Nghiên cứu đối sánh đặc điểm mô bệnh học và chẩn đoán hình ảnh của u trung thất

Tài liệu nghiên cứu u trung thất, đối sánh đặc điểm mô bệnh học và chẩn đoán hình ảnh. Phân tích giá trị của CLVT trong việc xác định tính chất khối u.

• Tác giả: Vũ Thị Hiếu
• Người hướng dẫn: Đoàn Thị Phương Thảo
• Trường học: Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giải phẫu bệnh
• Đề tài: Nghiên cứu đối sánh đặc điểm mô bệnh học và chẩn đoán hình ảnh của u trung thất
• Loại tài liệu: Luận văn chuyên khoa cấp II
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC ĐỐI CHIẾU ANH VIỆT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giải phẫu và phân chia trung thất
• 1.2. Phân loại u trung thất
• 1.3. Đặc điểm lâm sàng u trung thất
• 1.4. Giải phẫu bệnh của u trung thất
• 1.5. Chẩn đoán hình ảnh trong u trung thất
• 1.6. Những nghiên cứu trước đây về u trung thất
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Cỡ mẫu của nghiên cứu
• 2.5. Định nghĩa các biến số trong nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp và công cụ đo lường, thu thập số liệu
• 2.7. Quy trình nghiên cứu
• 2.8. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 2.9. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm lâm sàng bệnh nhân u trung thất
• 3.2. Đặc điểm mô học u trung thất
• 3.3. Đặc điểm chẩn đoán hình ảnh u trung thất trên phim CLVT
• 3.4. Liên quan giữa đặc điểm mô bệnh học và chẩn đoán hình ảnh của u trung thất
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm lâm sàng bệnh nhân u trung thất
• 4.2. Đặc điểm mô học u trung thất
• 4.3. Đặc điểm chẩn đoán hình ảnh u trung thất trên CLVT
• 4.4. Liên quan giữa đặc điểm mô bệnh học và chẩn đoán hình ảnh của u trung thất
• HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giải Phẫu và Phân Chia Trung Thất

Trung thất là vùng giải phẫu nằm giữa hai phổi, được giới hạn bởi các cơ quan quan trọng và bộ khung xương ngực. Đây là vị trí phổ biến cho sự phát triển của các khối u trung thất với nguồn gốc đa dạng. Theo tiêu chuẩn ITMIG (International Thymic Malignancy Interest Group) năm 2017, trung thất được phân chia thành bốn khoang chính: khoang trước, khoang trung tâm, khoang sau và khoang căn cứ phổi. Mỗi khoang có đặc thù về cấu trúc giải phẫu và có xu hướng phát triển các loại u khác nhau. Việc hiểu rõ phân chia này là cơ sở quan trọng cho chẩn đoán hình ảnh và xác định nguồn gốc của khối u. Sự phân chia chính xác giúp bác sĩ lâm sàng định hướng chẩn đoán và lập kế hoạch điều trị hiệu quả.

1.1. Khoang Trước Trung Thất

Khoang trước trung thất nằm phía trước màng phổi, là vị trí phổ biến nhất của u trung thất chiếm khoảng 40-50% các trường hợp. Các u tuyến ức (thymoma, thymectomy), u tế bào mầm và bạch huyết thường xuất hiện tại đây. Trên chẩn đoán hình ảnh CLVT, các khối u khoang trước thường hiển thị với đặc điểm mức độ mật độ và bắt thuốc cản quang khác nhau tùy loại bệnh lý.

1.2. Khoang Trung Tâm và Sau

Khoam trung tâm và khoam sau trung thất hay chứa các u thần kinh xuất phát từ thần kinh sườn và gốc thần kinh. Những u trung thất ở vị trí này thường có đặc điểm hình thái rõ ràng trên chẩn đoán hình ảnh, với bờ khối u thường là bờ rõ ràng và không xâm lấn. Các u này có tốc độ tăng trưởng chậm hơn và tiên lượng thường tốt hơn so với u khoang trước.

II. Mô Bệnh Học của U Trung Thất

Mô bệnh học u trung thất bao gồm nhiều loại bệnh lý khác nhau, từ các khối u lành tính đến ác tính. Các u tuyến ức là nhóm u phổ biến nhất, được phân loại theo WHO thành các giai đoạn khác nhau dựa trên độ không điển hình và xâm lấn. U tế bào mầm (seminomatous và non-seminomatous) chiếm khoảng 10-15% các u trung thất, thường xuất hiện ở các bệnh nhân trẻ tuổi. U mô mềm bao gồm lipoma, fibrôm và các khối u khác cũng hay gặp. Các u thần kinh như schwannoma và neurofibrôm phát triển từ thần kinh sườn với tiên lượng tốt. Các u hạch trung thất và di căn lymphoma cũng phải được phân biệt với u nguyên phát. Việc xác định chính xác mô bệnh học thông qua sinh thiết và giải phẫu bệnh là yếu tố quyết định cho lựa chọn phương pháp điều trị.

