Luận Án Tiến Sĩ Về Phương Pháp Dạy Học Bằng Sơ Đồ Trong Môn Lý Luận Và Phương Pháp Giáo Dục Thể Chất

Luận án tiến sĩ nghiên cứu ứng dụng sơ đồ trong dạy học lý luận và phương pháp giáo dục thể chất cho sinh viên trường ĐH TDTT Bắc Ninh.

• Tác giả: Nguyễn Thị Phương Oanh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Trung
• Trường học: Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Ứng Dụng Phương Pháp Dạy Học Bằng Sơ Đồ Trong Giáo Dục Thể Chất
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bắc Ninh

Tóm tắt

I. Tổng quan về ứng dụng phương pháp dạy học bằng sơ đồ

Phương pháp dạy học bằng sơ đồ là một trong những phương pháp hiện đại được áp dụng trong giáo dục thể chất tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh. Phương pháp này giúp sinh viên dễ dàng hình dung và nắm bắt kiến thức một cách trực quan. Sơ đồ tư duy không chỉ giúp tổ chức thông tin mà còn kích thích khả năng tư duy sáng tạo của sinh viên. Việc áp dụng phương pháp này trong giảng dạy lý luận và phương pháp giáo dục thể chất có thể nâng cao hiệu quả học tập và tạo ra môi trường học tập tích cực hơn.

1.1. Định nghĩa và lợi ích của phương pháp dạy học bằng sơ đồ

Phương pháp dạy học bằng sơ đồ là cách trình bày thông tin dưới dạng hình ảnh, giúp sinh viên dễ dàng tiếp thu kiến thức. Lợi ích của phương pháp này bao gồm việc tăng cường khả năng ghi nhớ, phát triển tư duy phản biện và khả năng phân tích thông tin.

1.2. Tình hình áp dụng phương pháp dạy học bằng sơ đồ tại Bắc Ninh

Tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh, phương pháp dạy học bằng sơ đồ đã được áp dụng trong nhiều môn học lý thuyết. Tuy nhiên, việc áp dụng này vẫn còn gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc thay đổi thói quen học tập của sinh viên.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng phương pháp dạy học bằng sơ đồ

Mặc dù phương pháp dạy học bằng sơ đồ mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong giáo dục thể chất tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh vẫn gặp phải một số thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu hụt về kỹ năng sử dụng sơ đồ của giảng viên và sinh viên. Ngoài ra, việc thay đổi tư duy dạy và học truyền thống cũng là một thách thức lớn.

2.1. Thiếu hụt kỹ năng sử dụng sơ đồ của giảng viên

Nhiều giảng viên chưa được đào tạo bài bản về phương pháp dạy học bằng sơ đồ, dẫn đến việc áp dụng không hiệu quả. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và khả năng tiếp thu của sinh viên.

2.2. Khó khăn trong việc thay đổi thói quen học tập của sinh viên

Sinh viên thường quen với phương pháp học truyền thống, do đó việc chuyển sang phương pháp dạy học bằng sơ đồ cần thời gian và sự kiên nhẫn. Sự kháng cự từ phía sinh viên có thể làm giảm hiệu quả của phương pháp này.

III. Phương pháp dạy học bằng sơ đồ Giải pháp hiệu quả cho giáo dục thể chất

Để khắc phục những thách thức trong việc áp dụng phương pháp dạy học bằng sơ đồ, cần có những giải pháp cụ thể. Việc tổ chức các buổi tập huấn cho giảng viên về kỹ năng sử dụng sơ đồ là rất cần thiết. Đồng thời, cần tạo ra môi trường học tập khuyến khích sinh viên tham gia tích cực vào quá trình học.

3.1. Tổ chức tập huấn cho giảng viên

Các buổi tập huấn sẽ giúp giảng viên nắm vững kỹ năng sử dụng sơ đồ trong giảng dạy, từ đó nâng cao chất lượng bài giảng và hiệu quả học tập của sinh viên.

