Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÕ CỦA BÁO CHÍ TRONG PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO NÔNG DÂN 1. Báo chí và phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân 1. Khái niệm, vai trò, chức năng của báo chí 1. Khái niệm: Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội, báo chí ở Việt Nam gồm: báo in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn), báo nói (chương trình phát thanh), báo hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe - nhìn thời sự được thực hiện bằng các phương tiện kỹ thuật khác nhau), báo điện tử (được thực hiện trên mạng thông tin máy tính) bằng tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số Việt Nam, tiếng nước ngoài.
- “Báo in" là tên gọi loại hình báo chí được thực hiện bằng phương tiện in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn”). - “Báo nói" là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên sóng phát thanh (chương trình phát thanh). - “Báo hình" là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên sóng truyền hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe - nhìn thời sự được thực hiện bằng các phương tiện khác nhau). - “Báo điện tử" là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên mạng thông tin máy tính (Internet, Intranet).
Hiện nay, báo chí vẫn là phương tiện thông tin đại chúng nhanh nhất, hiệu quả nhất và có nhiều công chúng nhất. Báo chí đã tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống, trở thành một trong những động lực quan trọng cho sự phát triển của xã hội. Báo chí có những cách thức riêng với mục đích nhằm tới nhiều tầng lớp xã hội với những mối quan tâm, sở thích và nhu cầu không giống nhau. Công chúng báo chí đa dạng và phức tạp.
Không phải thông tin nào cũng được số đông tiếp nhận dễ dàng. Thông tin báo chí đề cập đến mọi mặt của đời sống một cách xác thực, cụ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thể, tỷ mỷ. Nó đặc biệt chú ý đến những cái mới (tính thời sự) và việc phản ánh những cái mới đó dưới một góc nhìn thể hiện lập trường của tác giả. Nói cách khác, đặc trưng cơ bản của thông tin báo chí được thể hiện ở ba điểm cơ bản nhất: Tính xác thực, tiêu biểu - Tính thời sự - Tính định hướng trực tiếp [72].
Vai trò của báo chí trong đời sống xã hội Báo chí có chức năng, vai trò ngày càng quan trọng trong đời sống xã hội. Đó là các chức năng thông tin, chức năng tư tưởng, chức năng khai sáng - giải trí, chức năng tổ chức - quản lý, giám sát và phản biện xã hội, chức năng kinh tế - dịch vụ. Thông tin là chức năng cơ bản, chức năng khởi nguồn của báo chí. Báo chí ra đời là để đáp ứng, thỏa mãn nhu cầu thông tin giao tiếp của con người và xã hội.
Xã hội càng phát triển, con người càng văn minh thì nhu cầu thông tin giao tiếp càng cao, càng đa dạng phong phú. Quá trình đáp ứng nhu cầu này làm cho báo chí phát triển nhanh chóng. Một số yêu cầu của chức năng thông tin. Chức năng tư tưởng là chức năng xuyên suốt, thể hiện tính mục đích của báo chí.
Với chức năng này, theo quan điểm của Đảng ta, báo chí là công cụ, phương tiện quan trọng dùng để truyền bá hệ tư tưởng của Đảng, giáo dục lý luận Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và làm cho hệ tư tưởng - lý luận này trở thành chủ đạo, chiếm ưu thế trong đời sống tinh thần, tư tưởng của đông đảo nhân dân. Báo chí là một binh chủng xung kích, đi đầu trong công tác tư tưởng của Đảng. Chức năng khai sáng – giải trí được hiểu rằng, báo chí không chỉ là kênh thông tin - truyền thông quan trọng cung cấp thông tin, kiến thức, mà còn là diễn đàn trao đổi, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm phong phú nhằm nâng cao trình độ dân trí, đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững. Văn hóa là hiện tượng xã hội đặc biệt.
Hệ thống giá trị văn hóa được tồn tại và phát triển trong quá trình giao lưu và truyền tải từ người này sang người khác, từ cộng đồng này sang cộng đồng khác và từ thế hệ này đến thế hệ khác. Báo chí là kênh quan trọng cung cấp thông tin, kiến thức, giáo dục, giao lưu, truyền tải, tiếp biến văn hóa có hiệu quả nhất. Giải trí là nhu cầu ngày càng đòi hỏi cao trong điều kiện kinh tế thị trường. Đó là quá trình báo chí tham gia và tạo điều kiện giúp công chúng sử dụng thời gian rỗi 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hợp lý, đáp ứng nhu cầu cân bằng trạng thái tâm lý để tái sản xuất sức lao động.
Trên các loại hình báo chí và các dạng thức truyền thông hiện đại ngày càng có nhiều phương thức giải trí thú vị và hữu ích, nhất là truyền hình, phát thanh, báo mạng điện tử và mạng xã hội. Giải trí cũng là cách thức phổ biến, bảo vệ hệ giá trị văn hóa. Chức năng quản lý, giám sát và phản biện xã hội của báo chí thể hiện ở chỗ, báo chí duy trì và phát triển mối liên hệ chặt chẽ giữa chủ thể và khách thể quản lý thông qua việc duy trì và phát triển dòng thông tin hai chiều, bảo đảm cho các quyết định quản lý được thông suốt và thực thi. Giám sát có thể được hiểu là “theo dõi, kiểm tra xem có thực hiện đúng những điều quy định không”.
