Luận văn: Ứng dụng GIS xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp tỉnh Lạng Sơn

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích hay ứng dụng hệ thông tin địa lý gis để xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quy hoạch sử dung đất, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Người hướng dẫn: TS. Chu Thị Bình Hà Tây
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Ứng Dụng GIS Trong Xây Dựng Cơ Sở Dữ Liệu Quy Hoạch Sử Dụng Đất
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Lạng Sơn

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử ứng dụng HTT§L trên thế giới và Việt Nam
• 1.2. Các hướng ứng dụng GIS
• 1.3. Tổng quan về ứng dụng GIS trong quản lý tài nguyên và môi trường
• 1.4. Các công trình nghiên cứu ứng dụng GIS trong đánh giá và quy hoạch sử dụng đất
• 2. Chương 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng quan về ứng dụng GIS trong quy hoạch sử dụng đất

Hệ thống thông tin địa lý (GIS) đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch sử dụng đất. GIS cho phép thu thập, lưu trữ và phân tích dữ liệu không gian, từ đó hỗ trợ các quyết định quy hoạch hiệu quả hơn. Việc ứng dụng GIS trong quy hoạch không chỉ giúp cải thiện chất lượng dữ liệu mà còn tăng cường khả năng quản lý tài nguyên đất đai.

1.1. Hệ thống thông tin địa lý GIS là gì

Hệ thống thông tin địa lý (GIS) là một công nghệ cho phép thu thập, lưu trữ và phân tích dữ liệu không gian. GIS giúp hiển thị thông tin địa lý một cách trực quan, từ đó hỗ trợ việc ra quyết định trong quy hoạch sử dụng đất.

1.2. Lợi ích của việc sử dụng GIS trong quy hoạch

Việc sử dụng GIS trong quy hoạch mang lại nhiều lợi ích như cải thiện khả năng phân tích không gian, tối ưu hóa quy trình ra quyết định và nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên đất đai.

II. Thách thức trong việc ứng dụng GIS vào quy hoạch sử dụng đất

Mặc dù GIS mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc ứng dụng nó trong quy hoạch sử dụng đất cũng gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu dữ liệu chính xác, khó khăn trong việc tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau và sự thiếu hụt kỹ năng sử dụng GIS trong đội ngũ nhân lực là những rào cản lớn.

2.1. Thiếu dữ liệu chính xác và kịp thời

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu dữ liệu chính xác và kịp thời. Dữ liệu không đầy đủ có thể dẫn đến những quyết định quy hoạch sai lầm.

2.2. Khó khăn trong việc tích hợp dữ liệu

Việc tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau vào một hệ thống GIS có thể gặp khó khăn do sự khác biệt về định dạng và chất lượng dữ liệu.

III. Phương pháp ứng dụng GIS trong xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch

Để ứng dụng GIS hiệu quả trong xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch, cần áp dụng một số phương pháp như mô hình hóa dữ liệu, phân tích không gian và sử dụng các công cụ GIS hiện đại. Những phương pháp này giúp tối ưu hóa quy trình quy hoạch và nâng cao chất lượng dữ liệu.

3.1. Mô hình hóa dữ liệu trong GIS

Mô hình hóa dữ liệu là quá trình tổ chức và cấu trúc dữ liệu không gian để dễ dàng phân tích và sử dụng trong quy hoạch. Điều này giúp tạo ra một cơ sở dữ liệu quy hoạch hiệu quả.

3.2. Phân tích không gian với GIS

Phân tích không gian là một trong những chức năng chính của GIS, cho phép người dùng tìm ra các mối quan hệ và mẫu trong dữ liệu không gian, từ đó hỗ trợ quyết định quy hoạch.

IV. Ứng dụng thực tiễn của GIS trong quy hoạch sử dụng đất

Nhiều địa phương đã áp dụng GIS trong quy hoạch sử dụng đất và đạt được những kết quả tích cực. Các ứng dụng này không chỉ giúp cải thiện quản lý tài nguyên mà còn nâng cao sự tham gia của cộng đồng trong quy trình quy hoạch.

4.1. Ví dụ về ứng dụng GIS tại Lạng Sơn

Tại Lạng Sơn, GIS đã được sử dụng để xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch sử dụng đất, giúp cải thiện khả năng quản lý và bảo vệ tài nguyên đất đai.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ ứng dụng GIS

Các nghiên cứu cho thấy việc ứng dụng GIS đã giúp nâng cao hiệu quả quy hoạch và quản lý đất đai, đồng thời giảm thiểu các rủi ro trong quy trình ra quyết định.

V. Kết luận và tương lai của ứng dụng GIS trong quy hoạch

Ứng dụng GIS trong quy hoạch sử dụng đất đang ngày càng trở nên quan trọng. Tương lai của GIS trong lĩnh vực này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều cải tiến và đổi mới, giúp nâng cao chất lượng quy hoạch và quản lý tài nguyên đất đai.

5.1. Xu hướng phát triển của GIS trong quy hoạch

Xu hướng phát triển của GIS trong quy hoạch sẽ tập trung vào việc cải thiện công nghệ và tăng cường khả năng tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau.

