊ 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP TRONG CHUỖI GIÁ TRỊ 2. Một số khái niệm liên quan 2.

Chuỗi giá trị Chuỗi giá trị được biết đến như là một khái niệm từ quản lý kinh doanh đầu tiên đã được mô tả và phổ cập bởi Micheal Porter vào năm 1985. Có ba dòng nghiên cứu chính trong tài liệu chuỗi giá trị được phân biệt như sau: i) Khung khái niệm của M. Ý tưởng về chuỗi giá trị hoàn toàn mang tính trực giác, chuỗi giá trị nói đến cả loạt những hoạt động cần thiết để biến một sản phẩm (dịch vụ) từ lúc còn là khái niệm thông qua các giai đoạn sản xuất khác nhau, đến khi phân phối tới người tiêu dùng cuối cùng và vứt bỏ sau khi đã sử dụng (Kaplinsky and Morris, 2001). Đã có nhiều quan điểm của các nhà kinh tế học đưa ra về khái niệm chuỗi giá trị và đến năm 1999, Kaplinsky đưa ra một khái niệm cụ thể và phù hợp hơn trong nghiên cứu nông sản, đó là: "Chuỗi giá trị (value chain) mô tả tổng thể các hoạt động cần thiết để đưa sản phẩm hay dịch vụ từ ý tưởng, thông qua trung gian sản xuất, đưa tới người tiêu dùng cuối cùng và loại bỏ sau khi sử dụng" (Kaplinsky, 1999).

Khái niệm chuỗi giá trị này sẽ bao gồm cả các vấn đề về tổ chức, điều phối, các chiến lược và quan hệ của những người tham gia vào chuỗi, ngoài ra đó còn cả các vấn đề liên quan đến các khía cạnh xã hội và môi trường. Tuy nhiên, trong phát biểu khái niệm chuỗi giá trị chủ yếu chỉ quan tâm đến liên kết, phân phối giá trị theo chiều dọc nhằm xác định giá trị gia tăng, lợi ích thu được của từng tác nhân trong ngành hàng chứ chưa thể hiện được hết ý nghĩa của chuỗi giá trị trong việc tiếp cận thể chế chính sách, xã hội và môi trường. Trong nghiên cứu của Nguyễn Đình Chính và cs. (2011) về “Phát triển chuỗi giá trị gà ta bản địa”, các nhà nghiên cứu đã đưa ra hai khái niệm về chuỗi 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giá trị theo nghĩa hẹp và nghĩa rộng.

* Theo nghĩa hẹp, chuỗi giá trị là một loạt các hoạt động thực hiện trong một công ty để sản xuất ra một sản phẩm nhất định. Các hoạt động này bắt đầu từ giai đoạn xây dựng khái niệm và thiết kế, quá trình mua vật tư đầu vào, sản xuất, tiếp thị và phân phối, thực hiện các dịch vụ hậu mãi… Tất cả những hoạt động này tạo thành một "chuỗi" kết nối người sản xuất với người tiêu dùng. Ngoài ra, mỗi hoạt động lại bổ sung giá trị cho thành phẩm cuối cùng (Nguyễn Đình Chính và cs. * Theo nghĩa rộng, chuỗi giá trị là một phức hợp những hoạt động do nhiều tác nhân tham gia khác nhau thực hiện (từ người sản xuất sơ cấp, người chế biến, thương nhân, người cung cấp dịch vụ .) để biến từ các nguyên liệu thô thành thành phẩm để bán lẻ.

Chuỗi giá trị theo nghĩa rộng bắt đầu từ hệ thống sản xuất nguyên liệu thô và chuyển dịch theo các mối liên kết với các doanh nghiệp khác trong kinh doanh, sơ chế, chế biến (Nguyễn Đình Chính và cs. Các hoạt động và các tác nhân trong chuỗi giá trị được mô tả ở sơ đồ sau: Đầu Sản Thu Chế Thương Tiêu vào xuất gom biến mại thụ Người Nhà cung Nhà sản Cơ sở Cơ sở Cơ sở bán tiêu dùng cấp đầu xuất thu gom chế biến buôn, bán lẻ Giá trị tăng thêm Thông tin được trao đổi Sơ đồ 2. Các hoạt động trong chuỗi giá trị Nguồn: Kaplinsky and Morris (2001) Cách tiếp cận chuỗi giá trị theo nghĩa rộng không xem xét các hoạt động do một doanh nghiệp duy nhất tiến hành mà nó xem xét cả các mối liên kết ngược và xuôi cho đến khi nguyên liệu thô được sản xuất ra thành phẩm và kết nối với người tiêu dùng cuối cùng. Khái niệm này bao hàm cả các vấn đề về tổ chức và 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] điều phối, các chiến lược và quan hệ quyền lực của những người tham gia khác nhau trong chuỗi.

Chuỗi giá trị còn gắn liền với khái niệm về quản trị, vô cùng quan trọng đối với các nhà nghiên cứu quan tâm đến các khía cạnh xã hội và môi trường trong phân tích chuỗi giá trị. Việc thiết lập hoặc sự hình thành các chuỗi giá trị có thể gây sức ép đến nguồn tài nguyên thiên nhiên như nước, đất đai, có thể làm thoái hóa đất, mất đa dạng sinh học hoặc gây ô nhiễm. Thêm vào đó, sự phát triển của chuỗi giá trị có thể ảnh hưởng đến các mối ràng buộc xã hội và tiêu chuẩn truyền thống (Nguyễn Đình Chính, 2011). Tóm lại, có thể hiểu theo nghĩa hẹp chuỗi giá trị là tập hợp các hoạt động được thực hiện trong một công ty để sản xuất ra một sản phẩm nhất định.