2.1. U Tuyến Ức Thymoma

U tuyến ức là loại u phổ biến nhất trung thất ở người trưởng thành, chiếm 30-50% các trường hợp. Dựa trên WHO, các u tuyến ức được phân loại từ A đến C theo độ không điển hình tế bào. Các u tuyến ức giai đoạn sớm thường có đặc điểm mô học đơn giản, trong khi u tuyến ức giai đoạn muộn có thể xâm lấn vào các cơ quan xung quanh. Trên chẩn đoán hình ảnh CLVT, các khối u này thường hiển thị với bờ không rõ ràng, mật độ không đều và bắt thuốc cản quang không đồng nhất.

2.2. U Tế Bào Mầm và U Thần Kinh

U tế bào mầm của trung thất là nhóm u hiếm gặp, thường phát hiện ở các bệnh nhân trẻ tuổi (20-40 tuổi). Các u tế bào mầm có thể là seminôm hoặc non-seminôm, với độ ác tính cao hơn. U thần kinh như schwannoma và neurofibrôm phát triển từ các sợi thần kinh và thường có mô bệnh học lành tính với tiên lượng tốt. Các khối u này thường có kích thước nhỏ đến vừa, với bờ rõ ràng trên chẩn đoán hình ảnh.

III. Chẩn Đoán Hình Ảnh U Trung Thất trên CLVT

Chẩn đoán hình ảnh bằng CLVT (Chụp cắt lớp vi tính) là phương pháp tiêu chuẩn vàng cho phát hiện và đánh giá u trung thất. Trên phim CLVT, các khối u trung thất được đặc trưng bởi vị trí, kích thước, bờ khối, mật độ, mức độ bắt thuốc cản quang và mức độ xâm lấn các cơ quan xung quanh. Phim CLVT với chất cản quang tĩnh mạch giúp phân biệt khối u với các mạch máu. Các u tuyến ức thường hiển thị với mật độ không đều và bắt thuốc không đồng nhất, trong khi u thần kinh thường có bờ rõ ràng và mật độ đồng nhất. Chẩn đoán hình ảnh CLVT cũng cung cấp thông tin quan trọng về mức độ xâm lấn vào các cơ quan xung quanh như tim, mạch vành, phế quản và thực quản, hỗ trợ quyết định phương pháp điều trị.

3.1. Đặc Điểm Hình Thái trên CLVT

Trên chẩn đoán hình ảnh CLVT, các khối u trung thất có thể hiển thị các đặc điểm hình thái khác nhau. Bờ khối u có thể là bờ rõ ràng hoặc không rõ ràng, phản ánh mức độ xâm lấn. Mật độ khối u thường không đều với các vùng hoại tử hoặc xuất huyết bên trong. Bắt thuốc cản quang khác nhau giữa các loại u, với u tuyến ức thường bắt thuốc mạnh trong khi u thần kinh bắt thuốc yếu. Vị trí khối u trong các khoang trung thất giúp định hướng chẩn đoán loại u.

3.2. Đánh Giá Xâm Lấn và Giai Đoạn

Chẩn đoán hình ảnh CLVT cung cấp thông tin quan trọng về xâm lấn các cơ quan xung quanh. Việc xâm lấn vào màng phổi, tim, phế quản hoặc thực quản có ý nghĩa lâm sàng lớn để xác định giai đoạn theo Masaoka-Koga. Các dấu hiệu xâm lấn bao gồm mất bình diện giữa khối u và cơ quan xung quanh, tụi dịch màng phổi và xẹp phổi. Chẩn đoán hình ảnh này giúp lập kế hoạch điều trị và tiên lượng bệnh.

IV. Liên Quan Giữa Mô Bệnh Học và Chẩn Đoán Hình Ảnh

Có mối liên quan chặt chẽ giữa đặc điểm mô bệnh học và các dấu hiệu chẩn đoán hình ảnh trên CLVT của u trung thất. Các u tuyến ức giai đoạn sớm (WHO A-B) thường có bờ khối u rõ ràng và bắt thuốc đồng nhất, trong khi u tuyến ức giai đoạn muộn (WHO B3-C) có bờ không rõ, mật độ không đều và bắt thuốc không đồng nhất. Các u tế bào mầm thường có kích thước lớn, bắt thuốc mạnh và có xu hướng xâm lấn, phản ánh tính ác tính cao. U thần kinh lành tính thường có bờ rõ ràng, mật độ đồng nhất và bắt thuốc yếu trên CLVT. Việc kết hợp chẩn đoán hình ảnh với các dấu hiệu mô bệnh học giúp cải thiện độ chính xác của chẩn đoán và dự đoán hành vi sinh học của u, từ đó hướng dẫn lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp.