5.2. Tầm quan trọng của đào tạo nhân lực trong GIS

Đào tạo nhân lực có kỹ năng sử dụng GIS là rất quan trọng để đảm bảo rằng các ứng dụng GIS được triển khai hiệu quả trong quy hoạch sử dụng đất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Lạng Sơn là một tỉnh miền núi biên giới phía Đông Bắc Việt Nam với tổng diện tích tự nhiên đạt 830.524 ha, trong đó quỹ đất dành cho lâm nghiệp chiếm tới 696.507 ha (tương đương 83,9% diện tích toàn tỉnh). Mặc dù sở hữu tiềm năng không gian đồi núi rộng lớn, hiệu quả khai thác và sử dụng đất lâm nghiệp tại địa phương trong nhiều thập kỷ qua vẫn còn ở mức thấp trên cả ba phương diện kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái. Thực trạng điều tra cho thấy diện tích đất trống, đồi núi trọc cần quy hoạch lại lên tới 353.249 ha (chiếm 42,6% diện tích tự nhiên), trong khi diện tích rừng tự nhiên hiện có phần lớn là rừng non phục hồi (chiếm 64,3%) và rừng nghèo kiệt, hoàn toàn thiếu vắng các khu vực rừng giàu trữ lượng.

Trước bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế và triển khai Chiến lược phát triển lâm nghiệp giai đoạn 2006 - 2020, yêu cầu cấp bách đặt ra là phải chuyển đổi các phương thức quản lý đất đai thủ công truyền thống sang ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại. Nghiên cứu này được thực hiện với mục tiêu xây dựng cơ sở khoa học, giải pháp công nghệ và quy trình chuẩn hóa nhằm thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa đa lớp phục vụ công tác quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp tỉnh Lạng Sơn.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 11 đơn vị hành chính của tỉnh (gồm 1 thành phố và 10 huyện với 207 xã, 19 phường và thị trấn), ứng dụng nguồn số liệu thống kê và bản đồ chuyên đề hoàn thiện trong giai đoạn 2001 - 2006. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp công cụ phân tích không gian trực quan, giúp nâng cao độ che phủ rừng từ mức 37,1% năm 2002 lên 41,3% năm 2005 và định hướng đạt 55% trong các giai đoạn tiếp theo, đồng thời hỗ trợ cải thiện sinh kế cho hơn 590.480 người dân vùng nông thôn miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng khung đánh giá đất đai tiêu chuẩn của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc kết hợp với lý thuyết phát triển bền vững đa mục tiêu (kinh tế, xã hội, môi trường) và lý thuyết mô hình hóa không gian địa lý. Theo Luật Đất đai năm 2003, đất đai là một thể tổng hợp tự nhiên đóng vai trò tư liệu sản xuất đặc biệt, đòi hỏi quy hoạch phải dựa trên sự cân bằng giữa khả năng thích nghi tự nhiên và yêu cầu sinh thái của cây trồng.

Bốn khái niệm khoa học then chốt được vận dụng xuyên suốt bao gồm:

1. Đơn vị bản đồ đất đai: Vùng không gian đồng nhất về đặc tính thổ nhưỡng, địa hình và khí hậu, được dùng làm đơn vị cơ sở cho các phép tính toán không gian.
2. Loại hình sử dụng đất: Bức tranh mô tả thực trạng và phương thức quản lý canh tác nông lâm nghiệp gắn với điều kiện kinh tế - kỹ thuật xác định.
3. Yêu cầu sử dụng đất: Những điều kiện sinh thái, quản lý và bảo tồn cần thiết để duy trì tính ổn định của từng phương thức sử dụng đất.
4. Yếu tố hạn chế đất đai: Bao gồm hạn chế lâu dài (độ dốc, độ dày tầng đất, xói mòn) và hạn chế tạm thời (hàm lượng dinh dưỡng, chế độ tưới tiêu) ảnh hưởng đến mức độ thích nghi sinh thái.

Hệ thống thông tin địa lý đóng vai trò là khung công nghệ trung tâm, liên kết chặt chẽ giữa hai cấu trúc dữ liệu: dữ liệu không gian (dạng raster và vector) và dữ liệu thuộc tính định tính, định lượng trên cùng một hệ quy chiếu tọa độ thống nhất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp có tính pháp lý cao gồm: Bản đồ địa giới hành chính 364 tỉnh Lạng Sơn, Bản đồ hiện trạng rừng năm 2005 (kết quả từ dự án theo dõi diễn biến rừng theo Chỉ thị 32/2000/CT-BNN-KL), Bản đồ thổ nhưỡng, Bản đồ phân vùng địa hình khí hậu, Bản đồ lưu vực sông Kỳ Cùng và Niên giám thống kê tỉnh Lạng Sơn năm 2005.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định ở quy mô toàn diện trên toàn bộ diện tích 830.524 ha của 11 đơn vị hành chính cấp huyện. Phương pháp chọn mẫu là khảo sát toàn bộ kết hợp kế thừa có chọn lọc các hồ sơ tài nguyên rừng, phân tích mẫu đất và trạm quan trắc khí tượng thủy văn trên địa bàn.