3.2. Khuyến khích sinh viên tham gia tích cực

Cần tạo ra các hoạt động học tập thú vị, khuyến khích sinh viên tham gia vào quá trình học tập thông qua việc sử dụng sơ đồ. Điều này sẽ giúp sinh viên cảm thấy hứng thú hơn với môn học.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phương pháp dạy học bằng sơ đồ

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng phương pháp dạy học bằng sơ đồ đã mang lại những kết quả tích cực trong việc nâng cao chất lượng học tập của sinh viên. Các sinh viên tham gia vào quá trình học tập bằng sơ đồ có kết quả học tập tốt hơn so với những sinh viên học theo phương pháp truyền thống.

4.1. Kết quả học tập của sinh viên

Sinh viên áp dụng phương pháp dạy học bằng sơ đồ có khả năng ghi nhớ và hiểu bài tốt hơn. Kết quả kiểm tra cho thấy điểm số của nhóm sinh viên này cao hơn so với nhóm đối chứng.

4.2. Phản hồi từ giảng viên và sinh viên

Giảng viên và sinh viên đều đánh giá cao phương pháp dạy học bằng sơ đồ. Họ cho rằng phương pháp này giúp họ dễ dàng tiếp cận kiến thức và tạo ra sự hứng thú trong học tập.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phương pháp dạy học bằng sơ đồ

Phương pháp dạy học bằng sơ đồ có tiềm năng lớn trong việc nâng cao chất lượng giáo dục thể chất tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh. Việc tiếp tục nghiên cứu và phát triển phương pháp này sẽ giúp cải thiện hiệu quả giảng dạy và học tập trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc tiếp tục nghiên cứu

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả của phương pháp dạy học bằng sơ đồ trong các môn học khác nhau, từ đó có thể áp dụng rộng rãi hơn trong giáo dục.

5.2. Triển vọng phát triển phương pháp dạy học

Với sự phát triển của công nghệ, việc áp dụng các công cụ hỗ trợ trong việc tạo ra sơ đồ sẽ giúp nâng cao hiệu quả của phương pháp dạy học bằng sơ đồ trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học Để theo kịp với sự phát triển về khoa học và công nghệ tiên tiến trên thế giới, vấn đề đổi mới PPDH là một trong những ưu tiên hàng đầu. Điều này được thể hiện rõ trong nghị quyết Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Nghị quyết 29 về đổi mới căn bản toàn diện GD-ĐT nhấn mạnh: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc” [3]; [4].

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII tiếp tục khẳng định “giáo dục là quốc sách hàng đầu, phát triển giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học; học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn. Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội” Trọng tâm là “. đổi mới căn bản và toàn diện GD, ĐT phát triển nguồn nhân lực, phấn đấu trong những năm tới, tạo ra chuyển biến căn bản, mạnh mẽ chất lượng, hiệu quả GD ĐT làm cho GD, ĐT thật sự là quốc sách hàng đầu, đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân, là yêu cầu bức thiết của toàn xã hội, yêu cầu của hội nhập quốc tế trong kỷ nguyên toàn cầu hóa”.

Có thể xem đây như là những triết lý giáo dục ở tầm cỡ quốc gia - dân tộc trong thời kỳ Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế [23]. Trước những biến đổi mạnh mẽ về khoa học – công nghệ và đời sống xã hội, cần phải có những chiến lược mới về giáo dục và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, cán bộ quản lý có nghiệp vụ trình độ đại học nhằm đáp ứng nhu cầu do thực tiễn đòi hỏi, đáp ứng được công cuộc hiện đại hoá, công nghiệp hoá đất nước. Chủ trương của Bộ giáo dục và Đào tạo cũng như thực tiễn đào tạo hiện nay đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục đổi mới PPDH nói chung và đổi 9 mới PPDH đại học nói riêng. Chủ trương này thể hiện rõ trong nghị quyết TW 2 Khoá VIII, và cũng thể hiện ở “Cùng hoà nhập với xu thế đổi mới PPDH đang diễn ra sôi nổi khắp nơi trên toàn thế giới, việc đổi mới PPDH đại học, cao đẳng ở nước ta cần được xúc tiến mạnh mẽ hơn nữa trên cơ sở quan niệm đầy đủ và thống nhất về đổi mới PPDH cũng như những giải pháp phù hợp, khả thi…” [3].