4.1. Tương Quan Hình Thái Mô Bệnh Học

Có mối tương quan rõ ràng giữa đặc điểm hình thái trên CLVT và loại mô bệnh học của u trung thất. Bờ khối u không rõ ràng thường gợi ý u tuyến ức giai đoạn muộn hoặc u tế bào mầm ác tính. Mật độ không đều và vùng hoại tử bên trong phản ánh tính ác tính cao. Các u lành tính như u thần kinh và lipoma thường có bờ rõ ràng, mật độ đồng nhất và không bắt thuốc hoặc bắt thuốc yếu. Việc nhận biết các mối tương quan này giúp bác sĩ cảnh báo trước về tính chất ác tính của khối u.

4.2. Giá Trị Dự Báo Tiên Lượng

Chẩn đoán hình ảnh CLVT kết hợp với đặc điểm mô bệnh học có giá trị dự báo tiên lượng cao cho u trung thất. Các u có xâm lấn vào các cơ quan xung quanh trên CLVT thường tương ứng với giai đoạn muộn theo Masaoka-Koga và mô bệnh học ác tính hơn. U tuyến ức WHO C với bầu quang mở rộng và xâm lấn trên hình ảnh CLVT có tiên lượng xấu hơn. Ngược lại, các u thần kinh lành tính với bờ rõ ràng và không xâm lấn có tiên lượng rất tốt. Sự kết hợp các thông tin này từ chẩn đoán hình ảnh và giải phẫu bệnh là cơ sở cho điều trị và theo dõi bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

U trung thất là bệnh lý khối u phát sinh trong khoang lồng ngực với tỷ lệ mắc trong cộng đồng ước tính khoảng 1/100 ca khám lâm sàng. Các nhóm tổn thương thường gặp nhất bao gồm u tuyến ức, u tế bào mầm, u nguồn gốc thần kinh và u lympho, chiếm trên 60% tổng số các ca u trung thất được ghi nhận. Về mặt phân bố không gian lồng ngực, khoảng 60% khối u xuất hiện tại khoang trung thất trước, 15% khu trú ở trung thất giữa và 25% nằm tại vùng trung thất sau.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi xuất phát từ thực tế đa phần bệnh nhân u trung thất không có biểu hiện lâm sàng đặc hiệu ở giai đoạn đầu. Khi xuất hiện hội chứng chèn ép hoặc thâm nhiễm rõ rệt, bệnh thường đã tiến triển đến giai đoạn muộn, gây khó khăn lớn cho việc can thiệp ngoại khoa. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là mô tả đặc điểm lâm sàng, hình ảnh cắt lớp vi tính và mô bệnh học của bệnh nhân u trung thất, đồng thời xác định mối tương quan giữa hình ảnh cắt lớp vi tính với kết quả giải phẫu bệnh theo bảng phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới và Nhóm quan tâm về bệnh ác tính tuyến ức quốc tế.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch Thành phố Hồ Chí Minh, một trong những trung tâm chuyên khoa sâu về hô hấp và lồng ngực hàng đầu Việt Nam, hoàn thành công bố vào năm 2023. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn lớn khi cung cấp dữ liệu đối sánh chi tiết, hỗ trợ nâng cao độ chính xác trong phân loại giai đoạn trước mổ. Việc xác định đúng phân nhóm mô học có ý nghĩa quyết định đối với tiên lượng, khi tỷ lệ sống còn toàn bộ sau 10 năm của u tuyến ức loại A và AB đạt từ 80% đến 100%, trong khi nhóm carcinôm tuyến ức chỉ đạt khoảng 40%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống phân chia khoang trung thất theo đồng thuận quốc tế năm 2017, chia lồng ngực thành 3 khoang giải phẫu thực sự: khoang trước mạch máu, khoang nội tạng và khoang cạnh cột sống. Phân loại này khắc phục nhược điểm của mô hình 4 khoang cổ điển, giúp định hướng chính xác vị trí tổn thương trên các lát cắt chẩn đoán hình ảnh.

Hệ thống phân loại mô bệnh học dựa trên tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới phiên bản năm 2021 cho các khối u lồng ngực. Hệ thống này phân định chi tiết 6 nhóm bệnh lý: u mô mềm của lồng ngực, u của tuyến ức, u tế bào mầm trung thất, u dạng bạch huyết và huyết học, u lạc chỗ tuyến giáp hoặc cận giáp, cùng các tổn thương thứ phát di căn. Trong đó, u tuyến ức được phân loại theo các phân nhóm vi thể gồm loại A, AB, B1, B2, B3 và carcinôm tuyến ức.

Đánh giá giai đoạn bệnh sử dụng hệ thống phân kỳ Masaoka-Koga kết hợp bảng phân loại TNM quốc tế. Nghiên cứu ứng dụng các kỹ thuật nhuộm hóa mô miễn dịch đặc hiệu với bộ dấu ấn gồm cytokeratin, p63, p40, TdT, CD5, CD117, CD34, STAT6, S100 và SOX10 nhằm phân định các thể khối u có hình thái vi thể phức tạp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang có phân tích đối sánh trên toàn bộ các bệnh nhân được chẩn đoán, chụp phim và phẫu thuật hoặc sinh thiết u trung thất tại Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch trong mốc thời gian thực hiện đề tài. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 143 trường hợp đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn chọn mẫu và tiêu chuẩn loại trừ nghiêm ngặt. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện toàn bộ được áp dụng nhằm thu thập tối đa số lượng bệnh nhân thực tế tại cơ sở chuyên khoa.