Quy trình xử lý dữ liệu được tiến hành trên môi trường phần mềm ArcView GIS 3.2 và MapInfo:

• Giai đoạn 1: Nắn chỉnh hình học ảnh quét bản đồ giấy theo hệ tọa độ chuẩn, số hóa vector các lớp thông tin chuyên đề.
• Giai đoạn 2: Xây dựng mô hình số độ cao từ các lớp đường đồng mức và điểm độ cao, chiết xuất tự động các bản đồ thứ cấp gồm đai cao, độ dốc và hướng phơi.
• Giai đoạn 3: Thực hiện ma trận chồng xếp không gian hai bước: Chồng xếp lớp kiểu địa hình, độ dốc và tầng dày đất để xác định các đơn vị đất đai; sau đó tích hợp bản đồ hiện trạng rừng để xuất ra bản đồ đề xuất loại hình sử dụng đất lâm nghiệp tỷ lệ 1:100.000.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích GIS thay thế phương pháp thủ công là khả năng tự động hóa truy vấn, xử lý khối lượng lớn dữ liệu thuộc tính phức tạp, giảm thiểu sai số không gian và hỗ trợ mô phỏng các phương án quy hoạch đa kịch bản với độ chính xác cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích cơ sở dữ liệu GIS đã làm sáng tỏ cấu trúc không gian và thực trạng tài nguyên đất lâm nghiệp tỉnh Lạng Sơn với các kết quả cụ thể:

Thứ nhất, quỹ đất lâm nghiệp chiếm quy mô áp đảo với 696.507 ha (83,9% diện tích tự nhiên). Tuy nhiên, diện tích đất trống đồi núi trọc chưa sử dụng còn rất lớn, lên tới 353.249 ha (chiếm 42,6% tổng diện tích tự nhiên toàn tỉnh và chiếm 50,7% diện tích đất lâm nghiệp), phân bố rộng khắp tại các huyện vùng cao như Đình Lập, Tràng Định, Bình Gia.

Thứ hai, diện tích đất có rừng đạt 343.258 ha, tương ứng độ che phủ rừng toàn tỉnh là 41,3%. Trong đó, diện tích rừng tự nhiên là 227.531 ha (chiếm 27,4% diện tích tự nhiên). Cơ cấu chất lượng rừng tự nhiên biểu hiện sự suy thoái nghiêm trọng: rừng non tái sinh phục hồi chiếm ưu thế tuyệt đối với 146.274 ha (chiếm 64,3% diện tích rừng tự nhiên), rừng nghèo chiếm 56.430 ha (chiếm 24,8%), rừng trung bình chỉ còn 11.990 ha (chiếm 5,3%) và hoàn toàn không còn diện tích rừng giàu nguyên sinh.

Thứ ba, diện tích rừng trồng đạt 115.727 ha (chiếm 13,9% diện tích tự nhiên và chiếm 33,7% diện tích có rừng). Cấu trúc rừng trồng bao gồm 87.045 ha rừng gỗ sản xuất (thông mã vĩ, keo, mỡ, sa mộc), 28.510 ha rừng đặc sản (chủ yếu là cây Hồi có giá trị kinh tế cao với năng suất bình quân 15,5 tạ/ha) và 172 ha rừng tre nứa.

Thứ tư, nghiên cứu đã chuẩn hóa thành công 6 lớp thông tin không gian số hóa tích hợp dữ liệu thuộc tính, tạo lập bản đồ đơn vị đất đai và bản đồ định hướng sử dụng đất lâm nghiệp tỷ lệ 1:100.000 hoàn chỉnh cho toàn tỉnh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng diện tích đất trống đồi núi trọc lớn và chất lượng rừng suy giảm bắt nguồn từ các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội đan xen. Về tự nhiên, địa hình Lạng Sơn có trên 80% là đồi núi, độ dốc lớn, đất feralit đỏ vàng trên đá sét có tầng đất mỏng, lượng mưa tập trung 70% vào các tháng 6, 7, 8 (tổng lượng mưa năm từ 1.200 - 1.600 mm) gây xói mòn và rửa trôi đất mạnh mẽ. Về mặt xã hội, 79,9% dân số sinh sống ở nông thôn (590.480 người), lực lượng lao động nông lâm nghiệp chiếm 79% nhưng 75% chỉ có trình độ học vấn cấp một và tỷ lệ lao động có chuyên môn kỹ thuật chỉ đạt 12%, dẫn tới tập quán du canh, phát nương làm rẫy thiếu bền vững.

So sánh với các nghiên cứu quy hoạch lâm nghiệp truyền thống giai đoạn trước năm 1995, việc ứng dụng GIS đem lại bước tiến vượt bậc. Các phương pháp cũ chỉ đánh giá đơn lẻ trên bản đồ giấy tĩnh, thiếu liên kết với dữ liệu thuộc tính nên phương án đề xuất thường mang tính định tính.

