phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận án gồm 4 chƣơng, 12 tiết. 5 z Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Vai trò của giai cấp công nhân nói chung, của đội ngũ công nhân trí thức nói riêng là vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin đƣợc nhiều học giả quan tâm nghiên cứu. Trong những năm gần đây có nhiều công trình nghiên cứu về giai cấp công nhân, công nhân trí thức ở nhiều góc độ khác nhau, đã đƣợc công bố. Các công trình đó đƣợc phân chia thành các nhóm vấn đề sau: 1.
Các công trình khoa học nghiên cứu về giai cấp công nhân 1. Các công trình khoa học nghiên cứu về giai cấp công nhân ở Việt Nam - “ Một số vấn đề về giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay”, PTS.Bùi Đình Bôn, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1997. Tác giả đã phân tích có hệ thống quan điểm của C.Ăngghen về giai cấp công nhân. Trên cơ sở đó tác giả đƣa ra khái niệm về giai cấp công nhân, và những đặc điểm cơ bản của giai cấp công nhân.
Trong đó, tác giả cho rằng, đặc trƣng chủ yếu nhất của giai cấp công nhân thể hiện ở chỗ: “Đó là giai cấp những ngƣời lao động gắn liền với nền công nghiệp hiện đại, trực tiếp sản xuất hoặc tham gia vào quá trình tạo ra giá trị vật chất cho xã hội. Do vậy, có thể đƣa vào thành phần của giai cấp công nhân một bộ phận trí thức- các nhà nghiên cứu, áp dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất, các kỹ sƣ, kỹ thuật viên cao cấp, cán bộ kỹ thuật, cán bộ quản lý trực tiếp lao động trong quá trình sản xuất công nghiệp, tạo ra của cải vật chất, thực hiện chức năng của ngƣời công nhân lành nghề trong sản xuất. Và, thêm nữa, cả những ngƣời lao động trong các bộ phận dịch vụ công nghiệp mà lao động của họ có tính chất lao động công nghiệp”. [ tr39 ] Từ đó, tác giả khẳng định giai cấp công nhân Việt Nam đang đứng ở trung tâm của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc.
Điều này còn bởi giai cấp công nhân Việt Nam đang thực sự nắm quyền lãnh đạo và là lực lƣợng duy nhất nắm quyền lãnh đạo cách mạng Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Tác giả cũng phân tích trong điều kiện hiện nay dƣới tác động của kinh tế thị trƣờng, của sự phát triển khoa học kỹ thuật, của yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa giai cấp công nhân Việt Nam có sự biến đổi 6 z sâu sắc cả về số lƣợng, chất lƣợng và cơ cấu; theo cả chiều hƣớng tích cực và tiêu cực. Do vậy, Đảng và Nhà nƣớc cần có những chính sách để xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam ngang tầm với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong giai đoạn hiện nay. - “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và sự phát triển giai cấp công nhân”, PGS.
Cao Văn Lƣợng (chủ biên), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001. Tác phẩm khái quát một số vấn đề lý luận về giai cấp công nhân, sự phát triển và biến đổi sâu sắc về mọi mặt của giai cấp công nhân dƣới tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, của sự phát triển khoa học kỹ thuật; thực trạng của công nhân lao động ở nƣớc ta hiện nay cả về số lƣợng, chất lƣợng, cơ cấu. Tác giả khẳng định khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, trở thành lực lƣợng sản xuất trực tiếp thì trình độ trí thức của công nhân sẽ ngày càng đƣợc nâng cao. Bộ phận này chính là lực lƣợng nòng cốt của giai cấp công nhân hiện nay.
Trên cơ sở đó tác giả đƣa ra những chính sách và giải pháp cơ bản xây dựng, củng cố và tăng cƣờng vị trí của giai cấp công nhân trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. - “Ý thức chính trị của công nhân trong một số doanh nghiệp ở Hà Nội hiện nay”, PGS.TS Phan Thanh Khôi (Chủ biên), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003. Tác giả đã phân tích một cách sâu sắc thực trạng ý thức chính trị của công nhân trong một số doanh nghiệp ở Hà Nội trên tất cả các khía cạnh, từ giác ngộ giai cấp, nhận thức về các tổ chức trong hệ thống chính trị, thái độ đối với sự nghiệp đổi mới đất nƣớc… với tất cả những mặt tích cực và hạn chế. Tác giả chỉ ra rằng, ý thức chính trị của công nhân thủ đô đƣợc nâng cao thêm một bƣớc cùng với quá trình thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc nói chung và ở Hà Nội nói riêng.
Song, những biểu hiện về ý thức chính trị của công nhân vẫn sẽ biến đổi không đều nhau, thậm chí ngay ở từng bộ phận, từng thế hệ công nhân. Trên cơ sở đó tác giả đƣa ra những quan điểm và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao ý thức chính trị của công nhân, nhƣ nâng cao ý thức chính trị cho công nhân phải đƣợc coi là nhiệm vụ quan trọng và cấp bách, phải đƣợc đặt trong tổng thể xây dựng toàn diện đội ngũ này; muốn nâng cao ý thức chính trị trƣớc hết phải giải quyết tốt việc làm, tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho công nhân, đẩy mạnh và đổi mới công tác 7 z giáo dục chính trị, tƣ tƣởng cho công nhân… Có thể thấy, đây là một công trình khoa học có ý nghĩa sâu sắc về mặt khoa học, liên quan trực tiếp đến đề tài luận án. Bởi nâng cao ý thức chính trị là một trong những nội dung quan trọng, không thể thiếu trong việc thực hiện vai trò của giai cấp công nhân nói chung và đội ngũ công nhân trí thức nói riêng. Do vậy, đây là một tài liệu bổ ích để chúng tôi tiếp cận và kế thừa.