Theo nghĩa rộng, chuỗi giá trị là một phức hợp những hoạt động do nhiều người tham gia khác nhau thực hiện để biến một nguyên liệu thô thành thành phẩm được bán lẻ. Chuỗi giá trị bắt đầu từ hệ thống sản xuất nguyên liệu thô và chuyển dịch theo các mối liên kết với các tác nhân khác nhau trong quá trình sản xuất kinh doanh. Giá trị gia tăng Khái niệm về giá trị gia tăng là một trong những khái niệm cơ bản trong kinh tế học và hoạt động kinh doanh, do đó nó được đề cập tới trong nhiều sách và ấn phẩm về kinh tế và quản lý nói chung Một trong những cách hiểu thông thường nhất về giá trị gia tăng, đó là sự chênh lệch giữa giá bán một sản phẩm trên thị trường với chi phí đầu vào (Per Lind, 2005). Khái niệm này cho thấy tầm quan trọng của giá trị gia tăng trong việc phát triển một sản phẩm.

Thông thường thì giá trị của một sản phẩm không được xác định bởi người sản xuất mà bởi thị trường và do đó giá trị gia tăng của một sản phẩm cũng không được quyết định bởi người sản xuất mà bởi thị trường. Giá trị gia tăng là mức đo độ thịnh vượng được tạo ra trong chuỗi giá trị. Hay có thể hiểu, giá trị gia tăng của sản phẩm cuối cùng chính là tổng giá trị gia tăng của từng khâu trong chuỗi giá trị. Giá trị gia tăng là một bộ phận của giá trị sản xuất, sau khi trừ đi chi phí trung gian, chỉ tiêu này phản ánh phần giá trị tăng thêm của kết quả sản xuất kinh doanh do các tác nhân trong chuỗi tạo ra.

Doanh nghiệp và phân loại doanh nghiệp * Khái niệm: Hiện nay có rất nhiều lý luận về doanh nghiệp, xét ở các khía cạnh vấn đề khác nhau thì doanh nghiệp được hiểu ở các phạm trù nhất định. Tại Khoản 7 Điều 4, Luật doanh nghiệp 2014 (Luật số 68/2014/QH13 ngày 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 26/11/2014) định nghĩa về doanh nghiệp như sau: Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh. Như vậy, doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế độc lập, có tài khoản, con dấu riêng, được tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh các ngành nghề không bị pháp luật cấm. Doanh nghiệp được Nhà nước bảo hộ về pháp lý (Nguyễn Đình Chính, 2014).

Theo chức năng nhiệm vụ: Doanh nghiệp là một đơn vị tổ chức sản xuất mà tại đó người ta kết hợp các yếu tố sản xuất (có sự quan tâm giá cả của các yếu tố) khác nhau do các nhân viên của công ty thực hiện nhằm bán ra trên thị trường những sản phẩm hàng hóa hay dịch vụ để nhận được khoản tiền chênh lệch giữa giá bán sản phẩm với giá thành của sản phẩm ấy. Theo quan điểm phát triển: Doanh nghiệp là một cộng đồng người sản xuất ra những của cải. Nó sinh ra, phát triển, có những thất bại, có những thành công, có lúc vượt qua những thời kỳ nguy kịch và ngược lại có lúc phải ngừng sản xuất, đôi khi tiêu vong do gặp phải những khó khăn không vượt qua được " (Kinh tế doanh nghiệp của D.A Caillat - Nhà xuất bản Khoa Học Xã Hội 1992 ). Theo quan điểm hệ thống: doanh nghiệp bao gồm một tập hợp các bộ phận được tổ chức, có tác động qua lại và theo đuổi cùng một mục tiêu.

Các bộ phận tập hợp trong doanh nghiệp bao gồm 4 phân hệ sau: sản xuất, thương mại, tổ chức, nhân sự. Vậy, khái niệm doanh nghiệp trong nông nghiệp có thể được hiểu như sau: doanh nghiệp trong nông nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng kí thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh trong ngành nông nghiệp (Nguyễn Đình Chính, 2014). Doanh nghiệp xã hội là doanh nghiệp có mục tiêu nhằm giải quyết vấn đề xã hội, môi trường vì lợi ích cộng đồng và có sử dụng ít nhất 51% tổng lợi nhuận hàng năm của doanh nghiệp để tái đầu tư nhằm thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường như đã đăng kí (Quốc hội, 2014). Nhà nước có chính sách khuyến khích và tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân thành lập doanh nghiệp xã hội.

Các doanh nghiệp xã hội ngoài các quyền và nghĩa vụ nêu ở dưới còn được huy động và nhận tài trợ dưới các hình thức khác nhau từ các cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức phi chính phủ và các tổ chức khác của Việt Nam và nước ngoài để bù đắp chi phí quản lý và chi phí hoạt động của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có các quyền và nghĩa vụ được quy định cụ thể tại Điều 7 và 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Điều 8 của Luật doanh nghiệp 2014, trong đó đáng chú ý doanh nghiệp có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà luật không cấm, được tự chủ kinh doanh và lựa chọn tổ chức kinh doanh, chủ động lựa chọn ngành, nghề, địa bàn, hình thức kinh doanh,.