Để minh họa trực quan các phát hiện trên, toàn bộ kết quả phân tích không gian được cấu trúc thành bảng ma trận phân hạng thích nghi đất đai và biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ chuyển dịch cơ cấu ba loại rừng (rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, rừng sản xuất). Việc biểu diễn đa lớp trên bản đồ GIS cho phép nhà quản lý đối chiếu ngay lập tức tọa độ các vùng đất dốc trên 25 độ cần ưu tiên phòng hộ đầu nguồn với các vùng thung lũng có tầng đất dày trên 50 cm phù hợp cho phát triển rừng trồng kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu và cơ sở dữ liệu số hóa, bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất lâm nghiệp tỉnh Lạng Sơn:

1. Quy hoạch và tái cơ cấu quỹ đất lâm nghiệp bền vững: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì phối hợp với Ủy ban nhân dân 10 huyện và thành phố rà soát quy hoạch 3 loại rừng, tập trung đưa 353.249 ha đất trống đồi núi trọc vào khoanh nuôi phục hồi và trồng rừng mới. Mục tiêu nâng độ che phủ rừng của tỉnh từ 41,3% lên 55% vào năm 2010 và đạt trên 60% vào năm 2020. Ưu tiên phân định rõ 227.531 ha rừng tự nhiên cho mục đích bảo tồn và phòng hộ đầu nguồn hệ thống sông Kỳ Cùng.

2. Nâng cấp và chuyển giao hệ thống quản trị dữ liệu GIS: Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn cần phê duyệt đề án đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, trang bị phần mềm GIS chuyên dụng cho Chi cục Kiểm lâm và Phòng Tài nguyên - Môi trường tại 11 đơn vị hành chính. Định kỳ 6 tháng một lần tiến hành cập nhật dữ liệu biến động tài nguyên rừng từ 207 xã lên hệ thống cơ sở dữ liệu số của tỉnh theo quy định của Chỉ thị 32/2000/CT-BNN-KL.

3. Phát triển chuỗi giá trị chế biến lâm sản và vùng chuyên canh đặc sản: Sở Công Thương phối hợp với 12 lâm trường quốc doanh và 65 cơ sở chế biến lâm sản trên địa bàn hiện đại hóa công nghệ, nâng công suất chế biến gỗ xẻ đạt trên 5.000 m³/năm và nhựa thông đạt 1.200 tấn/năm. Quy hoạch mở rộng và thâm canh vùng nguyên liệu cây Hồi đặc sản đạt quy mô 25.000 ha tại các huyện Văn Quan, Bình Gia, Tràng Định và Cao Lộc trong giai đoạn 2008 - 2015.

4. Nâng cao năng lực kỹ thuật và bảo đảm sinh kế cho cộng đồng địa phương: Chi cục Lâm nghiệp phối hợp với Ban Dân tộc tỉnh triển khai các mô hình nông lâm kết hợp, chi trả dịch vụ môi trường rừng cho 348.670 lao động địa phương. Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật lâm sinh, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động nông thôn có tay nghề kỹ thuật từ 12% lên trên 30% đến năm 2015, gắn công tác bảo vệ rừng với xóa đói giảm nghèo tại 102 xã đặc biệt khó khăn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học và thực tiễn giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý Nhà nguyên và Môi trường, Nông nghiệp (Sở NN&PTNT, Chi cục Kiểm lâm, Sở TN&MT): Cung cấp quy trình công nghệ chuẩn hóa để thiết lập hồ sơ địa chính lâm nghiệp, quản lý ranh giới 3 loại rừng và tra cứu nhanh hiện trạng 696.507 ha đất lâm nghiệp phục vụ công tác giao đất, giao rừng cấp cơ sở.

2. Các viện nghiên cứu, chuyên gia quy hoạch và kỹ sư lâm sinh: Cung cấp phương pháp luận và ma trận toán học chồng xếp bản đồ đa tiêu chí (độ dốc, đai cao, thổ nhưỡng, hiện trạng thảm phủ), hỗ trợ thiết kế các mô hình đánh giá mức độ thích nghi đất đai cho các tỉnh thuộc khu vực Trung du và Miền núi phía Bắc.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên, GIS: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy và học tập chuyên sâu về ứng dụng phần mềm GIS (ArcView, MapInfo) trong việc xử lý mô hình số độ cao DEM và biên tập bản đồ chuyên đề tỷ lệ 1:100.000.

4. Ban quản lý các chương trình, dự án phát triển nông thôn và tổ chức phi chính phủ: Khai thác hệ thống dữ liệu kinh tế - xã hội, địa hình và hiện trạng phân bố 20 dân tộc tại 207 xã để xây dựng các dự án trồng rừng xã hội, dự án nông lâm kết hợp và bảo tồn đa dạng sinh học hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu cốt lõi của việc ứng dụng GIS trong quy hoạch đất lâm nghiệp Lạng Sơn là gì? Mục tiêu là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa đa lớp và quy trình phân tích không gian tự động, giúp quản lý chính xác 696.507 ha đất lâm nghiệp và hỗ trợ ra quyết định chuyển đổi 353.249 ha đất trống đồi trọc sang các loại hình sử dụng đất lâm nghiệp tối ưu.