Nguồn dữ liệu bao gồm hồ sơ bệnh án nội trú, kết quả chụp cắt lớp vi tính lồng ngực đa dãy có tiêm thuốc cản quang tĩnh mạch và các mẫu bệnh phẩm mô bệnh học sau mổ hoặc sinh thiết lõi. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm thống kê y học chuyên dụng. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là để định lượng tỷ lệ phần trăm các biến số định tính, tính toán độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị dự đoán và xác định tỷ số chênh lệch với khoảng tin cậy 95%, mức ý nghĩa thống kê được xác lập tại ngưỡng giá trị xác suất nhỏ hơn 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện thứ nhất chỉ ra rằng 60% khối u tập trung tại khoang trước mạch máu, 25% ở khoang cạnh cột sống và 15% tại khoang nội tạng. Về lý do nhập viện, đau ngực là triệu chứng phổ biến nhất chiếm 29%, tiếp theo là khó thở chiếm 22%, ho kéo dài chiếm 18%, sốt chiếm 13%, sụt cân chiếm 9% và triệu chứng nhược cơ chiếm 7%. Đáng chú ý, khoảng 33,3% tổng số bệnh nhân được phát hiện khối u hoàn toàn tình cờ qua thăm khám sức khỏe định kỳ mà không xuất hiện bất kỳ triệu chứng cơ năng nào.

Phát hiện thứ hai làm rõ phân bố mô bệnh học u tuyến ức trong khoang trước mạch máu: thể AB chiếm tỷ lệ cao nhất với 25,0%, thể B2 chiếm 26,0%, thể B1 chiếm 17,5%, thể B3 chiếm 16,0%, thể A chiếm 11,5%, trong khi thể vi nốt và chuyển sản chỉ chiếm dưới 1,0%. Về tuổi trung bình, bệnh nhân u tuyến ức loại A có độ tuổi trung bình là 64 tuổi, loại AB là 57 tuổi, trong khi loại B2 trẻ hơn với độ tuổi trung bình là 49 tuổi.

Phát hiện thứ ba chứng minh mối liên quan chặt chẽ giữa đặc điểm hình ảnh và tính chất ác tính. Dấu hiệu khối u có bờ không đều, bắt thuốc cản quang không đồng nhất và có vùng hoại tử trên phim cắt lớp vi tính làm tăng khả năng ác tính với tỷ số chênh lệch đạt trên 3,5. Ở nhóm bệnh nhân không có triệu chứng lâm sàng, tỷ lệ u lành tính lên tới 95% và ác tính chỉ 5%. Ngược lại, ở nhóm bệnh nhân có triệu chứng lâm sàng, tỷ lệ tổn thương ác tính tăng vọt lên 47%, so với 53% tổn thương lành tính.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét dữ liệu qua các bảng phân bố và biểu đồ tương quan, cấu trúc tuổi và giới tính thể hiện rõ nét tính chất dịch tễ của từng nhóm u. Các nhóm u tế bào mầm và u lympho xuất hiện chủ yếu ở nhóm người trẻ tuổi từ 20 đến 35 tuổi, trong khi u tuyến ức và carcinôm tuyến ức tập trung chủ yếu ở nhóm bệnh nhân trung niên từ 50 đến 65 tuổi. Bảng phân loại cắt lớp vi tính theo khoang trung thất phản ánh mức độ trùng khớp cao giữa định khu giải phẫu và chẩn đoán mô học, giúp thu hẹp đáng kể các chẩn đoán phân biệt trước phẫu thuật.