Đổi mới PPDH đại học đòi hỏi người thầy không chỉ mang tri thức đến cho SV mà hơn thế nữa phải dạy cho họ “cách tìm ra chân lí”, phải tăng cường tổ chức hoạt động tự học, tự nghiên cứu, hướng dẫn hình thành kỹ năng tự học. Từ đó, việc đổi mới PPDH đại học nên được thực hiện theo một số định hướng sau: [7]; [10]. Phương pháp dạy học đại học phát huy mạnh mẽ tính tích cực, độc lập, sáng tạo của SV. Để được như vậy, trong thực tế dạy học cần đáp ứng một số yêu cầu: GV đại học phải biết kết hợp các PPDH một cách hợp lý, linh hoạt, thích hợp cho từng môn học, từng ngành nghề, phù hợp với đặc điểm của từng đối tượng SV.

GV phải biết cách bồi dưỡng phương pháp tự học cho SV. Phương pháp dạy học đại học góp phần rèn luyện tay nghề cho SV, tạo điều kiện cho SV được tiếp cận với ngành nghề ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Với định hướng này, PPDH đại học trước hết phải tạo cho SV niềm say mê tìm hiểu một cách sáng tạo và tạo nhiều cơ hội tiếp cận thực tiễn, cơ hội thực hành trong lĩnh vực nghề nghiệp chuyên môn của mình. Điều này giúp họ sau khi tốt nghiệp sẽ thực sự có khả năng làm việc, cống hiến cho ngành nghề mà họ đã lựa chọn.

Để làm được như vậy cần: Xác định rõ mục tiêu đào tạo của nhà trường, của khoa, của môn học về tri thức, kỹ năng, năng lực phẩm chất, lí tưởng nghề nghiệp, đặc biệt là năng lực thực hành nghề của SV. Trang bị cho SV một hệ thống tri thức khoa học cơ bản, tri thức cơ sở và tri thức chuyên ngành hướng vào mục tiêu đào tạo đã xác định. Rèn luyện cho SV một hệ thống kỹ năng, kỹ xảo ngành nghề ở mức độ từ thấp đến cao theo một quy trình nhất định. Việc đánh giá SV nên dựa trên cơ sở nắm vững tri thức cơ bản và kỹ năng vận dụng thành thạo trong nghề nghiệp tương lai của họ.

10 Phương pháp dạy học đại học làm cho phương pháp học tập của SV hướng tới phương pháp nghiên cứu khoa học. Trong định hướng này phải tổ chức, hướng dẫn SV chuyển dần từ phương pháp học tập theo con đường làm theo từng bước chặt chẽ, tiếp thu, tái hiện tri thức, kỹ năng… sang con đường tự tìm tòi, sáng tạo và nghiên cứu khoa học. Thực hiện được định hướng này sẽ giúp cho SV có năng lực hoạt động khoa học, không ngừng nâng cao trình độ nhận thức khoa học của bản thân để góp phần giải quyết các vấn đề khoa học mới mẻ. Đồng thời, định hướng này còn làm cho SV có điều kiện thâm nhập vào thực tiễn xã hội và tích cực đóng góp những sáng kiến khoa học vào sự phát triển của xã hội.

Có thể đưa ra một số biện pháp thực hiện định hướng này như sau: [10]; [26]. Gắn liền các hoạt động của trường Đại học với các viện nghiên cứu, các trung tâm khoa học, các cơ sở sản xuất… Đặc biệt, khuyến khích GV và SV cùng nghiên cứu các công trình khoa học, và vận dụng vào thực tế sản xuất. Tổ chức thảo luận, hội thảo về những công trình khoa học, những tri thức hiện đại, những quan điểm, lý thuyết mới cho SV tham dự trong quá trình học ở đại học. Nên tổ chức cho SV tham gia làm các bài tập lớn mang tính chất nghiên cứu ngay từ những năm đầu.