2. Chất lượng tài nguyên rừng Lạng Sơn được luận văn đánh giá như thế nào? Độ che phủ rừng đạt 41,3% với tổng diện tích 343.258 ha, nhưng chất lượng rừng còn thấp. Trong 227.531 ha rừng tự nhiên, rừng non phục hồi chiếm tới 64,3% và rừng nghèo chiếm 24,8%, hoàn toàn không có rừng giàu, đòi hỏi phải ưu tiên khoanh nuôi và bảo vệ nghiêm ngặt.

3. Các lớp thông tin không gian nào đóng vai trò quyết định khi chồng xếp bản đồ? Bao gồm 6 lớp bản đồ chuyên đề cốt lõi: bản đồ địa giới hành chính, bản đồ thổ nhưỡng, bản đồ mô hình số độ cao DEM (trích xuất độ dốc, đai cao, hướng phơi), bản đồ lưu vực sông Kỳ Cùng, bản đồ cảnh quan khí hậu và bản đồ hiện trạng rừng năm 2005.

4. Khung đánh giá đất đai của FAO được tích hợp vào công nghệ GIS ra sao? Hệ thống tích hợp các yêu cầu sinh thái của từng loại hình sử dụng đất (LUT) với đặc tính của các đơn vị bản đồ đất đai (LMU) thông qua thuật toán chồng xếp không gian trong ArcView GIS 3.2, từ đó tự động phân chia các cấp độ thích nghi tự nhiên từ cao đến không thích nghi.

5. Cơ sở dữ liệu GIS giúp giải quyết bài toán quản lý thực tiễn tại cấp xã như thế nào? Cơ sở dữ liệu cho phép cán bộ quản lý truy vấn nhanh diện tích, trạng thái rừng của từng tiểu khu thuộc 207 xã, cập nhật định kỳ biến động rừng theo Chỉ thị 32/2000/CT-BNN-KL và hỗ trợ xuất bản đồ quy hoạch vĩ mô tỷ lệ 1:100.000 phục vụ điều hành kinh tế - xã hội.

Kết luận

• Số hóa và tích hợp thành công hệ thống dữ liệu không gian quản lý 696.507 ha đất lâm nghiệp trên địa bàn toàn tỉnh Lạng Sơn.
• Xác lập quy trình phân tích không gian đa chỉ tiêu trên phần mềm ArcView GIS 3.2, tạo lập bản đồ đề xuất loại hình sử dụng đất lâm nghiệp tỷ lệ 1:100.000 đạt độ chính xác cao.
• Đánh giá toàn diện thực trạng tài nguyên với 343.258 ha đất có rừng (độ che phủ 41,3%) và nhận diện 353.249 ha đất trống đồi núi trọc cần sớm đưa vào kế hoạch phục hồi sinh thái.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ kết hợp giữa quy hoạch lâm nghiệp, đầu tư công nghệ số và tạo sinh kế bền vững cho 590.480 cư dân nông thôn.
• Khẳng định tính ưu việt của công nghệ GIS trong việc chuyển đổi phương thức quản lý tài nguyên từ thủ công sang tự động hóa khoa học.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã hoàn thiện phương pháp luận và bộ công cụ số hóa phục vụ quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp cấp tỉnh, khắc phục triệt để tình trạng thiếu hụt ngân hàng dữ liệu đồng bộ trong giai đoạn trước. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2008 đến 2015, các cơ quan ban ngành cần tiếp tục mở rộng mô hình GIS chi tiết đến cấp xã ở tỷ lệ 1:25.000 và 1:10.000. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và địa phương hãy chủ động ứng dụng quy trình cơ sở dữ liệu GIS này vào thực tiễn để nâng cao chất lượng quy hoạch đất đai và bảo vệ môi trường sinh thái bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vμ ®μo t¹o bé n«ng nghiÖp vμ ptnt Tr−êng ®¹i häc l©m nghiÖp hμ m¹nh tr−êng øng dông hÖ th«ng tin ®Þa lý (gis) ®Ó X©y dùng c¬ së d÷ liÖu phôc vô quy ho¹ch sö dông ®Êt l©m nghiÖp tØnh l¹ng s¬n Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè : 60 62 60 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: TS. chu thÞ b×nh Hµ T©y - 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 ®Æt vÊn ®Ò Trong giai ®o¹n hiÖn nay ë n−íc ta, thùc hiÖn ch−¬ng tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ ®i ®«i víi khai th¸c tµi nguyªn thiªn nhiªn, ®Æc biÖt lµ tµi nguyªn rõng, ngµnh L©m nghiÖp ®· vµ ®ang triÓn khai nh÷ng chÝnh s¸ch quan träng nh»m ph¸t triÓn bÒn v÷ng ®Êt ®ai l©m nghiÖp tõng b−íc n©ng cao ®êi sèng nh©n d©n ë c¸c tØnh miÒn nói vµ trung du, ph¸t triÓn kinh tÕ l©m nghiÖp g¾n víi ph¸t triÓn n«ng th«n miÒn nói. §ã còng lµ ®Þnh h−íng ph¸t triÓn ngµnh L©m nghiÖp giai ®o¹n 2006 - 2020. §Þnh h−íng trªn ®−îc thÓ hiÖn qua c¸c ch−¬ng tr×nh, chÝnh s¸ch, dù ¸n cô thÓ ®ã lµ: - ChÝnh s¸ch giao quyÒn sö dông rõng vµ ®Êt rõng cho c¸c hé gia ®×nh vµ cho c¸c tæ chøc thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ nh»m b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn diÖn tÝch rõng hiÖn cã, x· héi hãa c«ng t¸c ph¸t triÓn rõng, g¾n víi ph¸t triÓn céng ®ång.

