phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Tổng quan về vấn đề ứng dụng GIS trong công tác giải phóng mặt bằng thuộc dự án giao thông đô thị. - Chƣơng 2: Xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai phục vụ dự án đƣờng Vành đai 2 (đoạn Vĩnh Tuy - Chợ Mơ - Ngã Tƣ Vọng). - Chƣơng 3: Ứng dụng GIS giải quyết một số bài toán của công tác giải phóng mặt bằng thuộc tuyến đƣờng Vành đai 2 (đoạn Vĩnh Tuy - Chợ Mơ - Ngã Tƣ Vọng). 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ ỨNG DỤNG GIS TRONG CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG THUỘC DỰ ÁN GIAO THÔNG ĐÔ THỊ 1.
Tổng quan về công tác giải phóng mặt bằng trong các dự án giao thông đô thị 1. Các khái niệm về thu hồi đất, giải phóng mặt bằng Theo khoản 11 Điều 3, Luật đất đai năm 2013, thu hồi đất đƣợc định nghĩa nhƣ sau: Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nƣớc quyết định thu lại quyền sử dụng đất của ngƣời đƣợc Nhà nƣớc trao tặng quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của ngƣời sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai [10]. Trong Luật đất đai và Luật Xây dựng hiện hành không có định nghĩa trực tiếp thế nào là giải phóng mặt bằng. Có thể nói, giải phóng mặt bằng hay giải tỏa mặt bằng là một quá trình “làm sạch” diện tích để bố trí dự án cả về pháp lý và vật chất thông qua việc thực hiện di dời các công trình xây dựng, vật kiến trúc, cây cối, hoa màu và một bộ phận dân cƣ trên một diện tích đất nhất định nhằm thực hiện quy hoạch, cải tạo xây dựng công trình mới.
Trên thực tế, khái niệm “giải phóng mặt bằng” đƣợc dùng phổ biến hiện nay là khi Nhà nƣớc có quyết định thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế. Giải phóng mặt bằng (GPMB) là việc làm bắt buộc khi thực hiện các công trình xây dựng ảnh hƣởng đến tiến độ công trình. GPMB trong phát triển hạ tầng giao thông đô thị lại đặc biệt quan trọng vì nó liên quan đến nhiều cá nhân, tổ chức và nhiều ngành nghề trong xã hội, ảnh hƣởng trực tiếp đến tiến độ thi công của các dự án, điều này đòi hỏi cần tiến hành GPMB thận trọng, nhanh chóng và đƣa ra các phƣơng án hiệu quả nhất. Cơ sở pháp lý của công tác giải phóng mặt bằng Chính sách bồi thƣờng, GPMB là nhiệm vụ quan trọng luôn đƣợc Đảng và Nhà nƣớc quy định thông qua các văn bản pháp luật, bởi đây là cơ sở để đảm bảo tiến độ thi công các dự án nhằm phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc.
Ngày 17/8/1994 Chính phủ ban hành Nghị định số 90/NĐ-CP quy định cụ thể các chính sách làm cơ sở để thực hiện công tác bồi thƣờng, hỗ trợ GPMB theo quy định khi Nhà nƣớc thu hồi đất vào mục đích quốc phòng an nình, lợi ích quốc 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com gia, lợi ích công cộng. Nghị định này mang tính toàn diện cao và cụ thể hóa việc thực hiện chính sách bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất. Ngày 24/4/1998 Chính phủ ban hành Nghị định số 22/1998/NĐ-CP thay thế Nghị định 90/NĐ-CP và quy định rõ phạm vi, đối tƣợng áp dụng. Đặc biệt ngƣời bị thu hồi đất có quyền đƣợc lựa chọn một trong ba phƣơng án bồi thƣờng: bằng tiền, bằng nhà ở hoặc bằng đất.
Tuy nhiên vẫn chƣa đáp ứng hết đƣợc yêu cầu thực tế, chƣa phù hợp với thực tiễn và gây phát sinh ra nhiều khiếu kiện. Sau khi Luật đất đai năm 2003 đƣợc ban hành, Nhà nƣớc đã ban hành nhiều văn bản dƣới luật nhƣ nghị định, thông tƣ nhằm cụ thể hoá các điều luật: Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật đất đai, Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất, Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai, Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/08/2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ. Tại Khoản 3, Điều 54, Hiến pháp năm 2013 nêu rõ: “Nhà nƣớc thu hồi đất do tổ chức, cá nhân đang sử dụng trong trƣờng hợp thật cần thiết do luật định vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội, vì lợi ích quốc gia, công cộng”. Để cụ thể hóa vấn đề này, quy định rõ tại các điều khoản tại Mục 1, Chƣơng 6, Luật Đất đai 2013 và các văn bản dƣới luật nhƣ: Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ hƣớng dẫn thi hành Luật Đất đai, Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất, Nghị định số 01/2017/NĐ- CP ngày 06/01/2017 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số nghị định quy định chi tiết thi hành luật đất đai, Thông tƣ số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất.
