CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TUYỂN DỤNG NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về nhân lực và nguồn nhân lực trong tổ chức - Khái niệm về nhân lực: Theo Nguyễn Ngọc Quân và Nguyễn Văn Điềm (2014), Giáo trình Quản trị nhân lực đại cương, Nxb Trường Đại học Kinh tế Quốc dân: “Nhân lực là nguồn lực trong mỗi con người, nó bao gồm cả thể lực và trí lực. Nó được thể hiện ra bên ngoài bởi khả năng làm việc.
Nó bao gồm cả sức khỏe, trí lực, tâm lý, lòng đam mê.” [7,8] Theo Vũ Thùy Dung (2010), Giáo trình Quản trị nhân lực, Nxb Thống kê, Hà Nội: “Nhân lực là bao gồm tất cả các tiềm năng của con người trong một tổ chức và xã hội (kể cả những thành viên trong ban lãnh đạo doanh nghiệp) tức là kể cả những thành viên trong doanh nghiệp sử dụng kiến thức, khả năng, hành vi ứng xử và giá trị đạo đức để thành lập, duy trì và phát triển doanh nghiệp”. [19,31] Từ những quan điểm trên, trong khuôn khổ nghiên cứu bài khóa luận này thì tác giả sử dụng khái niệm: Nhân lực là nguồn lực xuất phát từ trong chính bản thân mỗi con người, bao gồm các yếu tố về: thể lực, trí lực và tâm lực. Nguồn lực này ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của con người. Khi nguồn lực này đủ lớn, nó sẽ đáp ứng được các điều kiện để con người tham gia vào quá trình lao động, sản xuất.
- Khái niệm về nguồn nhân lực trong tổ chức: Theo Lê Thanh Hà (2012), Giáo trình Quản trị nhân lực (tập 1), Nxb Lao động – Xã hội, Hà Nội: “Trong phạm vi của tổ chức, nhân lực trong tổ chức chính là một bộ phận của nguồn nhân lực xã hội. Nhân lực của tổ chức là nguồn lực của toàn bộ cán bộ, nhân viên trong tổ chức đặt trong mỗi quan hệ phối kết hợp các nguồn lực của mỗi cá nhân thành nguồn lực của tổ chức.” [5;19] Theo Nguyễn Ngọc Quân và Nguyễn Văn Điềm (2014), Giáo trình Quản trị nhân lực đại cương, Nxb Trường Đại học Kinh tế Quốc dân: “Nguồn nhân lực của một tổ chức bao gồm tất cả những người lao động làm việc trong tổ chức đó.” [7;7] Từ những khái niệm trên, trong khuôn khổ nghiên cứu bài khóa luận này thì 9 tác giả sử dụng khái niệm của Lê Thanh Hà: “Trong phạm vi của tổ chức, nhân lực trong tổ chức chính là một bộ phận của nguồn nhân lực xã hội. Nhân lực của tổ chức là nguồn lực của toàn bộ cán bộ, nhân viên trong tổ chức đặt trong mỗi quan hệ phối kết hợp các nguồn lực của mỗi cá nhân thành nguồn lực của tổ chức” làm khái niệm sử dụng xuyên suốt để nghiên cứu bài khóa luận của mình. Khái niệm tuyển dụng nhân lực, tuyển mộ nhân lực, tuyển chọn nhân lực - Khái niệm tuyển dụng nhân lực: Theo Mai Thanh Lan (2014), Giáo trình Tuyển dụng nhân lực, Nxb Thống kê: “Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và tuyển chọn các ứng viên từ nhiều nguồn khác nhau để thỏa mãn nhu cầu sử dụng nhân lực và bổ sung lao động cần thiết nhằm thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp.” [6,12] Theo Nguyễn Ngọc Quân và Nguyễn Văn Điềm (2014), Giáo trình Quản trị nhân lực đại cương, Nxb Trường Đại học Kinh tế Quốc dân: “Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và tuyển chọn từ những nguồn khác nhau những nhân viên đủ khả năng đảm nhiệm những vị trí mà doanh nghiệp cần tuyển.” [7,8] Các khái niệm trên, mặc dù có những điểm khác nhau nhưng tựu chung lại đều đề cập đến tuyển dụng nhân lực qua hai quá trình gắn liền với việc tìm kiếm, thu hút lao động và quá trình lựa chọn những lao động phù hợp với vị trí công việc của tổ chức.