- ChÝnh s¸ch ®Çu t− vµ ph¸t triÓn l©m nghiÖp thÓ hiÖn b»ng c¸c dù ¸n trång rõng, ®Þnh canh ®Þnh c−, ph¸t triÓn l©m nghiÖp x· héi, ph¸t triÓn vïng nguyªn liÖu phôc vô cho c«ng nghiÖp chÕ biÕn gç vµ c¸c l©m s¶n ngoµi gç. - Dù ¸n 5 triÖu ha rõng nh»m n©ng ®é che phñ rõng toµn quèc lªn 42 - 43% vµo n¨m 2010 vµ 47% vµo n¨m 2020. - Ch−¬ng tr×nh rµ so¸t quy ho¹ch 3 lo¹i rõng thµnh mét hÖ thèng thèng nhÊt toµn quèc. - Ch−¬ng tr×nh ®iÒu tra, ®¸nh gi¸, theo dâi diÔn biÕn tµi nguyªn rõng thùc hiÖn trªn quy m« toµn quèc.

§Ó thùc hiÖn ®−îc nh÷ng ch−¬ng tr×nh, dù ¸n, chÝnh s¸ch trªn trong khung c¶nh nÒn kinh tÕ n−íc ta b−íc ®Çu ®· héi nhËp víi nÒn kinh tÕ thÕ giíi sau khi chóng ta chÝnh thøc trë thµnh thµnh viªn thø 150 cña WTO ®ßi hái ph¶i n¾m b¾t ®−îc c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ x· héi, nguån lùc ®Êt ®ai hiÖn cã còng nh− n¾m b¾t ®−îc nhu cÇu vµ gi¸ c¶ thÞ tr−êng nh»m ph¸t huy tèi ®a c¸c nguån lùc ®Çu t− cho ph¸t triÓn ngµnh l©m nghiÖp. Mét c«ng cô ®Çu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 tiªn hiÖn thùc hãa c¸c ch−¬ng tr×nh, dù ¸n trªn ®ã lµ quy ho¹ch tæng thÓ vÒ sö dông ®Êt ®ai L©m nghiÖp. C«ng t¸c quy ho¹ch sö dông ®Êt ®ai l©m nghiÖp ®ßi hái cÇn ph¶i cã nh÷ng c¬ së d÷ liÖu khoa häc, qu¶n lý nh÷ng th«ng tin vÒ ®Êt ®ai, ®Çy ®ñ, chÝnh x¸c vµ kÞp thêi, th−êng xuyªn ®−îc cËp nhËt nh− vËy th× míi cã thÓ ®−a ra nh÷ng gi¶i ph¸p, nh÷ng quyÕt ®Þnh hîp lý trong qu¸ tr×nh x©y dùng chiÕn l−îc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi, ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p sö dông ®Êt ®ai hîp lý, b¶o vÖ m«i tr−êng. Ngµy nay, c«ng nghÖ th«ng tin øng dông mµ trùc tiÕp lµ c«ng nghÖ hÖ th«ng tin ®Þa lý (HTT§L - Geographic Information System viÕt t¾t lµ GIS) cã thÓ gióp tæ chøc, s¾p xÕp c¸c d÷ liÖu ®Þa lý thµnh mét c¬ së d÷ liÖu (CSDL) hoµn chØnh, cã thÓ xö lý tù ®éng trªn m¸y tÝnh.

HÖ thèng nµy cho phÐp nhËp, l−u tr÷, cËp nhËt mét khèi l−îng th«ng tin lín, ®a d¹ng. §ång thêi cã thÓ xö lý vµ ph©n tÝch nh»m ph¸t hiÖn ra mèi t−¬ng quan gi÷a c¸c ®èi t−îng vµ hiÖn t−îng nghiªn cøu, ph¸t hiÖn ra nh÷ng quy luËt cña chóng. Tõ ®ã cã thÓ nhanh chãng ®−a ra nh÷ng gi¶i ph¸p hoÆc nh÷ng quyÕt s¸ch cho vÊn ®Ò cô thÓ vÒ sö dông hîp lý tµi nguyªn (sö dông ®Êt hîp lý ch¼ng h¹n) cïng c¸c vÊn ®Ò thùc tiÔn kh¸c. Trong lÜnh vùc theo dâi, qu¶n lý tµi nguyªn vµ m«i tr−êng nãi chung còng nh− qu¶n lý quy ho¹ch sö dông ®Êt nãi riªng th× c«ng nghÖ GIS cã ý nghÜa thùc tiÔn vµ cã t¸c dông to lín.

