Chương I: Báo chí, truyền thông trong hoạt động điều hành của Chính phủ Chương II: Thực trạng tác động của thông thin báo chí đối với hoạt động điều hành của Chính phủ Chương III: Các giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả tác động của thông tin báo chí đối với hoạt động điều hành của Chính phủ. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 BÁO CHÍ, TRUYỀN THÔNG TRONG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU HÀNH CỦA CHÍNH PHỦ 1.1 Các khái niệm và thuật ngữ liên quan 1.1 Khái niệm báo chí Hiện nay, có nhiều khái niệm về báo chí, theo quan điểm cơ bản của giai cấp tư sản thì báo chí là phương tiện thông tin – thông tin sự kiện, khách quan, độc lập và không phụ thuộc vào chính trị. Theo quan điểm của giai cấp vô sản, báo chí là công cụ tuyên truyền, là phương tiện đấu tranh giai cấp trên mặt trận tư tưởng – văn hóa. Tuy nhiên, chúng ta có thể đưa ra khái niệm về báo chí như sau: “Báo chí là loại hình các phương tiện truyền thông đại chúng được cơ quan thẩm quyền cấp phép hoạt động, có nhiệm vụ chuyển tải thông tin nhanh nhất, mới mẻ nhất đến cho đông đảo công chúng nhằm tích cực hóa đời sống thực tiễn [4, tr.2 Khái niệm truyền thông đại chúng Trên thế giới tùy theo góc độ tìm hiểu và nghiên cứu người ta đã đưa ra rất nhiều định nghĩa khác nhau về truyền thông.
Chẳng hạn Frank Dance, năm 1970 trong công trình nghiên cứu của mình “Khái niệm cơ bản về truyền thông” đã nêu ra 15 định nghĩ về truyền thông của các tác giả trên nhiều góc độ khác nhau. Ví dụ ở góc độ ký hiệu lời: Truyền thông là sự trao đổi với nhau tư duy hoặc ý tưởng bằng lời (Giôn Hô-bơ – John R. Góc độ tương tác: Sự tương tác, ngay cả ở mức độ sinh vật, là một một dạng truyền thông, bằng không sẽ không thể hành động chung (G. Mead, 1963)… Như vậy, hiện đang tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về “truyền thông đại chúng”.
Tuy nhiên, chúng ta có thể thống nhất khái niệm về truyền 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thông đại chúng như sau: “Truyền thông đại chúng (mass communication) là quá trình truyền thông điệp phức tạp, mà ở đó, các nhà truyền thông chuyên nghiệp sử dụng các phương tiện kỹ thuật để chia sẻ thông điệp và gây ảnh hưởng đến tập hợp đông đảo những người nhận thông điệp – bất chấp khoảng cách địa lý” [20, tr.3 Báo chí và truyền thông trong sự điều hành của chính phủ Ở nước ta, báo chí và các phương tiện truyền thông đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của nhà nước. Quan niệm báo chí là “quyền lực thứ tư” không phải là thứ quyền lực làm cho báo chí đứng trên các ngành lập pháp, tư pháp, hành pháp, đứng trên và đứng ngoài pháp luật. Báo chí và truyền thông nằm trong sự điều hành của Chính phủ điều này đã được thể hiện rõ trong Luật Báo chí. “Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về báo chí” [1, tr.4 Khái niệm thông tin Khái niệm “thông tin” được bắt nguồn từ chữ Latinh là informetio, gốc của từ tiếng Anh là information.
Hai ông Philipppe và Serge Proulx trong cuốn sách “Bùng nổ thông tin” giải thích rằng: khái niệm này có liên quan đến đặc trưng Rooma, biểu hiện sự mong muốn giảng dạy, truyền đạt. Trong lý luận báo chí, khái niệm “thông tin” cũng đang tồn tại hai cách hiểu. Một là, tri thức tư tưởng do nhà báo tái tạo và sáng tạo từ hiện thực cuộc sống. Hai là sự loan báo cho mọi người biết.
Trong hoạt động báo chí, khi tìm hiểu về khái niệm thông tin cần đặt nó trong mối liên hệ trực tiếp với vấn đề hiệu quả, tức là ảnh hưởng trực tiếp của thông tin đến công chúng, hướng dẫn nhận thức và giáo dục đạo đức cho họ để họ hành động đúng đắn. Vì vậy, có thể đồng tình với định nghĩa: “Thông tin là phần tri thức được sử dụng để định hướng, tác động đến hành động tích cực và quản lý xã hội, thực hiện mục đích giữ gìn những đặc điểm phẩm chất, sự hoàn thiện và phát triển hệ thống” [1, tr. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Chính phủ - cơ quan điều hành Nhà nước Theo điều 94 trong Hiến pháp năm 2013 của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam có quy định: Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội. Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo công tác trước Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước.
Tại điều 95 trong Hiến pháp: “Chính phủ bao gồm thủ tướng Chính phủ, các Phó Thủ tướng Chính phủ, các Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ. Cơ cấu, số lượng thành viên Chính phủ do Quốc hội quyết định. Chính phỉ làm việc theo chế độ tập thể, quyết định theo đa số” [25, tr.6 Khái niệm tác động Theo Từ điển tiếng Việt thông dụng, sự tác động nghĩa là gây ra sự biến đổi nào đó cho sự vật được hành động hướng đến [16, tr. Còn theo Từ điển tiếng Việt, tác động nghĩa là gây, làm ra [28, tr.