Trong khuôn khổ bài khóa luận, tác giả lựa chọn khái niệm tuyển dụng nhân lực của Mai Thanh Lan: “Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và tuyển chọn các ứng viên từ nhiều nguồn khác nhau để thỏa mãn nhu cầu sử dụng nhân lực và bổ sung lao động cần thiết nhằm thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp”, làm khái niệm sử dụng xuyên suốt để nghiên cứu bài khóa luận của mình. - Khái niệm tuyển mộ nhân lực: Theo Mai Thanh Lan (2014), Giáo trình Tuyển dụng nhân lực, Nxb Thống kê định nghĩa: “Tuyển mộ nhân lực là quá trình tìm kiếm và thu hút ứng viên nhằm có một lực lượng ứng viên phù hợp với nhu cầu tuyển dụng nộp đơn để doanh nghiệp lựa chọn.” [6,103] Theo Nguyễn Ngọc Quân, Nguyễn Vân Điềm (2014) Giáo trình Quản trị nhân lực đại cương, Nxb Trường Đại học Kinh tế Quốc dân: “Tuyển mộ nhân lực là quá trình thu hút những người xin việc có trình độ từ lực lượng lao động xã hội và lực lượng lao động bên trong tổ chức.” [7,132] Qua các khái niệm trên, ta thấy các tác giả nghiên cứu đều định nghĩa tuyển mộ nhân lực là quá trình bao gồm các hoạt động chính là thu hút và tìm kiếm những 10 người lao động từ nhiều nguồn khác nhau ứng tuyển vào các vị trí trống mà tổ chức đang có nhu cầu tuyển dụng. Trong khuôn khổ bài khóa luận, tác giả lựa chọn khái niệm tuyển mộ nhận lực của Mai Thanh Lan: “Tuyển mộ nhân lực là quá trình tìm kiếm và thu hút ứng viên nhằm có một lực lượng ứng viên phù hợp với nhu cầu tuyển dụng nộp đơn để doanh nghiệp lựa chọn” làm khái niệm sử dụng xuyên suốt để trình bày những vấn đề liên quan đến tuyển mộ nhân lực trong bài khóa luận của mình. - Khái niệm tuyển chọn: Theo Mai Thanh Lan (2014), Giáo trình Tuyển dụng nhân lực, Nhà xuất bản Thống kê: “Tuyển chọn là quá trình đánh giá năng lực của các ứng viên nhằm lựa chọn ứng viên phù hợp với nhu cầu cần tuyển của doanh nghiệp.
Theo Nguyễn Ngọc Quân và Nguyễn Văn Điềm (2014), Giáo trình Quản trị nhân lực đại cương, Nhà xuất bản Trường Đại học Kinh tế Quốc dân: “Quá trình tuyển chọn nhân lực là quá trình đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc, đề tìm được những người phù hợp với các yêu cầu của công việc, để tìm được những người phù hợp với các yêu cầu đặt ra trong số những người đã thu hút được trong quá trình tuyển mộ. Qua các khái niệm trên, nhìn chung các tác giả đều định nghĩa tuyển chọn nhân lực là quá trình bao gồm các hoạt động đánh giá, sàng lọc, lựa chọn các ứng viên phù hợp công việc và đáp ứng được với nhu cầu cần tuyển của doanh nghiệp. Trong khuôn khổ bài khóa luận, tác giả lựa chọn khái niệm tuyển chọn nhân lực của Mai Thanh Lan “Tuyển chọn là quá trình đánh giá năng lực của các ứng viên nhằm lựa chọn ứng viên phù hợp với nhu cầu cần tuyển của doanh nghiệp” làm khái niệm sử dụng xuyên suốt để trình bày những vấn đề liên quan đến tuyển chọn nhân lực trong bài khóa luận của mình. Vai trò của tuyển dụng nhân lực - Đối với người lao động: Tuyển dụng nhân lực nhằm khai thác các thế mạnh về thể lực, trí lực, năng lực của người lao động.