L¹ng S¬n lµ mét tØnh miÒn nói thuéc khu vùc §«ng B¾c n−íc ta. DiÖn tÝch tù nhiªn toµn tØnh 830.521ha trong ®ã diÖn tÝch ®Êt l©m nghiÖp lµ 674. Vïng nµy lµ ®Þa bµn sinh sèng cña c¸c d©n téc Ýt ng−êi. HiÖn t¹i viÖc sö dông diÖn tÝch ®Êt l©m nghiÖp nµy cßn thÊp trªn c¶ 3 mÆt: kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr−êng.

Quy ho¹ch, sö dông hîp lý nguån tµi nguyªn trªn, x©y dùng vµ duy tr× hÖ sinh th¸i rõng bÒn v÷ng, ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi chÝnh lµ môc tiªu phÊn ®Êu cña chÝnh quyÒn vµ nh©n d©n L¹ng S¬n. §Ó thùc hiÖn ®−îc ®iÒu nµy, cÇn thiÕt ph¶i x©y LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 dùng CSDL vÒ c¸c yÕu tè ®Þa lý tù nhiªn nh»m theo dâi, qu¶n lý vµ khai th¸c ®Êt ®ai theo ®óng môc ®Ých sö dông (chÝnh lµ quy ho¹ch sö dông ®Êt) còng nh− c¶nh b¸o kÞp thêi vÒ t×nh tr¹ng suy tho¸i ®Êt vµ ®Ò xuÊt biÖn ph¸p kü thuËt canh t¸c, b¶o vÖ ®Êt. ViÖc x©y dùng CSDL nµy kh«ng thÓ thiÕu vai trß cña c«ng nghÖ GIS. V× vËy t«i ®· thùc hiÖn ®Ò tµi: “ øng dông hÖ th«ng tin ®Þa lý (GIS) ®Ó x©y dùng c¬ së d÷ liÖu phôc vô quy ho¹ch sö dông ®Êt l©m nghiÖp tØnh L¹ng S¬n” qua ®ã mong muèn ®−îc gãp søc m×nh vµo viÖc gi¶i quyÕt phÇn nµo nh÷ng bøc xóc ë tØnh miÒn nói nµy.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Ch−¬ng 1: tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. L−îc sö øng dông htt®l trªn thÕ giíi vµ ViÖt Nam 1. L−îc sö øng dông HTT§L trªn thÕ giíi HTT§L ®Çu tiªn trªn thÕ giíi ®−îc h×nh thµnh vµo ®Çu nh÷ng n¨m 60 cña thÕ kû 20 t¹i Canada víi tªn gäi lµ CGIS (Canadian Geographic Information System ). TiÕp ®ã, t¹i c¸c tr−êng ®¹i häc cña Mü còng tiÕn hµnh nghiªn cøu vµ x©y dùng c¸c HTT§L cña m×nh.

Tuy nhiªn, nh÷ng phiªn b¶n ®Çu tiªn cña nh÷ng HTT§L nµy chñ yÕu lµ nh÷ng phÇn mÒm nhËp d÷ liÖu vµ vÏ b¶n ®å ®¬n gi¶n, viÖc xö lý nh÷ng th«ng tin ®å häa cßn h¹n chÕ do thêi kú nµy c¸c thiÕt bÞ m¸y tÝnh cßn rÊt cång kÒnh vµ tèc ®é h¹n chÕ. ChÝnh v× vËy nh÷ng hÖ tù ®éng hãa Ýt cã kh¶ th©m nhËp vµo thùc tÕ. Trong nh÷ng n¨m 70, HTT§L cã nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó ph¸t triÓn. Tr−íc hÕt lµ nh÷ng tiÕn bé trong lÜnh vùc ®iÖn tö - tin häc: kÝch th−íc bé nhí vµ tèc ®é tÝnh to¸n cña m¸y tÝnh ®−îc c¶i thiÖn cïng víi ®ã lµ sù gi¶m gi¸ thµnh cña c¸c thiÕt bÞ.

§iÒu nµy ®· lµm t¨ng kh¶ n¨ng ho¹t ®éng cña c¸c HTT§L vµ còng thøc ®Èy viÖc nhiªn cøu vµ thiÕt kÕ chóng trªn nh÷ng cÊu h×nh m¹nh h¬n. MÆt kh¸c, tr−íc søc Ðp vÒ nhu cÇu qu¶n lý tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ b¶o vÖ m«i tr−êng, ChÝnh phñ cña nhiÒu n−íc ®· nhËn thøc râ ®−îc tÇm quan träng cña HTT§L. Bªn c¹nh viÖc thiÕt lËp c¸c c¬ quan chuyªn tr¸ch vÒ m«i tr−êng th× viÖc nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn HTT§L øng dông trong lÜnh vùc trªn còng ®−îc quan t©m hµng ®Çu. Cã thÓ kÓ ®Õn c¸c c¬ quan, c«ng ty hµng ®Çu nh− ESRI (Environmental System Research Institute), INTERGRAPH, COMPUTERVISION.