Tác động ở trong luận văn này là hiệu quả xã hội của thông tin báo chí tạo ra dư luận xã hội tác động lên hoạt động điều hành của Chính phủ.2 Báo chí là một phƣơng tiện truyền thông và phản biện Chính phủ Năm 1956, ba học giả người Mỹ của Trường đại học Illinois tên là Fred siebert, Theodore và Wibur Schramm đã thử nghiện phân tích các dòng báo chí thế giới và đưa ra bốn học thuyết truyền thông: Thuyết Độc đoán; Thuyết Tự do; Thuyết Trách nhiện Xã hội; Thuyết Toàn trị Xô viết. Đây là một nghiên cứu đầu tiên đã phân chia nền báo chí thế giới ra các mô hình khác nhau. Ở các nước có chế độ chính trị khác nhau lại vận dụng các học thuyết báo chí khác nhau. Tuy nhiên, chúng ta có thể nhận thấy dù đi theo học thuyết báo chí nào chăng nữa thì Chính phủ ở các nước trên thế giới đều sử dụng báo chí để đạt được mục đích của mình.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong bốn học thuyết về sự tương quan giữa báo chí với xã hội hay Chính phủ, Thuyết Độc đoán là học thuyết phổ biến nhất trên cả bình diện lịch sử và địa lý. Đó là học thuyết được du nhập vào hầu hết các quốc gia trên thế giới một cách tự nhiên khi xã hội và công nghệ đã phát triển tới mức sản xuất được điều mà ngày nay chúng ta gọi là “phương tiện truyền thông đại chúng”. Nó trang bị nền tảng cơ bản cho hệ thống báo chí ở nhiều nước phát triển; thậm chí ở những nước - nơi nó đã bị bác bỏ, nó vẫn tiếp tục gây ảnh hưởng tới hoạt động của Chính phủ, những nơi mà về mặt học thuyết tuân thuận nguyên lý tự do. Học thuyết truyền thông này xuất hiện từ khoảng thế kỷ XVI và tồn tại đến thế kỷ XVII.
Thời kì tudor ở nước Anh, thời kì Bourbon ở nước Pháp, thời kì Hapburg ở Tây Ba Nha, và thực tế là tất cả các nước Tây Âu đều sử dụng nguyên lý cơ bản của Thuyết Độc đoán như nền móng học thuyết cho các hệ thống kiểm soát báo chí. Trong những thế kỷ tiếp theo học thuyết này vẫn là học thuyết phổ biến ở nhiều nước trên thế giới. Nó được du nhập tự nhiện hoặc có chủ ý vào nhiều quốc gia như Nhật Bản, Nga, Đức, Tây Ba Nha, và một vài quốc gia châu Á và Nam Mĩ. Có thể nói học thuyết này đã quyết định mô hình báo chí, truyền thông ở nhiều nước trong một thời kỳ dài hơn bất cứ học thuyết báo chí nào.
Một số nhà hùng biện của học Thuyết Độc đoán như nhà triết học duy tâm cổ Hi Lạp Plato, nhà triết học Machiaveli, Hobbes, Hegel và Treitschke. Theo học thuyết này thì báo chí là để phục vụ nhà nước và phải chấp hành hoàn toàn các nguyên tắc và chính sách của Chính phủ cầm quyền. Chức năng của loại báo chí này là không được chất vấn Chính phủ mà phải cùng với các cơ quan chức năng thực hiện các mục tiêu đặt ra, bênh vực những cá nhân hoặc chính thể đang cầm quyền. “Các đơn vị truyền thông nên hỗ trợ và thúc đẩy các chính sách của Chính phủ về quyền lực để Chính phủ có thể đạt được mục tiêu của mình… Nhà nước tích cực tham gia vào quá trình truyền thông và sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng như là một trong những 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phương tiện quan trọng để đạt được các mục tiêu của mình” [71, tr.
Như vậy, có thể khẳng định, theo Thuyết Độc đoán thì báo chí là một phương tiện truyền thông của Chính phủ để Chính phủ đạt được các mục đích. Khi so sánh trong bốn học thuyết về truyền thông thì học thuyết Độc đoán so với học thuyết Toàn trị Xô viết, chúng ta nhận thấy có nhiều điểm tương đồng nhất, trong khi học thuyết tự do lại ít có điểm chung. Cả học Thuyết độc đoán và thuyết Toàn trị Xô viết đều coi các phương tiện truyền thông đại chúng có nhiệm vụ hỗ trợ Chính phủ, nhà nước đạt được các mục tiêu. Tuy nhiên, hệ thống Xô viết khác hệ thống Độc đoán ở hai khái cạnh.
Một là, chủ nghĩa cộng sản chú trọng hơn vào việc sử dụng tích cực các phương tiện truyền thông đại chúng như là một phần khích lệ sự thành công của phong trào cách mạng thế giới. “Dưới chế độ Cộng sản, nhà nước không hạn chế việc các phương tiện truyền thông đại chúng can dự vào các chính sách của nhà nước; mà nhà nước chủ động sử dụng các phương tiện này để hoàn thành các mục tiêu của mình” [71, tr. Sự khác biệt thứ hai cũng là sự khác biệt quan trọng nhất là dưới chế độ Cộng sản, nhà nước giữa độc quyền tất cả các còn đường tiếp cận công chúng. “Dưới chế độ Cộng sản, nhà nước đại diện cho công chúng sở hữu và điều hành tất cả các đơn vị truyền thông đại chúng” [71.
Theo thuyết Độc đoàn thì chủ sở hữu các phương tiện truyền thông đại chúng là nhà nước và tư nhân. Cũng theo ba học giả người Mỹ, học thuyết truyền thông Tự do được bắt đầu hình thành ở nước Anh và Mỹ vào khoảng cuối thế kỷ XVII và phát triển đến thế kỷ XIX.