CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ TUYỂN DỤNG NHÂN LỰC CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản. Khái niệm về quản trị nhân lực Nguồn nhân lực được xem là hạt nhân quyết định đến sự thành công hay thất bại của một tổ chức doanh nghiệp, là tài sản vô hình có khả năng sinh sôi, nảy nở và không ngừng phát triển trong quá trình khai thác và sử dụng, là chiến lược và trí tuệ của một doanh nghiệp mà không thể sao chép hay pha trộn bằng bất cứ cách nào. Từ xưa, các bậc vĩ nhân, anh hùng đã có những tư tưởng về quản trị nhân lực, coi trọng con người như: Trần Quốc Tuấn với tư tưởng Đại đoàn kết dân tộc, trọng dụng người tài; Thân Nhân Trung với tư tưởng Hiền tài là nguyên khí quốc gia; và cho đến nay, mặc dù đã có rất nhiều quan điểm về quản trị nhân lực ra đời, song tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh được cho là mang tính khái quát nhất, hoàn thiện và tiên tiến hơn cả rằng: Trọng dụng người tài đức để phục vụ nhân dân, đất nước; coi trọng công tác đào tạo và phát triển nhân lực; chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của người lao động; bố trí và sử dụng con người một cách hợp lý và hiệu quả.
Tất cả đều cho thấy tầm quan trọng, vai trò to lớn của con người đối với không chỉ trong mỗi doanh nghiệp mà còn quan trọng đối với sự phát triển của đất nước. Có rất nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm quản trị nhân lực: Theo tác giả Nguyễn Vân Điềm, Nguyễn Ngọc Quân (2012) “Quản trị nhân lực là việc tuyển mộ, tuyển chọn, duy trì, phát triển, sử dụng, động viên và cung cấp tiện nghi cho nhân lực thông qua tổ chức của nó”. Theo Thạc sỹ Vũ Thùy Dương và Hoàng Văn Hải (2010), “Quản trị nhân lực là tổng hợp những hoạt động quản trị liên quan đến việc tạo ra, duy trì, phát triển và sử dụng có hiệu quả yếu tố con người trong việc tổ chức nhằm đạt được mục tiêu chung của doanh nghiệp”. Theo tác giả Mai Thanh Lan, Nguyễn Thị Minh Nhàn (2016) “Quản trị nhân lực được hiểu là tổng hợp các hoạt động quản trị liên quan đến hoạch định nhân lực, tổ chức quản trị nhân lực, tạo động lực cho người lao động và kiểm soát hoạt động 10 quản trị nhân lực trong tổ chức doanh nghiệp nhằm thực hiện mục tiêu và chiến lược đã xác định.” Từ các khái niệm được đưa ra trên, có thể hiểu rằng Quản trị nhân lực là việc quản lý nguồn nhân lực trong doanh nghiệp bằng các hoạt động tuyển dụng nhân lực, đào tạo và phát triển nhân lực, tổ chức định mức lao động, trả công lao động, hoạch định nhân lực, bố trí và sử dụng nhân lực nhằm hoàn thành và phát triển về nhân lực, đáp ứng mục tiêu, chiến lược của công ty.
