phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn được kết cấu 3 chương, có tiểu kết cho từng chương, cụ thể: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về vai trò của Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp. Chƣơng 2: Thực trạng thực hiện vai trò của Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp ở TP. Chƣơng 3: Kiến nghị các giải pháp nhằm nâng cao vai trò của Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp ở TP. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1.
VAI TRÒ CỦA CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1. Khái quát chung về vai trò của tổ chức công đoàn trong các doanh nghiệp Trong những năm qua, với sự phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần hoạt động theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, vai trò của tổ chức công đoàn ngày càng mở rộng và được khẳng định. Công đoàn đã có mặt trong tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế. Mọi hoạt động của Công đoàn gắn liền với đời sống kinh tế, xã hội.
Công đoàn vận động công nhân, viên chức, lao động thi đua sản xuất, công tác, góp phần thúc đẩy phát triển nhanh kinh tế, nâng cao đời sống người lao động, làm giàu cho đơn vị và đất nước. Công đoàn cũng đã góp phần to lớn vào việc ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, chăm lo xây dựng giai cấp công nhân, người lao động ngày càng vững mạnh, bởi đây là giai cấp tiên phong, lực lượng nòng cốt trong liên minh công, nông, trí, nền tảng của khối đại đoàn kết toàn dân. Công đoàn tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền các cấp trong sạch, vững mạnh, xây dựng và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị mà Công đoàn là một thành viên rất quan trọng, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Về văn hoá - xã hội, hoạt động của Công đoàn góp phần chăm lo xây dựng, bảo đảm sự thống nhất, đoàn kết của giai cấp công nhân; làm cho giai cấp công nhân thực sự là giai cấp lãnh đạo cách mạng, quyết định quá trình phát triển và tiến bộ của xã hội.
Hiện nay, các doanh nghiệp nhà nước và đội ngũ công nhân, lao động trong khu vực này có xu hướng giảm dần; công nhân, lao động trong các thành 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phần kinh tế khu vực ngoài quốc doanh ngày càng tăng. Tuy nhiên, sự gia tăng về số lượng chưa phản ánh được đầy đủ sự lớn mạnh của giai cấp công nhân và tổ chức công đoàn. Hoạt động của các tổ chức công đoàn đã và đang góp phần giáo dục xây dựng giai cấp công nhân, người lao động trở thành một lực lượng đoàn kết, thống nhất, không ngừng nâng cao trình độ giác ngộ chính trị, nêu cao ý thức cảnh giác cách mạng của công nhân, viên chức, lao động, kiên quyết đấu tranh chống âm mưu diễn biến hoà bình của các thế lực phản động, thù địch nhằm phá hoại những thành quả của sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo; Công đoàn giáo dục và rèn luyện nâng cao ý thức tổ chức, kỷ luật, nâng cao trình độ học vấn, tay nghề và năng lực làm chủ khoa học công nghệ, đề cao và phát huy những giá trị cao đẹp của truyền thống văn hoá dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại để xây dựng giai cấp công nhân, lao động thực sự xứng đáng là giai cấp tiên phong, lãnh đạo cách mạng. Với vai trò đó, một mặt, Công đoàn phải tôn trọng, đề cao quyền tự chủ sản xuất kinh doanh của người sử dụng lao động, góp phần thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức quản lý kinh tế xã hội của Đảng, Nhà nước; mặt khác, phát huy dân chủ, Công đoàn tích cực tham gia xây dựng và thực hiện cơ chế quản lý kinh tế mới, góp phần làm cho kinh tế quốc doanh giữ vững vai trò chủ đạo, phát triển, đồng thời khuyến khích các thành phần kinh tế khác.
Trong cơ chế thị trường, do cạnh tranh về kinh tế, người sử dụng lao động dù vô tình hay cố tình, còn vi phạm lợi ích chính đáng của người lao động. Công đoàn là tổ chức chính trị xã hội của công nhân và lao động trong doanh nghiệp, có vị trí là người đại diện hợp pháp duy nhất cho người lao động trong quan hệ lao động với người sử dụng lao động. Trong mối quan hệ đó, Công đoàn và chủ doanh nghiệp đảm bảo sự bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau, vừa hợp tác, vừa đấu tranh nhằm giải quyết hài hoà quyền và lợi ích của mỗi bên trong quan hệ lao 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nội dung và mục đích của mối quan hệ giữa Công đoàn và người sử dụng lao động là nhằm làm cho doanh nghiệp phát triển, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của công nhân, lao động.