Nguyên nhân của sự tương quan giữa hình ảnh xâm lấn trên phim và độ mô học vi thể là do tính chất phá hủy vỏ bao của các tế bào biểu mô ác tính. U tuyến ức loại B3 và carcinôm tuyến ức có mật độ tế bào u dày đặc, hoạt động phân bào mạnh và xu hướng xâm lấn vỏ bao cao, dẫn đến hình ảnh bờ u đa cung, xâm lấn mỡ trung thất và dính vào màng phổi hoặc màng ngoài tim. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu quốc tế, khẳng định giá trị định hướng giai đoạn bệnh của phương pháp chụp cắt lớp vi tính đa lát cắt trước khi can thiệp phẫu thuật triệt căn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình hội chẩn đa chuyên khoa giữa bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ ngoại lồng ngực và chuyên gia giải phẫu bệnh tại các bệnh viện chuyên khoa hô hấp nhằm nâng tỷ lệ chẩn đoán chính xác giai đoạn trước mổ lên trên 95%, thực hiện định kỳ hàng tuần từ quý 1 năm 2024.
2. Áp dụng đồng bộ bảng phân chia 3 khoang trung thất theo tiêu chuẩn quốc tế năm 2017 vào 100% các biên bản đọc phim cắt lớp vi tính lồng ngực, do các khoa chẩn đoán hình ảnh tại các bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến trung ương chịu trách nhiệm triển khai trong vòng 6 tháng tới.
3. Thiết lập danh mục xét nghiệm hóa mô miễn dịch thường quy với tối thiểu 7 dấu ấn chuyên biệt gồm p63, p40, TdT, CD5, CD117, STAT6 và S100 tại các phòng xét nghiệm giải phẫu bệnh, nhằm rút ngắn thời gian trả kết quả phân loại mô học xuống dưới 72 giờ làm việc.
4. Đẩy mạnh chương trình tầm soát phát hiện sớm khối u lồng ngực thông qua chụp cắt lớp vi tính liều thấp cho người dân có triệu chứng hô hấp kéo dài trên 4 tuần hoặc có bệnh lý tự miễn nhược cơ, phấn đấu tăng tỷ lệ phát hiện u ở giai đoạn I Masaoka từ mức 30% lên 60% trong giai đoạn 2 năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ chuyên khoa Giải phẫu bệnh: Sử dụng tài liệu để tra cứu tiêu chuẩn vi thể cập nhật của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2021 và lựa chọn panel kháng thể hóa mô miễn dịch phù hợp nhằm phân biệt chính xác các phân nhóm u tuyến ức từ loại A đến carcinôm tuyến ức.
• Bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh: Khai thác chi tiết các dấu hiệu đặc trưng về bờ khối u, tỷ trọng, mức độ hoại tử và mức độ xâm lấn mạch máu trên phim cắt lớp vi tính để lập báo cáo định khu khoang trung thất theo hướng dẫn quốc tế.
• Phẫu thuật viên Lồng ngực và Bác sĩ Ung bướu: Ứng dụng số liệu đối sánh thực tế để tiên lượng khả năng phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn khối u, đánh giá mức độ dính xâm lấn cơ quan lân cận và lập kế hoạch điều trị phối hợp đa mô thức sau mổ.
• Học viên Sau đại học và Nghiên cứu sinh Y khoa: Tiếp cận như một công trình mẫu mực về phương pháp nghiên cứu đối sánh lâm sàng và cận lâm sàng, cung cấp phương pháp luận chuẩn xác trong xử lý biến số và phân tích dữ liệu thống kê y học lồng ngực.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống phân chia 3 khoang trung thất năm 2017 có ưu điểm gì so với phân loại 4 khoang truyền thống?
Mô hình 3 khoang xác lập ranh giới dựa trên các mặt phẳng giải phẫu thực tế bao gồm khoang trước mạch máu, nội tạng và cạnh cột sống. Cách chia này giúp loại bỏ sự chồng lấn không rõ ràng của khoang trên, tăng độ tương đồng giữa hình ảnh cắt lớp vi tính và phẫu thuật lên trên 90%.

Tỷ lệ bệnh nhân u tuyến ức xuất hiện triệu chứng nhược cơ là bao nhiêu?
Tỷ lệ nhược cơ thay đổi tùy thuộc vào phân nhóm mô học u tuyến ức. Trong khi u tuyến ức loại A và AB có tỷ lệ nhược cơ chỉ từ 17% đến 18%, thì u tuyến ức loại B2 và B3 ghi nhận tỷ lệ nhược cơ tăng cao, dao động từ 50% đến 54% tổng số ca bệnh.

Những dấu hiệu nào trên phim cắt lớp vi tính cảnh báo khối u trung thất có tính chất ác tính?
Các dấu hiệu chỉ điểm ác tính trên phim gồm bờ u không đều hoặc tạo múi gồ ghề, bắt cản quang không đồng nhất, xuất hiện ổ hoại tử trung tâm và dấu hiệu xóa mặt phẳng mỡ quanh các mạch máu lớn, làm tăng nguy cơ ác tính với tỷ số chênh lệch lớn hơn 3,5.

Vì sao xét nghiệm hóa mô miễn dịch là bắt buộc trong chẩn đoán u trung thất?
Nhiều khối u trung thất có hình thái tế bào học trùng lặp dưới kính hiển vi quang học thông thường. Việc nhuộm hóa mô miễn dịch với các dấu ấn như TdT giúp xác định lympho bào non, trong khi CD5 và CD117 đóng vai trò sống còn để khẳng định carcinôm tuyến ức nguyên phát.