Đối với Thành phố Hà Nội đang trong giai đoạn hoàn thiện cơ sở hạ tầng giao thông đô thị cần diện tích mặt bằng lớn để thực hiện thì cơ sở pháp lý về giải phóng mặt bằng càng phải minh bạch và rõ ràng. UBND Thành phố Hà Nội đã ban hành các quyết định để thực hiện công tác GPMB gồm: 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Quyết định số 6239/QĐ-UBND ngày 15/10/2013 về trình tự thủ tục thu hồi đất giải phóng mặt bằng. Quyết định này quy định về trình tự, thủ tục ban hành kế hoạch tổ chức thực hiện thu hồi đất, khảo sát, điều tra, kiểm đếm, các biện pháp thu hồi đất, GPMB và quy định về trình tự, thủ tục ban hành Quyết định phân kỳ thu hồi đất, giao đất, GPMB. - Quyết định số 96/2014/QĐ-UBND ngày 29/12/2014 về việc ban hành Quy định về giá các loại đất trên địa bàn thành phố Hà Nội áp dụng từ ngày 01/01/2015 đến 31/12/2019.
Quyết định này quy định các nguyên tắc cụ thể khi định giá đất và bảng giá đất tại tất cả các quận, huyện trên địa bàn thành phố Hà Nội. - Quyết định số 06/2017/QĐ-UBND ngày 03/03/2017 về việc ban hành giá xây dựng mới nhà ở, nhà tạm, vật kiến trúc làm cơ sở xác định giá trị bồi thƣờng, hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội. - Nghị quyết số 08/NQ-TU nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn thành phố giai đoạn 2016-2020. - Quyết định số 11/2017/QĐ-UBND ngày 31/3/2017 về việc ban hành quy định một số nội dung về thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tƣ trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Quyết định này quy định một số điều liên quan đến công tác GPMB nhƣ Điều 5: Cung cấp thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; Điều 6: Quy định thẩm quyền xây dựng kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, ban hành thông báo thu hồi đất, quyết định thu hồi đất; Điều 9: Quy định việc xác định ranh giới thu hồi đất phục vụ công tác thu hồi, ban hành kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm và ra thông báo thu hồi đất, lập phƣơng án bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ; Điều 10: Quy định hồ sơ và trình tự thu hồi đất; Điều 16, 17, 19: Quy định trách nhiệm của các Sở ban ngành, các UBND cấp huyện, các UBND cấp xã, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thƣờng GPMB. Nhƣ vậy, các quy định pháp luật về lập, điều chỉnh, xét duyệt và tổ chức thực hiện bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng là căn cứ pháp lý quan trọng để đảm bảo mặt bằng xây dựng các dự án phát triển đất nƣớc cũng nhƣ trên địa bàn Thành phố Hà Nội. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đặc thù của công tác giải phóng mặt bằng cho các dự án giao thông đô thị Quy hoạch giao thông đô thị bao gồm việc xác định quỹ đất dành cho xây dựng và phát triển giao thông, vị trí, quy mô công trình đầu mối; tổ chức hệ thống giao thông đô thị trên mặt đất, trên cao và dƣới mặt đất; xác định phạm vi bảo vệ và hành lang an toàn giao thông [9].
Các dự án phát triển giao thông đô thị là các dự án trọng điểm luôn nhận đƣợc sự quan tâm, đầu tƣ của Nhà nƣớc và chính quyền địa phƣơng. Một số đặc thù của công tác giải phóng mặt bằng trong các dự án giao thông đô thị: - Đa số các dự án là các tuyến đƣờng dạng tuyến kéo dài có thể nằm trên địa bàn một xã (phƣờng) hoặc nằm trên địa bàn nhiều huyện (quận) trong một tỉnh hoặc nằm trên địa bàn nhiều tỉnh. Vì vậy, hệ thống chính sách pháp luật về công tác giải phóng mặt bằng ở các địa phƣơng sẽ có sự khác nhau gây khó khăn cho công tác GPMB. - Có sự chênh lệch giá đất tại khu vực giáp ranh có cùng mục đích sử dụng đất.
Theo Khoản 2 Điều 13 Nghị định 43/2014 NĐ-CP cho phép đất giáp ranh của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng có chênh lệch về mức giá không quá 30%. Với những trƣờng hợp giá đất chênh lệch hơn 30% thì UBND các tỉnh giáp ranh phải chủ động thống nhất. Nếu không thống nhất đƣợc thì phải báo cáo Bộ TN&MT trƣớc ngày 15 tháng 9 của năm xây dựng bảng giá đất để giải quyết. - Các tuyến đƣờng đa phần đƣợc triển khai theo từng giai đoạn và kéo dài trong vòng nhiều năm.
Trong thời gian đó, hệ thống chính sách pháp luật tại nhiều địa phƣơng có sự thay đổi và đơn giá bồi thƣờng về đất và tài sản trên đất cũng thay đổi dân đến sự chênh lệch về giá bồi thƣờng trên cùng một tuyến đƣờng. - Các đoạn đƣờng đƣợc đầu tƣ xây dựng theo các hình thức đầu tƣ khác nhau sẽ có đơn giá và phƣơng án bồi thƣờng GPMB khác nhau. Việc này có thể gây bức xúc cho ngƣời dân khi triển khai thực hiện các phƣơng án bồi thƣờng.