phần mở đầu, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của quản lý ứng dụng ICT trong hoạt động dạy học phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh THPT. Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lí hoạt động dạy học ứng dụng ICT phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh THPT ở các trƣờng THPT tỉnh Điện Biên Chƣơng 3. Biện pháp thúc đẩy ứng dụng ICT trong dạy học phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh ở các trƣờng THPT tỉnh Điện Biên. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÍ ỨNG DỤNG ICT TRONG DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH THPT 1.
Nước ngoài Ứng dụng ICT trong dạy học để phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh đƣợc nhiều quốc gia quan tâm, đầu tƣ và đã mang lại những kết quả cụ thể. Nhiều nƣớc, nhiều tổ chức và cá nhân đã phát triển các dự án cung cấp các nguồn tài liệu số, các phần mềm phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh (ví dụ, các phần mềm Pocket Generator of Ideas, CPS Cheat Sheet, The 100 What’s of Creativity, 100 câu hỏi giả tƣởng “if, Second life, phần mềm viết sáng tạo ifiction, Pasifika, Beatbugs. hay các trang web có chứa các nguồn thông tin và các sản phẩm sáng tạo của học sinh nhƣ http://www.au/secondary/creativearts hay http://www.nz/e/community/ict/. Vấn đề ứng dụng ICT để phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh đƣợc nhiều tác giả nghiên cứu (Ainley, Jarvis, McKeo và các đồng nghiệp, Bakhshi và Rarh; Bruns và Brien; Chinthammit và Thomas; Dunmill và Arslanagic.
Trong các công trình này các tác giả đã bàn về các lợi ích của ICT đối với việc dạy và học và phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh nhờ các tƣơng tác số và nhờ các chức năng hình ảnh, lời nói, bài viết và âm thanh đƣợc kết hợp trong các phần mềm ICT giúp học sinh phát triển sự tò mò, tƣởng tƣợng và tƣ duy sáng tạo khi các em khám phá các nguồn thông tin, ghép ảnh hay sử dụng các sơ đồ, biểu tƣợng để hình ảnh hóa thông tin, khi các em tƣ duy để tạo ra các ý tƣởng mới. Bên cạnh đó, các tác giả cũng nghiên cứu và phản ánh các kết quả ứng dụng ICT để phát triển năng lực cho học sinh trong một số môn học cụ thể. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Dựa trên các dự án sử dụng ICT trong sáng tạo nghệ thuật (âm nhạc, tạo hình và múa) ở New Zealand, Úc, Anh Quốc và Mĩ, Dunmill M and Arslanagic A,(2006) cho rằng, các sáng tạo trong lĩnh vực nghệ thuật nhờ có ứng dụng ICT đã mang lại những lợi ích thiết thực vì nó phát triển các kĩ năng thế kỉ 21 cho học sinh, một số ý tƣởng sản phẩm nghệ thuật đã có tác dụng góp phần phát triển kinh tế và xã hội của các nƣớc. Các tác giả cũng cho thấy tác dụng của ICT (blog, wiki, các trang mạng xã hội, trò chơi) đối với hứng thú học tập và phát triển năng lực sáng tạo trong môn lịch sử.
Hay đối với môn toán, ICT giúp các em chơi với các trò chơi về con số, phép tính, các thƣớc đo. từ đó ứng dụng kiến thức vào giải quyết các bài toán thực tế và phát triển các cách giải bài toán khác nhau.Bakhshi và Rarh, (2012) cho thấy các tác dụng của ICT trong dạy học môn hóa học giúp các em củng cố nắm chắc kiến thức một cách dễ dàng, phát triển năng lực tƣởng tƣợng và giải quyết vấn đề. Tác giả Loveless, (2002) đã đánh giá những tác động của ICT đối với phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh qua các môn học trong chƣơng trình cho thấy ICT đã giúp học sinh phát triển đƣợc các tiềm năng sáng tạo trong tất cả các môn học nhờ có ứng dụng ICT. Bà cũng chỉ ra sự cần thiết phải sử dụng ICT trong dạy học cho tất cả các môn học.
Các tác giả (Margaret Cox và các đồng nghiệp, 2003; Ainley, Jarvis, McKeo., 2012; Loveless, 2006 và một số tác giả khác) cũng chỉ ra mối quan hệ mật thiết giữa thành tích học tập của học sinh, sự phát triển các kĩ năng sáng tạo của các em trong mối quan hệ với khả năng sử dụng ICT của các em và của giáo viên, các chỉ dẫn của giáo viên hỗ trợ cho học sinh, cho rằng khi việc sử dụng ICT gắn với mục tiêu dạy học sẽ cho những kết quả tốt nhất. Theo Loveless, (2006), những ngƣời có năng lực sử dụng ICT có nhiều kĩ năng sử dụng các loại phƣơng tiện số khác nhau và quan trọng hơn là họ hiểu các lí do vì sao các phƣơng tiện kĩ thuật đó phù hợp với những thao tác và tình huống cụ thể giúp họ có đƣợc những lựa chọn có cơ sở, đánh giá đƣợc các tác động của chúng và đón nhận những khả năng, những sự phát triển mới. Trong nghiên cứu của Margaret Cox (2003) ở các trƣờng học 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của nƣớc Anh cho rằng, khi giáo viên kết hợp các kiến thức về môn học với kĩ năng sử dụng ICT một cách thành thạo thì sẽ giúp học sinh đạt đƣợc thành tích học tập cao nhất. Dunmill and Arslanagic, (2006) chỉ ra các đặc trƣng của dạy học ứng dụng ICT để phát triển năng lực sáng tạo cho ngƣời học.
