CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC TUYỂN DỤNG NHÂN LỰC 1. Khái niệm cơ bản về tuyển dụng nhân lực Thực tế có khá nhiều khái niệm khác nhau về tuyển dụng nhân lực. Các khái niệm mặc dù có những điểm khác nhau, song phạm trù chung được đề cập đến đều thể hiện tuyển dụng nhân lực là quá trình gắn liền với việc tìm kiếm, thu hút những người có khả năng từ các nguồn khác nhau và lựa chọn người lao động. Có thể định nghĩ qua một vài dẫn chứng như sau: Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân và Ths Nguyễn Vân Điềm: “Tuyển dụng nhân lực là quá trình thu hút những người xin việc có trình độ từ lực lượng lao động xã hội, lực lượng bên trong tổ chức và đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc để tìm được người phù hợp với các yêu cầu đặt ra.
“Quá trình tuyển dụng nhân lực là quá trình đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc để tìm được được người phù hợp với yêu cầu đặt ra trong số những người đã thu hút được trong quá trình tuyển mộ.TS Mai Thanh Lan “Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và lựa chọn nhân lực để thỏa mãn nhu cầu sử dụng và bổ sung lực lượng lao động cần thiết nhằm thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp.”[5,tr12] Từ những phân tích trên có thể kết luận rằng: Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút, lựa chọn và đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc, để tìm được những người phù hợp bổ sung lực lượng lao động cần thiết nhằm đáp ứng được yêu cầu sử dụng lao động của tổ chức. Quá trình tuyển dụng được coi là hoàn tất khi bao gồm cả hoạt động định hướng nhân viên, hướng dẫn nhân viên mới hòa nhập trong môi trường của tổ chức. Tuyển dụng nhân lực bao gồm hai hoạt động cơ bản là tìm kiếm thu hút và lựa chọn nhân lực, còn được gọi là tuyển mộ và tuyển chọn nhân lực. “Tuyển mộ nhân lực là quá trình tìm kiếm và thu hút ứng viên nhằm có một 6 Luan van lượng ứng viên phù hợp với yêu cầu tuyển dụng nộp đơn ứng tuyển để doanh nghiệp lựa chọn.”[1, tr93] “Tuyển chọn nhân lực là quá trình đánh giá năng lực của các ứng viên nhằm lựa chọn được ứng viên phù hợp nhất, đáp ứng tối ưu nhất nhu cầu tuyển dụng đã xác định của doanh nghiệp.
Vai trò của tuyển dụng nhân lực Công tác tuyển dụng nhân lực có một vai trò to lớn, có tính quyết định đến sự thành, bại của một doanh nghiệp hay một tổ chức. Bên cạnh đó còn có tác động trực tiếp đến doanh nghiệp, cá nhân người lao động, xa hơn nữa là sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Đối với xã hội Tuyển dụng nhân lực giúp nâng cao tỷ lệ dân cư có việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp, nâng cao mức sống của một bộ phận dân cư, góp phần làm giảm các tệ nạn xã hội và sử dụng các nguồn nhân lực xã hội một cách hữu ích nhất. Ngoài ra, tuyển dụng nhân lực của các doanh nghiệp sẽ hình thành nên nhu cầu của xã hội, giúp định hướng cho việc quy hoạch hệ thống đào tạo, hệ thống hướng nghiệp của xã hội.
Đối với doanh nghiệp Thứ nhất, tuyển dụng nhân lực đóng vai trò quan trọng đối với việc tạo nên yếu tố đầu vào cho doanh nghiệp – yếu tố nguồn nhân lực, giúp bổ sung lực lượng lao động cần thiết. Tuyển dụng thực hiện tốt sẽ tạo nên tiền đề quan trọng cho việc thực hiện các nội dung khác của quản trị nhân lực. Thứ hai, tuyển dụng nhân lực giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cốt lõi và bền vững của doanh nghiệp – cạnh tranh thông qua yếu tố con người. Đây là yếu tố đóng vai trò quyết định đối với sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp.
Thứ ba, doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được chi phí và sử dụng các nguồn lực khác của doanh nghiệp một cách có hiệu quả nếu công tác tuyển dụng nhân lực tốt. Đồng thời tạo điều kiện để nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ của doanh nghiệp. Thứ tư, tuyển dụng nhân lực với trường hợp ứng viên đến từ nguồn lực bên trong tổ chức sẽ giúp tạo bầu không khí thi đua, cạnh tranh lành mạnh giữa những 7 Luan van người lao động trong doanh nghiệp. Thứ năm, tuyển dụng nhân lực giúp cải thiện bầu không khí làm việc, môi trường làm việc, thúc đẩy phát triển văn hóa doanh nghiệp theo hướng có lợi đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Tuyển dụng được những lao động được coi là nhân tố mới có thể tác động đến cách thức làm việc, nghệ thuật ứng xử,. trong doanh nghiệp theo hướng tích cực. Đối với cá nhân người lao động Tuyển dụng nhân lực của doanh nghiệp giúp người lao động có việc làm, có cơ hội thăng tiến, nâng cao thu nhập. Ngoài ra, giúp người lao động có cơ hội đánh giá về bản thân, từ đó có nhận thức đúng đắn về năng lực cá nhân, phát triển năng lực cá nhân.
Tuyển dụng nhân lực là động lực giúp người lao động tự đào tạo, nâng cao kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm. Đồng thời qua tuyển dụng, người lao động được doanh nghiệp thừa nhận, đánh giá năng lực cá nhân khiến hộ cố gắng trong nâng cao năng lực cá nhân để được gắn bó với doanh nghiệp. Nguyên tắc tuyển dụng nhân lực 1. Nguyên tắc đúng pháp luật Mỗi quốc gia có các quy định khác nhau về quản lý, thuê mướn, sử dụng lao động.