Khái niệm về tuyển dụng nhân lực Theo Trần Kim Dung (2006) “Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút ứng cử viên từ những nguồn khác nhau đến tham gia dự tuyển vào các vị trí còn trống trong tổ chức và lựa chọn trong số họ những ngươi đáp ứng tốt những yêu cầu công việc đặt ra. Tuyển dụng bao gồm 2 quá trình: tuyển mộ và tuyển chọn.” Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quân và Nguyễn Vân Điềm (2012) thì: “Tuyển dụng nhân lực là một trong những hoạt động của quản trị nhân lực. Tiếp cận dưới khía cạnh của quản trị bao gồm từ việc xác định nhu cầu tuyển dụng, xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực, triển khai tuyển dụng nhân lực, đánh giá kết quả tuyển dụng nhân lực.” Theo tác giả Mai Thanh Lan (2014), giáo trình Tuyển dụng nhân lực, NXB thống kê: “Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút, và lựa chọn nhân lực để thoả mãn nhu cầu sử dụng và bổ sung lực lượng lao động cần thiết nhằm thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp.” Qua đó có thể đưa ra rằng tuyển dụng nhân lực là một quá trình hoạt động nhằm bổ sung nguồn lực cho doanh nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu về nhân lực phù hợp với mục tiêu, chiến lược của doanh nghiệp thông qua tuyển mộ và tuyển chọn. Theo đó, tuyển dụng nhân lực bao gồm hai hoạt động cơ bản là tìm kiếm, thu hút và lựa chọn nhân lực, còn được gọi là tuyển mộ và tuyển chọn nhân lực.
Tuyển mộ nhân lực, còn được gọi là tìm kiếm và thu hút ứng viên; được thực hiện nhằm có một lực lượng ứng viên phù hợp với nhu cầu tuyển dụng nộp đơn ứng tuyển để doanh nghiệp lựa chọn. Việc tìm kiếm và thu hút ứng viên được thực hiện tốt sẽ 11 giúp tạo tiền đề cho việc lựa chọn nhân lực. Tuyển chọn nhân lực, còn được gọi là lựa chọn nhân lực, gắn liền với việc đánh giá năng lực ứng viên nhằm chọn được ứng viên phù hợp nhất với nhu cầu cần tuyển của doanh nghiệp. Nếu tuyển mộ dừng lại ở việc tìm kiếm, thu hút để tập trung các ứng viên, thì tuyển chọn là lựa chọn để quyết định xem số các ứng viên ai là người phù hợp với nhu cầu cần tuyển của doanh nghiệp.
Như vậy, việc tuyển dụng nhân lực một cách hiệu quả sẽ cung cấp cho doanh nghiệp một đội ngũ nhân viên có khả năng làm việc tốt, đáp ứng nhu cầu về mục tiêu, chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Hiệu quả tuyển dụng nhân lực cao, sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh doanh, nâng giá trị, sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập, toàn cầu hóa. Khái niệm hiệu quả tuyển dụng nhân lực Theo tác giả Phạm Công Đoàn (2012), Giáo trình Kinh tế doanh nghiệp thương mại: “Hiệu quả là một tương quan so sánh giữa kết quả đạt được theo mục tiêu đã được xá định với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó”. - Hiệu quả là khả năng tạo ra kết quả mong muốn hoặc khả năng sản xuất ra sản lượng mong muốn.
Khi cái gì đó được coi là có hiệu quả nghĩa là có kết quả như mong đợi hoặc tạo ra một ấn tượng sâu sắc, sinh động. - Hiệu quả cũng là việc các doanh nghiệp luôn tìm cách để dạt được mục tiêu đó với chi phí thấp hơn, đó có thể là các mục tiêu xã hội cũng có thể là các mục tiêu kinh tế của chủ doanh nghiệp và doanh nghiệp. Như vậy, hiệu quả bao gồm hai bộ phận: hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế: - Hiệu quả xã hội là đại lượng phản ánh mức độ thực hiện các mục tiêu xã hội của doanh nghiệp hoặc mức độ ảnh hưởng của các kết quả đạt được của doanh nghiệp xã hội và môi trường - Hiệu quả kinh tế là hiệu quả chỉ xét trên phương diện kinh tế của hoạt động kinh doanh. Nó biểu hiện mối tương quan giữa lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp đạt được với chi phí đã bỏ ra để đạt được lợi ích đó.