Bàn về khía cạnh quản lí, các tác giả (Loveless, 2006; Dunmill and Arslanagic, 2006) cho rằng, yếu tố quan trọng nhất giúp các trƣờng học phát triển đƣợc năng lực sáng tạo cho học sinh là tầm nhìn của ngƣời lãnh đạo nhà trƣờng. Theo các tác giả, muốn sử dụng ICT trong dạy học để phát triển năng lực của học sinh thì cần có các điều kiện cần thiết về chính sách, cơ sở hạ tầng, thiết bị ICT và đặc biệt là các phần mềm ICT, các tƣ liệu số liên quan đến lĩnh vực môn học cần phát triển năng lực cho các em. Các nghiên cứu cho thấy, trong thực tế, việc ứng dụng ICT trong dạy học gặp rất nhiều khó khăn: sự hạn chế của học sinh và giáo viên về kĩ năng sử dụng ICT là rào cản lớn nhất đối với việc ứng dụng ICT, nhận thức không đầy đủ, đôi khi có sự lệch lạc về tác dụng của ICT đối với việc học tập và phát triển của học sinh; khả năng và sự thuận tiện của việc truy cập các nguồn thông tin trên Intenet và cách sử dụng chúng. Điều này đòi hỏi lãnh đạo nhà trƣờng phải có sự đầu tƣ về cơ sở hạ tầng và thiết bị ICT.
Quan trọng hơn lãnh đạo nhà trƣờng cần trang bị cho giáo viên các kĩ năng sử dụng ICT để phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh, đặt mục tiêu phát triển năng lực cho học sinh trong kế hoạch phát triển của nhà trƣờng. Các nghiên cứu trên cũng chỉ ra tầm quan trọng của văn hóa tổ chức đối với việc khuyến khích sự sáng tạo. Muốn giáo viên và học sinh sáng tạo thì môi trƣờng đó phải chấp nhận và ủng hộ những ý tƣởng mới. Lãnh đạo nhà trƣờng cần xây dựng một nhà trƣờng có văn hóa khuyến khích sự sáng tạo.
Tóm lại, để phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh, lãnh đạo các nhà trƣờng cần có sự đầu tƣ, có kế hoạch và có sự quản lí một cách hiệu quả, đảm bảo các điều kiện ICT và các kĩ năng sử dụng ICT thì mới có thể phát triển đƣợc năng lực sáng tạo cho học sinh. Và quan trọng nhất là lãnh đạo nhà 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trƣờng xây dựng đƣợc một tầm nhìn/viễn cảnh về phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh. Bên cạnh đó, môi trƣờng ICT và các chính sách của quốc gia, của các trƣờng học cũng là những điều kiện để giúp các trƣờng học ứng dụng có hiệu quả ICT vào công tác dạy học. Do vậy mà các quốc gia trên thế giới đã ban hành các chiến lƣợc và chính sách để phát triển sự sáng tạo của các cá nhân và toàn xã hội.
Chính phủ Úc (6 May 2004) công bố đầu tƣ 308 triệu đô la Úc để phát triển các sáng kiến trong lĩnh vực ICT, trong đó tổng số 5,3 tỉ đô la Úc dùng để thực hiện kế hoạch “Xây dựng năng lực cơ sở cho tƣơng lai của nƣớc Úc thông qua khoa học và sáng kiến”. Chuyển sang giáo dục phát triển sự sáng tạo cho học sinh, các nhà lãnh đạo Nhật Bản nhấn mạnh: “Thay cho việc dạy các công dân cách làm việc trong các bộ trang phục của các nhà máy, chúng tôi cần trong tƣơng lai Nhật Bản có thể hoàn toàn phát triển sự sáng tạo của cá nhân mỗi học sinh và với cách định hƣớng này chúng tôi đảm bảo sự phát triển bền vững của nƣớc Nhật” (Videoclip, How Japan Introduced 21st-century Global Skills); Singapore: Đầu tƣ ICT là cơ sở để giao lƣu, truy cập thông tin và phát triển sáng tạo. Lãnh đạo các trƣờng học thiết lập các chính sách và cơ chế, xây dựng nền văn hóa khuyến khích sự sáng tạo trong trƣờng học. Trong nƣớc Ở Việt Nam, nhiều công trình nghiên cứu, dự án đều đã nhấn mạnh tầm quan trọng của sử dụng ICT trong dạy học và sử dụng ICT trong dạy học trở thành chiến lƣợc, chủ trƣờng quốc gia đƣợc Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai trong nhiều năm qua.
Nhiều bài viết, ấn phẩm của các tác giả Ngô Quang Sơn, Phó Đức Hòa (Phó Đức Hoà – Ngô Quang Sơn (2008), Ứng dụng CNTT trong dạy học tích cực, Nxb Giáo dục Hà Nội; Trần Thị Bích Liễu, 2013, Một số minh chứng về tác động của một số phương tiện ICT đối với kiến thức và kĩ năng của giáo viên và học sinh ở các trường THPT Hà Nội, Tạp chí Thiết bị giáo dục; Công nghệ thông tin truyền thông với việc hiện thực hóa phƣơng 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com châm”Lấy ngƣời học làm trung tâm”, Tạp chí giáo dục, 2011.); các đề tài nghiên cứu khoa học của các nhóm nghiên cứu Viện Khoa học Giáo dục (Đào Thái Lai (2007), Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở trường phổ thông Việt Nam, Viện chiến lƣợc và chƣơng trình giáo dục) của Đại học Quốc gia Hà Nội (Trần Thị Bích Liễu (2012) (chủ nhiệm), Đánh giá tác động của công nghệ thông tin truyền thông (ICT) sử dụng trong dạy học đối với kiến thức và kĩ năng của giáo viên và học sinh các trường trung học phổ thông ở Việt Nam, Đề tài trọng điểm Đại học Quốc gia Hà Nội, 7/2010- 7/2012).