Vì vậy, các nhà tuyển dụng của các tổ chức cần có sự nghiên cứu, tìm hiểu kĩ về các quy định mang tính quốc gia và quốc tế có ảnh hưởng đến địa bàn nơi doanh nghiệp, tổ chức có trụ sở và thực hiện các hoạt động tuyển dụng nhân lực theo đúng pháp luật. Trong Bộ Luật lao động của Việt Nam có quy định một số điều luật bắt buộc nhà tuyển dụng cần phải tuân thủ, cụ thể bao gồm: quy định người lao động về độ tuổi, quyền, nghĩa vụ; quy định về quyền và nghĩa vụ của người tuyển dụng lao động, quy định về hợp đồng lao động, thời gian làm việc, thời gian nghỉ ngơi, một số quy định đối với lao động nữ,. Pháp luật về tuyển dụng nhân lực là nhân tố ảnh hưởng bắt buộc các tổ chức, doanh nghiệp phải thực hiện để không vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này. Điều này đòi hỏi những người làm trong công tác tuyển dụng phải thường xuyên cập nhật 8 Luan van thông tin về pháp luật lao động, nghiên cứu và nắm rõ các quy định liên quan để thực hiện tốt hơn 1.
Nguyên tắc tuyển dụng theo nhu cầu thực tiễn Quá trình tuyển dụng nhân lực phải xuất phát từ nhu cầu bổ sung lực lượng lao động và các vị trí còn trống trong tổ chức. Việc tuyển dụng phải dựa theo kế hoạch hóa nguồn nhân lực của tổ chức, theo nghiên cứu và đề xuất của bộ phận trực tiếp sự dụng lao động. Trên cơ sở đó xác định nhu cầu tuyển dụng của tổ chức để quyết định số lượng, chất lượng và thời gian tuyển dụng. Để xác định đúng nhu cầu thực tiễn của tổ chức thì công tác phân công công việc và xác định vị trí việc làm cần được tiến hành nghiêm túc ở tất cả các phòng ban, đồng thời cần có sự tham vấn của bộ phận quản trị nhân lực trong tổ chức.
Nguyên tắc phù hợp Việc tuyển dụng vài xuất phát từ mục tiêu, chiến lược, khả năng tài chính, chính sách nhân sự của tổ chức. Số lượng, tiêu chuẩn lựa chọn ứng viên phải phù hợp với vị trí việc làm, văn hóa tổ chức và đặc thù của ngành nghề kinh doanh. Đặc biệt là văn hóa của tổ chức, đây là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến việc thu hút của tổ chức đôi với các ứng viên tiềm năng. Nguyên tắc công khai, minh bạch, khách quan Công tác tuyển dụng cần phải đảm bảo công khai thông tin về các vấn đề tuyển dụng để mọi người đều được bình đẳng trong việc tham gia ứng ứng tuyển.
Trong quá trình tuyển dụng việc đánh giá ứng viên phải dựa trên các tiêu chí rõ ràng, thống nhất; đánh giá theo năng lực của ứng viên, tránh thiên vị hoặc có thái độ định kiến với ứng viên. Kết quả tuyển dụng phải khách quan, không nên để tình cảm cá nhân ảnh hưởng đến kết quả tuyển dụng. Nguyên tắc đảm bảo tính cạnh tranh Hoạt động tuyển dụng phải thu hút được đông đảo ứng viên, phải tuyển dụng đúng nguồn, đúng tiêu chuẩn và có chất lượng. Tỉ lệ cạnh tranh, mức độ cạnh tranh tùy thuộc vào vị trí chức danh, vị trí cần tuyển, tùy thuộc vào yêu cầu của tổ chức và cung cầu của thị trường.
Nguyên tắc linh hoạt 9 Luan van Tuyển dụng phải đảm bảo tính linh hoạt, nhạy bén, không cứng nhắc, có sự thay đổi phù hợp với sự vận động của tổ chức và ngành nghề của vị trí cần tuyển. Kế hoạch tuyển dụng cần linh hoạt theo từng giai đoạn, đáp ứng nhu cầu thực tiễn của tổ chức. Bên cạnh đó, quy trình tuyển dụng cần dựa trên đặc trưng của tổ chức, đặc điểm của công việc và đặc thù của ngành nghề kinh doanh. Vai trò của các bên liên quan trong tuyển dụng nhân lực 1.
Vai trò của lãnh đạo tổ chức Lãnh đạo tổ chức có trách nhiệm phê duyệt kế hoạch tuyển dụng, chỉ đạo, định hướng cho công tác tuyển dụng, điều phối các cấp, các đơn vị tham gia vào công tác tuyển dụng. Khi có kết quả tuyển dụng, lãnh đạo tổ chức tiến hành phê duyệt kết quả sau đó xác định các điều kiện hợp đồng, chế độ đãi ngộ và tiến hành ký kết hợp đồng lao động với người được tuyển dụng. Kiểm tra, đánh giá quy trình tuyển dụng sau khi kết thúc, từ đó rút ra kinh nghiệm và cải tiến cho quy trình về sau. Vai trò của bộ phận chuyên trách về tuyển dụng nhân lực Bộ phận chuyên trách về tuyển dụng nhân lực có nhiệm vụ thiết kế các chính sách và quy trình tuyển dụng nhân lực.
Chuẩn bị các công cụ, phương tiện phục vụ cho quá trình tuyển dụng. Thực hiện các công tác thông báo tuyển dụng, tiếp nhận hồ sơ ứng viên, sắp xếp các cuộc phỏng vấn, kiểm tra ứng viên, chuẩn bị các thủ thục hành chính cho nhân viên mới.