CHƯƠNG I: LUẬN ĐIỂM SƯ PHẠM TƯƠNG TÁC 1. Luận điểm sư phạm tương tác của Jean – Marc Denommé & Madeleine Roy. - Quan điểm sư pham tương tác tập trung trước hết vào người học và căn bản dựa trên các tác động qua lại tồn tại giữa người học - người dạy và môi trường. - Đó là các tác nhân – bộ ba chữ E : + Étudiant : Người học + Enseignant : Người dạy + Environnement : Môi trường - Các thao tác - bộ ba chữ A: + Apprendre: Học + Aider: Giúp đỡ + Agir : Ảnh hưởng - Sư phạm tương tác thuộc trào lưu sư phạm mở và phỏng theo quan niệm có tổ chức của hoạt động sư phạm.
- Sư phạm tương tác đòi hỏi ba nguyên lý cơ bản : + Người học là người thợ chính của đào tạo, trong phương pháp học. + Người dạy là người hướng dẫn người học trong phương pháp sư phạm. + Môi trường ảnh hưởng đến người học trong phương pháp học, đến người dạy trong phương pháp dạy một cách tương hỗ. - Quan điểm sư phạm tương tác nhằm tạo ra ở người học sự tham gia, hứng thú và trách nhiệm.
Nó gắn cho người học vai trò xây dựng kế hoạch, hướng đến hoạt động và hợp tác. Nó gắn cho môi trường ảnh hưởng quan trọng đến các phương pháp riêng của người học và người dạy.T41] Sư phạm tương tác và ứng dụng trong dạy học môn Hệ thống điều khiển tự động tại trường Cao Đẳng cộng đồng Hà Nội Trang 11/93 1. Sư phạm tương tác (interractive pedagory) là thuyết về sư phạm trong đó làm rõ vai trò của người dạy, người học, yếu tố môi trường và các mối quan hệ tác động qua lại giữa chúng trong hoạt động dạy học. Trong kiểu dạy học này, người dạy có chức năng thiết kế, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra quá trình học, nhưng không làm thay người học.
Còn người học tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh khái niệm khoa học của bản thân ( tức là tự tổ chức, tự thiết kế, tự thi công và kiểm tra việc học tập của bản thân) dưới sự điều khiển sư phạm của thầy. Hoạt động dạy và học thống nhất với nhau nhờ sự cộng tác. Như vậy dạy học là một quá trình hai chiều, trong đó người dạy và người học tham gia làm gia tăng giá trị lợi ích của nhau. Vì thế tương tác giữa người dạy và người học tồn tại tất yếu trong quá trình dạy học.
Song cần lưu ý rằng sự tương tác trong dạy học là một hiện tượng đa chiều, do đó không chỉ có sự tương tác giữa người dạy và người học mà còn bao gồm trong nó sự tương tác giữa người học với nhau trong hình thức học nhóm, nghiên cứu theo nhóm, thảo luận tổ, lớp….Dạy học tương tác nhất thiết phải bao gồm sự hợp tác, sự trao đổi và biến đổi. Sư phạm tương tác là một hướng tiếp cận hoạt động dạy học, không chỉ dừng lại ở việc xác định đúng các yếu tố tham gia hoạt động dạy học mà còn làm rõ chức năng riêng biệt của từng yếu tố và sự tác động tương hỗ giữa chúng. Đặc biệt hai yếu tố dạy và học tạo thành một liên kết chặt chẽ. Tất nhiên dạy học bao giờ cũng diễn ra trong một môi trường nhất định và cần phương tiện để dạy và học.
Những thứ đó ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của hoạt động dạy học. Những cách tân trong lĩnh vực giáo dục ở thế kỷ thứ 19 và nửa thế kỷ thứ 20 cùng hướng đến mục đích chung là làm cho nhà trường và hoạt động đặc trưng của nó - dạy học thực sự hữu ích với người học. Trong bối cảnh xã Sư phạm tương tác và ứng dụng trong dạy học môn Hệ thống điều khiển tự động tại trường Cao Đẳng cộng đồng Hà Nội Trang 12/93 hội hiện nay, khi mà giáo dục ngày càng khẳng định vai trò to lớn của nó đối với sự phát triển thì tính hiệu quả của giáo dục ngày càng được quan tâm và càng được xem xét một cách có kỹ lưỡng. Hàng loạt các quan điểm sư phạm, các mô hình nhà trường đa dạng các dự án sư phạm năng động đã xuất hiện: Quan điểm sư phạm tương tác đã xuất hiện trong bối cảnh này.
Một số khái niệm cơ bản của sư phạm tương tác. Sư phạm tương tác được khái quát từ thực tiễn tổ chức quá trình dạy học thông qua vận hành mối quan hệ giữa 3 thành tố: Người dạy - Người học - Môi trường, ở các cơ sở giáo dục mà Jean – Marc Denommé và Madeleine Roy đã thực hiện. Tư tưởng cốt lõi mà tác giả của phương pháp sư phạm này lấy làm điểm tựa cho lý thuyết sư phạm của mình là " Người dạy người học phát triển với những tính cách cá nhân, trong môi trường rất cụ thể ảnh hưởng đến hành động của họ, nên môi trường trở thành một tác nhân tham gia tất yếu vào quá trình dạy học" [1, T18]. Quan điểm sư phạm tương tác dược xây dựng hệ thống lý luận cơ bản của mình trên cơ sở xác định các yếu tố, các thao tác và tương tác tồn tại trong hoạt động giáo dục.