Tiên lượng sống còn sau 10 năm của bệnh nhân u tuyến ức phụ thuộc vào yếu tố nào?
Tiên lượng sống còn phụ thuộc chủ yếu vào phân nhóm mô bệnh học và giai đoạn bệnh theo Masaoka. Bệnh nhân u tuyến ức loại A và AB có tỷ lệ sống còn sau 10 năm đạt 80% đến 100%, nhưng con số này giảm xuống còn 40% ở nhóm bệnh nhân carcinôm tuyến ức hoặc u thần kinh nội tiết.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa toàn diện đặc điểm dịch tễ học và lâm sàng của 143 trường hợp u trung thất, khẳng định vị trí khoang trước mạch máu chiếm tỷ lệ cao nhất với 60%.
• Cập nhật chuẩn xác tiêu chuẩn chẩn đoán mô bệnh học theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2021, làm rõ tỷ lệ từng phân nhóm u tuyến ức từ loại A đến carcinôm tuyến ức.
• Chứng minh giá trị đối sánh vượt trội của chụp cắt lớp vi tính trong việc dự đoán tính chất xâm lấn và độ mô học ác tính với tỷ số chênh lệch có ý nghĩa thống kê cao.
• Đề xuất kế hoạch hoàn thiện cơ sở dữ liệu đa trung tâm về u trung thất tại các bệnh viện chuyên khoa lồng ngực trong lộ trình 12 đến 24 tháng tới.
• Kêu gọi các đơn vị y tế đẩy mạnh ứng dụng đồng bộ quy trình hội chẩn đa chuyên khoa giữa chẩn đoán hình ảnh và giải phẫu bệnh để tối ưu hóa hiệu quả điều trị cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. GIẢI PHẪU VÀ PHÂN CHIA TRUNG THẤT Về giải phẫu học, trung thất là khoang được giới hạn bởi nền cổ ở phía trên, cơ hoành ở phía dưới, xương ức ở phía trước, cột sống ở phía sau và lá thành màng phổi hai bên. Trung thất được phân chia thành 4 khoang theo giải phẫu 11,12 (Hình 1.1): − Trung thất trên thuộc phần trên mặt phẳng đi ngang qua khe gian đốt sống ngực T4 - 5 ở phía sau và góc giữa cán – thân xương ức ở phía trước − Trung thất trước nằm phía dưới mặt phẳng kể trên, giữa phía trước màng ngoài tim và mặt sau xương ức − Trung thất giữa chứa màng ngoài tim và tim − Trung thất sau nằm dưới mặt phẳng kể trên, sau màng ngoài tim và trước thân các đốt sống ngực Hình 1.1 Trung thất được phân chia thành 4 khoang theo giải phẫu11,12. 4 Việc phân chia trung thất thành các khoang cụ thể giúp tập trung chẩn đoán phân biệt các u trung thất trên chẩn đoán hình ảnh, hỗ trợ sinh thiết và phẫu thuật đồng thời giúp hội chẩn đa chuyên khoa thuận lợi hơn.

Có nhiều phân loại khoang trung thất trong thực hành lâm sàng. Tuy nhiên, phân loại khoang trung thất theo ITMIG (International Thymic Malignancy Interest Group - Nhóm quan tâm về bệnh ác tính tuyến ức quốc tế) được đồng thuận rộng rãi. Theo đó, trung thất được phân chia thành khoang trước mạch máu (trung thất trước), khoang nội tạng (trung thất giữa) và khoang cạnh cột sống (trung thất sau) dựa trên ranh giới được phân định bởi các cấu trúc giải phẫu cụ thể. Định nghĩa mới này đóng vai trò quan trọng trong việc xác định và mô tả đặc điểm của các bất thường trung thất.13 Những ưu điểm chính của mô hình phân chia ba khoang trung thất bao gồm ranh giới cụ thể giữa các khoang được thiết lập dọc theo các mặt phẳng giải phẫu thực sự; sự phân chia ít phức tạp hơn so với mô hình bốn khoang; giúp phân biệt tối ưu các thể bệnh; Do sự tương đồng với mô hình ba khoang giữa giải phẫu, lâm sàng và hình ảnh học nên mô hình ba khoang trung thất đã được đồng thuận và sử dụng phổ biến.

Hạn chế của mô hình ba khoang là việc trộn các khoang trên và khoang trước có thể dẫn đến không phân tách đầy đủ các tổn thương xảy ra ở mỗi vị trí này. Tuy nhiên, đây không phải là vấn đề quan trọng trong thực hành lâm sàng vì các tổn thương thường gặp ở trung thất trên, đặc biệt là bướu giáp, có thể dễ dàng xác định trên phim cắt lớp vi tính (CLVT).1 Phân loại các khoang trung thất theo ITMIG (2017) Khoang Ranh giới Thành phần chính - Trên: đầu vào ngực - Dưới: cơ hoành - Trước: xương ức - Tuyến ức Trước mạch máu - Bên: màng phổi trung (prevascular) - Mỡ thất thành - Hạch bạch huyết (trung thất trước) - Sau: cạnh phía trước của - Tĩnh mạch cánh tay đầu trái màng ngoài tim khi nó quấn quanh tim theo kiểu đường cong - Trên: đầu vào ngực. - Không mạch máu: khí - Dưới: cơ hoành. quản, carina, thực quản, hạch - Trước: ranh giới phía sau bạch huyết.