- “Giai cấp công nhân Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, PGS.Dƣơng Xuân Ngọc, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004. Đây là một công trình nghiên cứu khá sâu sắc về giai cấp công nhân Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Tiếp thu những tƣ tƣởng cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tác giả đã đƣa ra khái niệm giai cấp công nhân và chỉ ra vai trò lịch sử của nó. Tác giả đã phân tích những biến đổi của giai cấp công nhân Việt Nam dƣới sự tác động của các nhân tố chủ quan và khách quan, bên trong và bên ngoài… Từ đó tác giả khẳng định rằng cùng với sự ra đời và phát triển của kinh tế tri thức, trình độ chuyên môn tay nghề, trình độ khoa học kỹ thuật… của ngƣời công nhân, ngƣời lao động đƣợc nâng cao.
Trình độ của ngƣời công nhân đƣợc trí tuệ hóa sẽ tạo điều kiện để giai cấp công nhân thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình. Trên cơ sở đó, tác giả phân tích thực trạng giai cấp công nhân Việt Nam, dự báo xu hƣớng biến đổi của giai cấp công nhân và đƣa ra mục tiêu, phƣơng hƣớng và giải pháp để giai cấp công nhân Việt Nam trở thành lực lƣợng tiên phong, nòng cốt của dân tộc trong thời kỳ mới. - “Một số vấn đề cơ bản về xây dựng, phát huy vai trò giai cấp công nhân Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, TS. Từ việc đƣa ra và phân tích về khái niệm giai cấp công nhân Việt Nam, tác giả đã chỉ ra những đặc trƣng cơ bản nhất của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay.
Tác giả cũng đã phân tích thực trạng giai cấp Việt Nam, những nhân tố tác dộng đến xu hƣớng biến động và phát triển của giai cấp công nhân Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI… Trên cơ sở đó tác giả đƣa ra những quan điểm, phƣơng hƣớng và giải pháp cơ bản, mang tính chất đột phá để phát huy 8 z hơn nữa vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. - “Góp phần xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam từ thực trạng công nhân thành phố Hồ Chí Minh”, PGS.TS Nguyễn Đăng Thành (chủ biên), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2007. Từ thực tiễn nghiên cứu về đội ngũ công nhân Thành phố Hồ Chí Minh, các tác giả đã đề cập đến nhiều vấn đề có tính thời sự, cấp bách về xây dựng, phát triển và phát huy vai trò của công nhân thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và của giai cấp công nhân Việt Nam nói chung trong giai đoạn hiện nay. Cụ thể: Làm thế nào để vừa tận dụng những lợi thế của nguồn nhân lực, vừa nâng cao trình độ văn hóa, tay nghề cho công nhân theo hƣớng hiện đại hóa trong điều kiện nền công nghiệp nƣớc ta có sự tồn tại đan xen nhiều trình độ công nghệ, tƣơng ứng với đó là sự tồn tại đồng thời của các nhóm công nhân nhƣ nhóm công nhân trí thức, công nhân công nghiệp cơ khí, công nhân lao động giản đơn…; Trong bối cảnh kinh tế nhiều thành phần và tác động nhiều mặt của thị trƣờng lao động, giải quyết vấn đề quan hệ lao động nhƣ thế nào để đảm bảo sự hài hòa về quan hệ lợi ích giữa ngƣời công nhân với ngƣời sử dụng lao động; giữa yêu cầu xây dựng và hoàn thiện các tổ chức chính trị trong đội ngũ công nhân với năng lực nhận thức, tính chất và hành động của công nhân; về những vấn đề đặt ra đối với giai cấp công nhân nhƣ vấn đề mức độ chênh lệch về thu nhập, mức sống, trình độ chuyên môn, tay nghề.; về xu hƣớng biến động của đội ngũ công nhân; về tình hình thực hiện chính sách pháp luật đối với công nhân và những vấn đề đặt ra… Từ đó tác giả đƣa ra những quan điểm và giải pháp phát huy vai trò của đội ngũ công nhân Thành phố Hồ Chí Minh trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc.
Mặc dù công trình chƣa đề cập một cách trực diện đến vai trò của đội ngũ công nhân trí thức nhƣng đã đề cập đến một số nội dung về xây dựng và phát triển đội ngũ công nhân trí thức trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Đây là nội dung có thể tiếp thu, kế thừa trong quá trình thực hiện đề tài luận án. - “Xây dựng và phát triển giai cấp công nhân Việt Nam trong điều kiện hiện nay”, PGS.TS Tạ Ngọc Tấn - Nguyễn Duy Hƣng- Đoàn Văn Kiển (Đồng chủ biên), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1-2008.