Hệ thống các khái niệm được sử dụng để làm sáng tỏ quan điểm sư phạm tương tác. Người học- người làm việc chủ động (worker). Khái niệm người học có nguồn gốc từ tiếng La tinh (Stadium) với ý nghĩa là “cố gắng và học tập”. Trong quan điểm sư phạm tương tác thì khái niệm người học dùng để chỉ tất cả những ai có tham gia (thực hiện) hoạt động học.
Sư phạm tương tác và ứng dụng trong dạy học môn Hệ thống điều khiển tự động tại trường Cao Đẳng cộng đồng Hà Nội Trang 13/93 Người học được xác định là người đóng vai trò quyết định trong quá trình dạy học. Điều này được lý giải bởi các lý do: Thứ nhất, chính người học là chủ thể của phương pháp học. Hoạt động học được thực hiện như thế nào điều đó phụ thuộc vào chính người học, bởi họ là tác nhân đầu tiên thực hiện phương pháp học từ đầu cho kết thúc. Thứ hai: Người học là người quyết định thay đổi chính mình về phương diện kinh nghiệm cá nhân, vì thế chỉ có người học mới quyết định sự cần thiết có những thay đổi hay không và chỉ họ mới tạo được thay đổi đó.
Với cách hiểu như trên, người học phải dựa trên chính tiềm năng của mình, chịu ảnh hưởng đáng kể của hứng thú, sự kỳ vọng, và tính tích cực của người học. Bằng sự khai thác kinh nghiệm của bản thân (Tri thức, kỹ năng, thái độ…) và dựa trên các yếu tố sinh học vốn có ( Hệ thống thần kinh, các giác quan…). Vậy người học vai trò tác nhân chính, người thợ chính trong quá trình đào tạo. Người dạy- người hướng dẫn (learning guide).
Người dạy là người được xã hội ủy thác chuyên trách trong chức năng chuyển giao tri thức, kinh nghiệm xã hội cho người học. Người dạy là người được đào tạo, huấn luyện với những chuyên môn nhất định, nên có đủ các phẩm chất năng lực để thực hiện được chức năng nói trên. Tuy nhiên công việc giảng dạy đối với người dạy là con đường bình thường để thực hiện sứ mệnh của mình. Tuy nhiên, đó không phải là sự truyền đạt kiến thức đơn thuần theo cách một thầy giáo đọc thuộc lòng một bài giảng trước học trò hay theo cách một thầy giáo phổ biến khoa học.
Theo tương tác trong dạy học, người dạy là người cùng đồng hành với người học, phối hợp với người học trong phương pháp của người học. Họ là Sư phạm tương tác và ứng dụng trong dạy học môn Hệ thống điều khiển tự động tại trường Cao Đẳng cộng đồng Hà Nội Trang 14/93 những người cộng tác thực sự trong cùng một công việc, cả hai cùng đi trên con đường học. Vì lẽ đó, phương pháp dạy học của thầy không phải là một bài độc tấu của riêng người dạy mà phải thực sự trở thành vở kịch có người học cùng tham gia trên con đường đi đến tri thức mới. Người dạy phải làm nảy sinh tri thức của người học theo cách của một người hướng dẫn.
Môi trường (Medium). Hoạt động của người dạy và người học diễn ra trong không gian và thời gian xác định với ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố bên trong và bên ngoài khác nhau. Đó là môi trường dạy học, môi trường dạy học do cả người dạy và người học cùng nhau phối hợp tổ chức. Theo quan điểm tương tác “Người dạy và người học không phải là những sinh vật trừu tượng, xung quanh họ là thế giới vật chất văn hóa.
Cả người học và người dạy đều có một tính cách rõ rệt và các giá trị cá nhân được phát triển trong một đất nước có các thể chế, chính trị, gia đình và nhà trường mà chúng tất yếu có ảnh hưởng đến họ. Tất cả những yếu tố này bên trong cũng như bên ngoài tạo thành môi trường dạy và học” [1,T52] ).Trong môi trường dạy học thì phương tiện (means), đóng một vai trò không kém phần quan trọng. cụ thể là: Phương tiện trực tiếp để dạy học bao gồm những phương tiện chứa các thông tin, mang thông tin về các sự vật, hiện tượng và các quá trình xảy ra trong tự nhiên như: Sách giáo khoa, chương trình môn học, sổ tay, vở ghi chép… Ngoài ra còn có các phương tiện mang tin thính giác như: Băng, đĩa. Các phương tiện mang tin thị giác như: Bản vẽ, bản đồ… Các phương tiện mang tin nghe nhìn như: Audio, video… Sư phạm tương tác và ứng dụng trong dạy học môn Hệ thống điều khiển tự động tại trường Cao Đẳng cộng đồng Hà Nội Trang 15/93 Các phương tiện mang tin dùng cho sự hình thành khái niệm, và thao tác như: Mô hình, đồ vật, thiết bị… Vậy phương tiện dạy học là phương tiện giúp hoạt động dạy và học đạt hiệu quả cao nhất.
Phương pháp học. “Phương pháp học là khái niệm miêu tả con đường mà người học phải theo bằng cách đưa ra hành động học”. Như vậy phương pháp học bao gồm toàn bộ quá trình mà người học tiến hành để chiếm lĩnh tri thức hình thành cho bản thân các kỹ năng, kỹ xảo. Trong quá trình này người học thực hiện các hành động học tập tương ứng đối với các đối tượng học tập.
Do dó người học học bằng các hành động của chính mình. Nội lực của người học là xuất phát điểm và cũng là lực đẩy bên trong của những hành động được người học thực hiện.