Tiếp đó, SV làm khoá luận, luận văn, đề án tốt nghiệp để họ có môi trường làm quen với hoạt động nghiên cứu khoa học. Tăng cường hoạt động nghiên cứu khoa học để SV tham gia thông qua các đề tài cấp khoa, cấp trường, cấp bộ, cấp nhà nước, dưới sự hướng dẫn của các nhà khoa học, các cán bộ chủ chốt của nhà trường. Các hoạt động nghiên cứu này của SV bước đầu cũng có hiệu quả. Giảng viên nên tạo điều kiện để SV được trình bày các kiến thức mà họ đã được chuẩn bị trước mỗi giờ lên lớp thông qua việc SV thuyết trình bài chuẩn bị của mình.

Điều này giúp cho SV có kỹ năng tìm hiểu tài liệu, tạo thói quen tự nghiên cứu tài liệu. Với những định hướng đổi mới, PPDH đại học thực sự giúp cho SV có kỹ năng tự học, tự nghiên cứu, biến SV từ vị trí thụ động chuyển sang vị trí chủ động, từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm tri thức. 11 Những nghiên cứu trên cho thấy, việc đổi mới PPDH theo xu hướng tích cực hóa hoạt động của cả thầy và trò là vấn đề tất yếu, cần phải thực hiện triệt để và phổ biến ở tất các các bậc học nói chung và bậc đại học nói riêng. Phương pháp dạy học đại học 1.

Một số kết quả nghiên cứu về phương pháp dạy học Trên thế giới và ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về PPDH. Ở đây chúng tôi điểm qua những công trình với những kết quả như sau: 1. Trên thế giới Thuật ngữ “phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, “metohodos” – nguyên văn là con đường đi đến một cái gì đó; có nghĩa là cách thức đạt tới mục đích bằng một hình ảnh nhất định, nghĩa là một hành động được điều chỉnh. Đây là cách tiếp cận từ góc độ triết học: Xem PP như là cách thức, con đường, phương tiện để đạt mục đích nhất định, để giải quyết những nhiệm vụ nhất định trong nhận thức và trong thực tiễn [28] Theo V.

Lênin: “Trong nhận thức đang tìm tòi, phương pháp cũng là công cụ, là một thủ đoạn đứng về phía chủ quan, qua thủ đoạn đó nó có quan hệ với khách thể” [48] Phương pháp dạy học hiểu theo nghĩa hẹp là phương pháp (vận dụng vào việc giáo dục) dạy cho người học nắm được những kiến thức, kĩ năng nhất định: có thể kể đến một số công trình trên thế giới như sau: Theo Babanxki. K: "PPDH là cách thức tương tác giữa thầy và trò nhằm giải quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học".Điachenco (Nga) cho rằng: “PPDH là cấu trúc tổ chức của quá trình dạy học”.D thì cho rằng: “Phương pháp dạy học là cách thức tương tác giữa thầy và trò nhằm đạt được mục đích dạy học. Hoạt động này thể hiện trong việc sử dụng các nguồn nhận thức, các thủ thuật logic, các dạng hoạt động độc lập của người học và cách thức điều khiển quá trình nhận thức của người dạy” [6]. Lecner: "PPDH là một hệ thống có mục đích của người dạy, nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của người học, đảm bảo cho họ lĩnh hội nội dung học vấn".

Ở Việt Nam Theo Nguyễn Ngọc Quang: "PPDH là cách thức làm việc của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất dưới sự chỉ đạo của thầy, nhằm làm cho trò tự giác, tự lực đạt tới mục đích dạy học” [63]. Theo Đặng Vũ Hoạt và Hà Thị Đức: “PPDH ở đại học là tổng hợp các cách thức hoạt động của GV và SV. Cùng với các phương tiện dạy học, chúng có chức năng xác định những phương thức hoạt động dạy và học theo nội dung nhất định nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học ở đại học góp phần đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học có trình độ đại học” [33]. Theo Lê Đức Ngọc thì PPDH là "một khoa học và cũng là một nghệ thuật: Tính khoa học của PPDH đại học đòi hỏi phải nắm vững bản chất của quá trình đào tạo đại học.