Công đoàn có trách nhiệm phối hợp với người sử dụng lao động vận động đoàn viên, công nhân, lao động sản xuất với năng suất, chất lượng và hiệu quả cao nhất. đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của doanh nghiệp; tạo cơ sở ổn định việc làm, cải thiện điều kiện làm việc và nâng cao thu nhập cho người lao động. Trong mối quan hệ với người sử dụng lao động, Công đoàn vừa phải xây dựng quan hệ đoàn kết hợp tác vừa phải đấu tranh bảo vệ cho được quyền lợi của công nhân, lao động nhưng phải theo hướng góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, góp phần giải quyết vấn đề việc làm, đời sống người lao động. Đây thực sự là mối quan hệ khó khăn, tế nhị và phức tạp trong điều kiện phát triển nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta.
Công đoàn còn có nghĩa vụ giáo dục cho công nhân, người lao động hiểu rõ và thực hiện tốt những quy định của pháp luật về lao động, về quan hệ với người sử dụng lao động. Mối quan hệ này có tính chất quan hệ chủ - thợ, Công đoàn cần vừa đấu tranh, vừa hợp tác vì lợi ích hợp pháp của công nhân, lao động và lợi ích chung của xã hội. Với tư cách là người đại diện cho người lao động, Công đoàn còn có trách nhiệm tham gia xây dựng quan hệ lao động tiến bộ, ổn định, bảo vệ lợi ích hợp pháp của người lao động. Khi quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của người lao động được bảo vệ, người lao động sẽ tự nguyện, nhiệt tình, hăng hái hoạt động Công đoàn, làm cho vai trò của Công đoàn ngày càng có ảnh hưởng tích cực hơn đối với doanh nghiệp nói riêng và trong đời sống xã hội nói chung.
Có thể thấy, hoạt động đại diện và bảo vệ cho người lao động vừa là chức năng, vai trò vừa là nhiệm vụ của tổ chức công đoàn. Những nhiệm vụ này đã 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được thể chế trong các văn bản pháp luật của nhà nước như Hiến pháp, Luật Công đoàn, Bộ luật Lao động và được chi tiết hóa thành những nhiệm vụ trực tiếp của tổ chức công đoàn trong suốt quá trình hoạt động. Đây là những nhiệm vụ trọng tâm mà công đoàn cần phải thực hiện trong điều kiện nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay. Vai trò và lợi ích của tổ chức công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp Công đoàn cơ sở là tổ chức cơ sở của Công đoàn, tập hợp đoàn viên công đoàn trong một hoặc một số cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, được công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở công nhận theo quy định của pháp luật và Điều lệ Công đoàn Việt Nam.
Công đoàn cơ sở có vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong doanh nghiệp và với người lao động. Một tổ chức công đoàn cơ sở hoạt động hiệu quả có thể giúp cân đối lợi ích của người sử dụng lao động và người lao động, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trên thực tế thời gian qua, các chủ doanh nghiệp rất ngần ngại việc thành lập Công đoàn cơ sở. Có nhiều doanh nghiệp cho rằng, hoạt động của Công đoàn cơ sở vừa tốn kém thời gian, nhân lực, lại còn phải đóng đoàn phí bằng 1% tổng quỹ tiền lương, tiền công của doanh nghiệp.
Trong khi đó, người lao động cũng không mặn mà với việc tham gia Công đoàn cơ sở. Họ cho rằng, điều này chỉ tốn thời gian, phải đóng đoàn phí, trong khi quyền lợi thì hầu như không có. Tuy nhiên, nếu tổ chức công đoàn cơ sở thực sự phát huy được tối đa vai trò và năng lực của mình, thì những lợi ích mà Công đoàn mang lại thật sự vô cùng lớn cho cả doanh nghiệp cũng như người lao động. Một công đoàn cơ sở hiệu quả có thể giúp cân đối lợi ích của người sử dụng lao động và người lao động, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Theo thống kê gần đây của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, có 60% doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và 80% doanh nghiệp dân doanh chưa có 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tổ chức công đoàn cơ sở. Trong khi đó, công đoàn cơ sở đóng vai trò rất quan trọng trong việc tạo mối quan hệ hài hòa giữa người lao động và người sử dụng lao động. Thực tế cho thấy, vì không có công đoàn cơ sở hoặc có nhưng không phát huy được vai trò, nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với những rắc rối pháp lý không đáng có và thiệt hại cũng không nhỏ. Rất nhiều cuộc tranh chấp giữa người lao động và chủ doanh nghiệp đã xảy ra.
Cụ thể, về tranh chấp tập thể, trong thời gian gần đây, đã có khoảng gần 3.000 cuộc đình công, lãn công xảy ra, nhưng hầu hết đều trái luật. Nguyên nhân chính là doanh nghiệp không có tổ chức công đoàn cơ sở hoặc Ban chấp hành Công đoàn cơ sở không tham gia điều tiết để tổ chức đình công đúng luật (một cuộc đình công được xem là hợp pháp khi diễn ra đúng các trình tự do công đoàn tổ chức). Rõ ràng, hậu quả của những cuộc đình công quy mô lớn và kéo dài là khá lớn và người gánh chịu thiệt hại đầu tiên và nặng nề nhất không ai khác là chủ doanh nghiệp.