Điều đó có nghĩa là, giám sát bao gồm hai quá trình, theo dõi và kiểm tra. Giám sát có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bảo đảm cho hoạt động được thực hiện đúng mục đích và đạt hiệu quả tốt nhất trong điều kiện có thể, theo mục tiêu, chương trình, kế hoạch đã đề ra. Giám sát xã hội của báo chí là quá trình báo chí bằng mọi phương thức huy động sức lực, trí tuệ và cảm xúc của đông đảo nhân dân với tinh thần trách nhiệm chính trị cao nhất trong việc theo dõi, kiểm tra quá trình thực hiện đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, bảo đảm đạt được mục đích cao nhất trong điều kiện có thể. Giám sát xã hội của báo chí bao gồm các bình diện khác nhau, như theo dõi, kiểm tra phát hiện những nơi làm đúng, làm tốt để biểu dương và nhân rộng; theo dõi và kiểm tra để phát hiện những nơi làm trệch, làm sai để uốn nắn và đấu tranh, bảo đảm cho đường lối, chính sách chủ trương của Đảng, pháp luật Nhà nước được thực thi đúng trong thực tế.
Chức năng kinh tế – dịch vụ: Vấn đề kinh tế và dịch vụ xã hội của báo chí, truyền thông hiện nay. Chức năng này xuất phát từ đòi hỏi khách quan của hoạt động báo chí trong nền kinh tế thị trường; đồng thời theo quan điểm chỉ đạo của các văn kiện chính trị của Đảng và Nhà nước, như Nghị quyết TW 5 (khóa VIII), các văn bản dưới luật. Khái niệm, đặc điểm phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân 1. Khái niệm phổ biến, GDPL cho nông dân Trong đời sống xã hội, phổ biến, GDPL với tính cách là một hoạt động xã hội đã xuất hiện từ khá lâu, song quan niệm về nó lại không hoàn toàn thống nhất.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hiện nay ở Việt Nam khái niệm về phổ biến, GDPL có thể hiểu là hoạt động chủ động, có tổ chức trên cơ sở chương trình, nội dung, kế hoạch cụ thể của chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục nhằm mục đích hình thành ở họ tri thức pháp luật, tình cảm và hành vi phù hợp với yêu cầu, đòi hỏi của pháp luật hiện hành và đòi hỏi của xã hội. Các Mác đã viết: “Con người vốn là sản phẩm của hoàn cảnh và giáo dục. Và do đó con người thay đổi vốn là sản phẩm của hoàn cảnh và giáo dục thay đổi” [11, tr. Từ khái niệm về phổ biến, GDPL nêu trên, trong điều kiện hiện nay khi đất nước nước ta đang tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, thực hiện đẩy mạnh CNH, HĐH và hội nhập quốc tế, phấn đấu đến năm 2020 đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp phát triển, trong đó lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn được xem như là một giá đỡ vững chắc đảm bảo sự ổn định cho quá trình phát triển của đất nước.
Do vậy việc trang bị những tri thức pháp luật, xây dựng tình cảm và thói quen sống làm việc theo Hiến pháp và pháp luật cho mọi công dân là rất cần thiết, đây là trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước, các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, của toàn xã hội, đặc biệt là của các cơ quan báo chí. Nông dân Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử đã có những đóng góp vô cùng to lớn cho sự nghiệp cách mạng của đất nước cả về sức người, sức của. Ngày nay, trong công cuộc thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp, nông dân, nông thôn gắn với phong trào XDNTM thì nông dân được xác định là trung tâm, nòng cốt đóng vai trò hết sức quan trọng, họ vừa là chủ thể vừa cũng vừa là đối tượng trực tiếp được hưởng lợi. Vì thế việc không ngừng nâng cao dân trí, phát huy dân chủ trong xã hội, nhất là thường xuyên trang bị những kiến thức nói chung và kiến thức về pháp luật nói riêng cho đối tượng này là vấn đề có ý nghĩa vô cùng quan trọng.
Từ những phân tích nêu trên có thể hiểu phổ biến, GDPL cho nông dân là hoạt động chủ động, có tổ chức trên cơ sở chương trình, nội dung, kế hoạch cụ thể lên đối tượng được giáo dục là nông dân, nhằm cung cấp cho họ những tri thức pháp luật, tạo niềm tin tình cảm và hành vi phù hợp với yêu cầu của pháp luật để họ có đầy đủ khả năng tham gia vào các quan hệ xã hội. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân Phổ biến, GDPL luôn giữ vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, song đối với mỗi đối tượng khác nhau, ở những địa bàn khác nhau sẽ có những nội dung, hình thức, phương pháp khác nhau.