Thêi kú nµy cßn ®−îc ®¸nh dÊu bëi sù ph¸t triÓn kh¸ m¹nh cña kü thuËt viÔn th¸m vµ c¸c hÖ xö lý ¶nh. Thêi kú nh÷ng n¨m 80, xuÊt hiÖn mét h−íng ph¸t triÓn kh¸ m¹nh trong HTT§L: ®ã lµ nh÷ng HTT§L chuyªn dông cho mét sè lÜnh vùc quan träng trong sö dông, qu¶n lý tµi nguyªn, m«i tr−êng. §iÓn h×nh lµ c¸c phÇn mÒm: LIS(Land Information System), PIMS(Port Management Information System) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 IDRISI, ILWIS (Intergreted Land and Water Information System), PCI, SPAND. C«ng nghÖ vi ®iÖn tö vµ c«ng nghÖ s¶n xuÊt m¸y tÝnh c¸ nh©n ph¸t triÓn m¹nh còng lµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó thóc ®Çy HTT§L trë thµnh mét c«ng nghÖ rÊt cã gi¸ trÞ trong nghiªn cøu, qu¶n lý vµ quy ho¹ch trong c¸c lÜnh vùc liªn quan tíi l·nh thæ.Tomlinson th× thêi kú nµy lµ sù nh¶y vät vÒ tèc ®é tÝnh to¸n, xö lý c¸c sè liÖu kh«ng gian cña c¸c HTT§L (R.

§©y lµ thêi kú bïng næ øng dông cña HTT§L. C«ng nghÖ HTT§L ®· lan truyÒn nhanh chãng ®Õn nh÷ng n−íc ®ang ph¸t triÓn vµ ngµy cµng ®−îc øng dông m¹nh mÏ trong lÜnh vùc ®Þa lý, b¶n ®å. HiÖn nay, c¸c øng dông cña HTT§L rÊt ®a d¹ng phæ biÕn. Cã thÓ chia c¸c øng dông theo c¸c h−íng c¬ b¶n sau: B¶ng 1.1: Nh÷ng lÜnh vùc øng dông chÝnh cña HTT§L LÜnh vùc øng dông GIS 1.

Hç trî trong -Hç trî trong ®Þnh vÞ èng ngÇm, c¸p ngÇm qu¶n lý -Hç trî trong qui ho¹ch -Trong m¹ng l−íi dÞch vô viÔn th«ng -Trong quy ho¹ch vµ theo dâi sö dông n¨ng l−îng 2. Qu¶n lý tµi -Nghiªn cøu thÝch hîp mïa vô nguyªn vµ m«i -Trong qu¶n lý ®Êt n«ng nghiÖp, qu¶n lý rõng, nguån n−íc vµ ®Êt Èm −ít tr−êng -Ph©n tÝch c¸c t¸c ®éng m«i tr−êng, gi¸m s¸t chÊt th¶i -Gi¸m s¸t c¸c th¶m ho¹ thiªn nhiªn vµ gi¶m nhÑ c¸c ¶nh h−ëng 3. M¹ng l−íi -H−íng dÉn, ®iÒu khiÓn giao th«ng (lÞch tr×nh, tuyÕn ®−êng) giao th«ng -VÞ trÝ nhµ vµ ®−êng -Lùa chän khu vùc -Quy ho¹ch giao th«ng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 LÜnh vùc øng dông GIS 4. Qui ho¹ch vµ -Qui ho¹ch ®« thÞ x©y dùng -Qui ho¹ch vïng -TuyÕn, vÞ trÝ xa lé -Ph¸t triÓn dÞch vô c«ng céng 5.

HÖ thèng -Qu¶n lý ®Þa chÝnh th«ng tin vÒ ®Êt -ThuÕ -Quy ho¹ch sö dông ®Êt 1. L−îc sö øng dông HTT§L ë ViÖt Nam ë n−íc ta, c«ng nghÖ HTT§L còng ®−îc øng dông vµ ph¸t triÓn nhanh chãng cïng víi c«ng nghÖ th«ng tin nãi chung. Thêi kú ®Çu nh÷ng n¨m 80, do c¸c thiÕt bÞ phÇn cøng cßn Ýt vµ thiÕu thèn còng nh− míi b¾t ®Çu hiÓu biÕt vµ tiÕp xóc víi HTT§L, ch−a nhËp ®−îc nh÷ng phÇn mÒm m¹nh nªn kh¶ n¨ng øng dông cña HTT§L cßn thÊp. Chóng ta míi chØ biªn tËp vµ in Ên b¶n ®å víi sù hç trî cña m¸y tÝnh ®iÖn tö.

Vµo cuèi nh÷ng n¨m 80, víi chÝnh s¸ch më cña cña §¶ng vµ Nhµ n−íc céng víi sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña m¸y tÝnh c¸ nh©n cïng nh÷ng thiÕt bÞ phô trî kh¸c, c¸c øng dông b−íc ®Çu cña HTT§L trªn m¸y tÝnh c¸ nh©n ®· ®−îc øng dông trong lÜnh vùc qu¶n lý tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ mét sè lÜnh vùc kh¸c. §Æc ®iÓm næi bËt trong thêi kú nµy lµ c¸c øng dông HTT§L ®−îc triÓn khai trªn c¸c phÇn mÒm tù ph¸t triÓn. C¸c øng dông ®¸ng kÓ nhÊt lµ: hÖ CAMAPS / FEWGIS cña TS.