Là cơ hội để người lao động thể hiện bản thân và cống hiến mang lại giá trị cho bản thân và xã hội. Tuyển dụng nhân lực tạo điều kiện cho người lao động nhìn nhận, đánh giá và tự hoàn thiện bản thân, nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu và đòi hỏi ngày càng cao của doanh nghiệp về nguồn nhân lực. 11 - Đối với doanh nghiệp: Tuyển dụng nhân lực giúp doanh nghiệp có cơ hội tìm kiếm và tuyển chọn được những ứng viên có đầy đủ kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm phù hợp với yêu cầu của vị trí công việc cần tuyển, có khả năng hòa nhập nhanh với công việc và thực hiện tốt nhiệm vụ được giao. Bên cạnh đó, góp phần đảm bảo cung cấp đầy đủ nguồn nhân lực cho quá trình hoạt động của tổ chức, đảm bảo doanh nghiệp vận hành một cách liên tục.
- Đối với xã hội: Tuyển dụng nhân lực được nhằm khai thác và phát huy hiệu quả số lượng và chất lượng nguồn lao động xã hội. Góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người lao động. Góp phần định hướng việc quy hoạch đào tạo, hướng nghiệp, việc làm, … cho xã hội trên cơ sở nhu cầu xã hội về nghề nghiệp. Nội dung quy trình tuyển dụng nhân lực 1.
Tuyển mộ nhân lực * Quy trình tuyển mộ nhân lực: Bước 1: Xác định nhu cầu và tiêu chuẩn tuyển mộ + Xác định nhu cầu tuyển dụng là việc xác định nhu cầu về nhân lực bao gồm việc xác định các vấn đề: xác định số lượng, chất lượng, cơ cấu nhân lực cần tuyển và thời gian, địa điểm cần có nhân lực tại doanh nghiệp. Tuy nhiên trước khi xác định nhu cầu tuyển dụng, các tổ chức luôn muốn sử dụng các biện pháp hỗ trợ, thay thế hoạt động tuyển dụng bởi tuyển dụng không phải là một hoạt động dễ dàng, nó cần căn cứ vào các nguồn lực nhất định để có thể thực hiện được vì vậy có thể tốn kém về chi phí, thời gian và con người. Sau khi đã áp dụng các biện pháp thay thế nhưng vẫn chưa đạt yêu cầu và không có hiệu quả thì tổ chức mới tiến hành xác định nhu cầu tuyển dụng. Các bộ phận chức năng sẽ xác định nhu cầu dựa trên phân tích công việc sau đó tổng hợp vào phiếu đề xuất tuyển dụng gửi cho phòng nhân sự.
Bộ phận nhân lực của tổ chức sẽ tổng hợp, rà soát, tham mưu, tư vấn và lập kế hoạch, trình lãnh đạo xem xét, ký và ra quyết định. + Tiêu chuẩn tuyển dụng là những chỉ tiêu, tiêu chí và yêu cầu cụ thể làm căn cứ, cơ sở để đánh giá, phân loại các ứng viên tham gia ứng tuyển vào vị trí doanh nghiệp cần tuyển. Các tiêu chuẩn tuyển dụng như: tiêu chuẩn về kiến thức, kĩ năng, thái độ và tiêu chuẩn khác. Xác định tiêu chuẩn tuyển dụng có vai trò rất quan 12 trọng và cần thiết, nhận được sự quan tâm đúng mức của các nhà tuyển dụng và các nhà quản trị trong doanh nghiệp vì nếu xây dựng được một bộ tiêu chuẩn phù hợp, đúng đắn thì sẽ là cơ sở để nhà tuyển dụng đánh giá, lựa chọn được những ứng viên phù hợp, tiềm năng, đem lại nhiều lợi thế cho tổ chức.