12 Theo đó, hiệu quả tuyển dụng là một tương quan so sánh giữa kết quả tuyển dụng đạt được theo mục tiêu tuyển dụng đã được xác định với chi phí tuyển dụng mà doanh nghiệp phải bỏ ra để đạt được kết quả đó. Hay nói cách khác hiệu quả tuyển dụng là việc tìm kiếm và lựa chọn nhân lực để thỏa mãn nhu cầu sử dụng của doanh nghiệp và bổ sung lực lượng lao động cần thiết nhằm thực hiện các mục tiêu của doanh nghiệp với chi phí tuyển dụng thấp nhất. Nội dung về tuyển dụng nhân lực trong doanh nghiệp Mỗi tổ chức, doanh nghiệp có một cách tiếp cận về nội dung tuyển dụng nhân lực khác nhau, song thông thường tuyển dụng nhân lực được thực hiện theo 4 nội dung chính trong hình 1.1 như sau: Xây dựng kế hoạch Xác định nhu cầu và mục tiêu tuyển dụng nhân lực Xây dựng chính sách tuyển dụng nhân lực Xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực chi tiế • Xác định nguồn tuyển mộ nhân lực Tuyển mộ nhân lực • Tiếp cận nguồn và thu hút ứng viên Tuyển chọn nhân lực Thi tuyển Phỏng vấn tuyển dụng Quyết định tuyển dụng Hội nhập nhân lực m Đánh gia tuyển dụng Thu nhập và xử lý hồ sơ • nhân lực Xác định các chỉ tiêu đánh giá tuyển dụng nhân lực (Mai Thanh Lan- “Tuyển dụng nhân lực”, trường Đại học Thương mại) 13 Hình 1. Nội dung tuyển dụng nhân lực Công tác tuyển dụng nhân lực trong doanh nghiệp được thể hiện thứ tự qua các bước: Xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực; Tuyển mộ nhân lực; Tuyển chọn nhân lực; Đánh giá tuyển dụng nhân lực.
Xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực * Xác định nhu cầu và mục tiêu tuyển dụng nhân lực - Xác định nhu cầu tuyển dụng nhân lực là việc xác định số lượng, chất lượng, cơ cấu nhân lực cần tuyển và thời điểm cần có nhận lực tại doanh nghiệp - Xác định mục tiêu tuyển dụng nhân lực là việc xác định điểm kết thúc, điểm hướng tới của tuyển dụng nhân lực trong từng giai đoạn xác định. Mục tiêu chính của tuyển dụng nhân lực là bù đắp sự thiếu hụt nhân lực, một số mục tiêu khác có thể kể đến như: Xây dựng hình ảnh, thương hiêu; củng cố/ thay đổi văn hóa; thiết lập/củng cố các quan hệ xã hội; tái cấu trúc nhân lực. * Xây dựng chính sách tuyển dụng nhân lực Xây dựng chính sách tuyển dụng nhân lực là xây dựng các quy định mang tính hướng dẫn nhằm đảm bảo việc thực hiện kế hoạch tuyển dụng. Nội dung chính bao gồm: đối tượng áp dụng, phạm vi áp dụng, nguyên tắc tuyển dụng, quy trình tuyển dụng tổng quát, xác lập các cam kết và giá trị cốt lõi của quy trình tuyển dụng, các điều khoản thi hành * Xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực chi tiết Xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực chi tiết là kế hoạch được xây dựng cho một lần tuyển dụng hay một đợt tuyển dụng của doanh nghiệp.
Kế hoạch tuyển dụng chi tiết được cụ thể gắn với các vị trí tuyển dụng xác định và thời gian, địa điểm, quy trình,…. Tuyển mộ nhân lực * Xác định nguồn tuyển mộ nhân lực Xác định nguồn tuyển mộ là xác định các địa chỉ cung cấp ứng viên phù hợp để xây dựng phương án tuyển mộ phù hợp. Có hai nguồn tuyển mộ cơ bản mà nhà 14 tuyển dụng có thể cân nhắc đó là nguồn bên trong doanh nghiệp và nguồn bên ngoài doanh nghiệp.