Nội tạng của khoang trước mạch - Mạch máu: tim, động mạch (visceral) máu. chủ ngực lên, cung động (trung thất giữa) - Sau: đường thẳng đứng mạch chủ, động mạch chủ nối một điểm trên mỗi ngực xuống, tĩnh mạch chủ thân đốt sống ngực cách trên, động mạch phổi trong bờ trước 1 cm. màng ngoài tim, ống ngực. - Trên: đầu vào ngực.

- Trước: ranh giới phía sau Cạnh cột sống của khoang nội tạng. - Cột sống ngực. (paravertebral) - Sau bên: đường thẳng - Mô mềm cạnh cột sống. (trung thất sau) đứng so với bờ sau của thành ngực ở bờ bên của mỏm ngang của cột sống ngực.

6 Theo tiêu chuẩn này, các động mạch và tĩnh mạch phổi ngoài tim được coi là cấu trúc phổi và không nằm ở vị trí trung thất; Do đó, chúng không được xếp là thành phần của khoang nội tạng. Đường ranh giới khoang tạng – cạnh sống được xác định là một đường thẳng đứng nối một điểm trên các thân đốt sống ngực ở phía sau 1 cm so với mép trước của cột sống. Đường thẳng đứng này được chọn làm ranh giới phía sau của khoang nội tạng và ranh giới phía trước của khoang cạnh cột sống vì hầu hết các bất thường ở khoang sau là các u thần kinh phát sinh từ các nơron/hạch rễ lưng tiếp giáp với lỗ liên đốt sống.2 Phân loại khoan trung thất theo ITMIG13 (a): Hình ảnh CLVT được định dạng dọc, (b): hình ảnh CLVT ở mức cung động mạch chủ, (c): hình ảnh CLVT ở mức động mạch phổi trái và. 7 (d): hình ảnh CLVT ở mức tâm nhĩ trái.

Khoang trước mạch máu: màu tím, khoang nội tạng: màu xanh dương, khoang cạnh cột sống: màu vàng, đường ranh giới giữa khoang nội tạng - cạnh cột sống: màu xanh lá cây. PHÂN LOẠI U TRUNG THẤT Có nhiều cách phân chia u trung thất (UTT) theo các tác giả khác nhau dựa vào vị trí giải phẫu, tính chất bệnh lý lành tính hay ác tính, đặc điểm giải phẫu bệnh (GPB) và chỉ định phẫu thuật. Phân loại u trung thất theo vị trí và mối tương quan với giải phẫu bệnh lý Mỗi loại UTT khác nhau thường có một vị trí hay gặp, một loại u có thể nằm lan sang tầng hay ngăn trung thất kế cận. Khi nhận định hay đánh giá một UTT cần xác định vị trí chính xác của u vì mỗi vị trí có những đặc điểm tổn thương khác nhau, có thể giúp cho việc chẩn đoán và điều trị bệnh.

Theo cách phân chia trung thất thành 3 ngăn được nhiều tác giả sử dụng thì các UTT thường gặp tương ứng với từng ngăn trung thất được phân chia như sau.14 − Trung thất trước: • Khoang trước mạch máu: bệnh bạch huyết; tuyến giáp nằm sau xương ức, tổn thương của tuyến ức ( u tuyến ức, ung thư biểu mô, quá sản, kén tuyến ức, u mỡ tuyến ức), các u có nguồn gốc từ tế bào mầm • Khoang trước màng tim: u mỡ thượng tâm mạc, u cơ hoành, kén màng phổi, màng tim, hạch quá sản • Những tổn thương ít gặp: dị tật về hệ bạch huyết và u máu − Trung thất giữa: Bệnh bạch huyết, phình quai động mạch chủ, những kén có nguồn gốc phôi thai ( kén phế quản, kén thực quản, kén thần kinh ruột), kén màng tim và những tổn thương của khí quản. 8 − Trung thất sau: Tổn thương thực quản, thoát vị hoành, u thần kinh, áp xe cạnh sống, u máu, thoát vị màng não tủy. Trong các UTT thường gặp thì có khoảng 60% u nằm ở trung thất trước, 15% ở trung thất giữa, 25% ở trung thất sau. Tần suất các loại UTT thường gặp có thể khác nhau giữa các nghiên cứu.

Phân loại mô học giải phẫu bệnh u trung thất theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) 202115 * NHÓM 1: NHÓM U MÔ MỀM CỦA LỒNG NGỰC (MESENCHYMAL TUMOURS OF THE THORAX) 1. U mỡ của lồng ngực (lipoma of the thorax) 1. U mỡ tuyến ức (thymolipoma) 1. Sarcôm mỡ của lồng ngực (liposarcoma of the thorax) 1.

U sợi xơ cứng – u xơ dạng gân của lồng ngực (desmoid fibromatosis of the thorax) 1. U sợi đơn độc của lồng ngực (solitary fibrous tumour of the thorax) 1. U nguyên bào sợi cơ viêm của lồng ngực (inflammatory myofibroblastic tumour of the thorax) 1. Sarcôm sợi nhầy (myxofibrosarcoma) 1.

U máu của lồng ngực (haemangioma of the thorax) 1. U mạch bạch huyết của lồng ngực (lymphangioma of the thorax) 1. U nội mô mạch máu dạng biểu mô của lồng ngực (epithelioid haemangioendothelioma of the thorax) 1. Sarcôm mạch máu của lồng ngực (angiosarcoma of the thorax) 1.

Sarcôm cơ vân của lồng ngực (rhabdomyosarcoma of the thorax) 1. U tế bào cận hạch thần kinh của lồng ngực (paraganglioma of the thorax) 1. U tế bào hạt của lồng ngực (granular cell tumour of the thorax) 1. U Schwannoma của lồng ngực (Schwannoma of the thorax).

U vỏ bao thần kinh ngoại vi ác tính của lồng ngực (malignant peripheral nerve sheath tumour of the thorax) 1. U nguyên bào thần kinh ngoại vi của lồng ngực (peripheral neuroblastic tumours of the thorax) 1. Sarcôm hoạt dịch (synovial sarcoma) 1. Sarcôm tế bào tròn nhỏ không biệt hoá của lồng ngực (undifferentiated small round cell sarcomas of the thorax) * NHÓM 2: NHÓM U CỦA TUYẾN ỨC (TUMOURS OF THE THYMUS) 2.

U tuyến ức loại A (type A thymoma) bao gồm không điển hình (including atypical subtype) 2. U tuyến ức loại AB (type AB thymoma) 2. U tuyến ức loại B1 (type B1 thymoma) 2. U tuyến ức loại B2 (type B2 thymoma) 2.

U tuyến ức loại B3 (type B3 thymoma) 2. U tuyến ức vi nốt với mô đệm dạng lymphô (micronodular thymoma with lymphoid stroma) 2. U tuyến ức chuyển sản (metaplastic thymoma) 2. U tuyến sợi mỡ của tuyến ức (lipofibroadenoma of the thymus) 2.

Carcinôm tuyến ức (thymic carcinoma). Carcinôm tế bào gai của tuyến ức (squamous cell carcinoma of the thymus). Carcinôm dạng đáy của tuyến ức (basaloid carcinoma of the thymus) 2. Carcinôm biểu mô lymphô của tuyến ức (lymphoepithelial carcinoma of the thymus).

Carcinôm NUT của lồng ngực (NUT carcinoma of the thorax) 2. Carcinôm tế bào sáng của tuyến ức (clear cell carcinoma of the thymus) 2. Carcinôm tuyến nhú độ mô học thấp của tuyến ức (low-grade papillary adenocarcinoma of the thymus) 2. Carcinôm nhầy bì của tuyến ức (mucoepidermoid carcinoma of the thymus) 2.

Carcinôm tuyến ức với các đặc điểm giống carcinôm bọc dạng tuyến (thymic carcinoma with adenoid cystic carcinoma-like features) 2. Carcinôm tuyến kiểu ruột của tuyến ức (enteric-type adenocarcinoma of the thymus) 2. Carcinôm tuyến không phân định khác của tuyến ức (adenocarcinoma NOS of the thymus) 2. Carcinôm gai tuyến của tuyến ức (adenosquamous carcinoma of the thymus) 2.

Carcinôm dạng sarcôm của tuyến ức (sarcomatoid carcinoma of the thymus) 2. Carcinôm không biệt hoá của tuyến ức (undifferentiated carcinoma of the thymus) 2. Carcinôm tuyến ức không phân định khác (thymic carcinoma NOS) 2. Các tân sinh thần kinh nội tiết tuyến ức (thymic neuroendocrine neoplasms) 2.

U thần kinh nội tiết (neuroendocrine tumours): U carcinoid / u thần kinh nội tiết (carcinoid/neuroendocrine tumour) 2. Các carcinôm thần kinh nội tiết (neuroendocrine carcinomas). Carcinôm tế bào nhỏ của tuyến ức (small cell carcinoma of the thymus). Carcinôm thần kinh nội tiết tế bào lớn của tuyến ức (large cell neuroendocrine carcinoma of the thymus) * NHÓM 3: NHÓM U TẾ BÀO MẦM CỦA TRUNG THẤT (GERM CELL TUMOURS OF THE MEDIASTINUM) 3.

U tinh bào của trung thất (seminoma of the mediastinum) 3. Carcinôm phôi của trung thất (embryonal carcinoma of the mediastinum) 3. U túi noãn hoàng của trung thất (yolk sac tumour of the mediastinum) 3. Carcinôm đệm nuôi của trung thất (choriocarcinoma of the mediastinum) 3.

U quái của trung thất (teratoma of the mediastinum) 3.