phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 2 chƣơng và 4 tiết 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC NHÀ BÁO 1. Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về nghề báo Nhận thức chung về đạo đức nghề báo - Quan niệm chung về đạo đức Cùng với nhiều phƣơng thức điều chỉnh hành vi con ngƣời, đạo đức đánh giá hành vi của con ngƣời theo các chuẩn mực và các giá trị nhƣ thiện và ác, chính nghĩa và phi nghĩa, đúng và sai, cái phải làm và các không đƣợc làm, cái nên làm và cái không nên làm… Về mặt xã hội, đạo đức đƣợc biểu hiện bằng thái độ cụ thể của dƣ luận xã hội. Về mặt cá nhân, đạo đức đƣợc coi là “tòa án lƣơng tâm”, có khả năng tự phê phán, đánh giá và suy xét từng hành vi, thái độ và ý nghĩ trong bản thân của mỗi cá nhân. Xét về bản chất, sự điều chỉnh của đạo đức mang tính tự giác, là sự lựa chọn của mỗi ngƣời.
Vì vậy, ngoài biểu hiện trong các quan hệ xã hội, đạo đức còn thể hiện trong thái độ, hành v và sự tự ứng xử của bản thân mỗi con ngƣời. - Các khái niệm có liên quan Đạo đức nghề nghiệp: là một bộ phận của đạo đức xã hội, là đạo đức trong một lĩnh vực cụ thể trong đạo đức chung của xã hội. Đạo đức nghề nghiệp bao gồm những yêu cầu đạo đức đặc biệt, các quy tắc và chuẩn mực trong lĩnh vực nghề nghiệp nhất định, nhằm điều chỉnh các hành vi của các thành viên trong nghề nghiệp đó sao cho phù hợp với lợi ích và sự tiến bộ của xã hội. Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo: là các quy tắc, chuẩn mực quy định thái độ và hành vi ứng xử của nhà báo trong các mỗi quan hệ nghề nghiệp.
Hiện nay đạo đức nghề nghiệp của nhà báo còn đƣợc gọi là đạo đức nghề báo, đạo đức báo chí, đạo đức nghề nghiệp của ngƣời làm báo, đạo đức nhà báo. Cũng giống nhƣ đạo đức, bên cạnh những chuẩn mực đạo đức nghề báo nói 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chung cho tất cả các nhà báo ở các quốc gia thì còn có những chuẩn mực đạo đức nghề báo riêng của từng quốc gia, từng cơ quan báo chí phụ thuộc vào từng thời kỳ lịch sử phát triển lịch sử của từng quốc gia, cơ quan báo chí đó. So với các quy ƣớc về đạo đức nghề báo của các quốc gia và tổ chức báo chí quốc tế, thì quy định đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam có những điểm tƣơng đồng và một số nét đặc thù. Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về nghề báo Trong sự nghiệp hoạt động cách mạng, Hồ chí Minh luôn coi báo chí và những ngƣời làm báo là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, là vũ khí sắc bén trong công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng cuộc sống mới cho nhân dân.
Từ đó, cùng với việc tích cực chuẩn bị về công tác tổ chức để tiến tới thành lập tổ chức đảng, Ngƣời đã sáng lập và trực tiếp viết báo thể hiện quan điểm, tiếng nói của tổ chức cách mạng. Thông qua các tờ báo, các bài viết Ngƣời đã tích cực tuyên truyền chủ nghĩa Mác – Lênin nhằm giác ngộ các tầng lớp thanh niên và những ngƣời yêu nƣớc theo khuynh hƣớng vô sản. Đồng thời, những bài viết đã thể hiện sự sinh động nhất những tƣ tƣởng của ngƣời về đạo đức của nhà báo cách mạng. Từ đó, khuynh hƣớng báo chí vô sản ngày càng phát triển rộng rãi cả về số lƣợng và chất lƣợng đã phục vụ tích cực cho công tác xây dựng Đảng, tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin và đƣờng lối cách mạng của Đảng, kiên quyết chống đế quốc, phong kiến, chống chủ nghĩa cải lƣơng của giai cấp tƣ sản và chủ nghĩa dân tộc tƣ sản của Việt Nam quốc dân Đảng, chuẩn bị điều kiện để đón thời cơ đƣa cách mạng tiến lên một cao trào mới.
Nhiều tờ báo do ngƣời sáng lập, viết bài trở thành cơ quan ngôn luận của các tổ chức cách mạng tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam. Với sự chủ động, tích cực của mình, cùng với những bài viết, Ngƣời đã góp phần to lớn cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong những năm đầu mới giành đƣợc chính quyền, 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoạt động báo chí gắn với nhiệm vụ bảo vệ chính quyền non trẻ. Báo Cứu quốc là tờ nhật báo lớn nhất cả nƣớc lúc bấy giờ, đồng thời xuất hiện thêm hai cơ quan mới: Đài Tiếng nói Việt Nam và Việt Nam Thông tấn xã.
Cuối năm 1945, báo Sự thật ra đời (tiền thân của tờ báo Nhân dân), những ngƣời làm báo đã tích cực tuyên truyền, đăng tải các văn kiện của Đảng, các bài nói và viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nƣớc mà các báo Đài Tiếng nói Việt Nam, Việt Nam Thông tấn xã, Nhân dân, Tạp chí Cộng sản, Tạp chí sinh hoạt nội bộ, báo Quân đội nhân dân đã góp phần tích cực vào sự nghiệp bảo vệ chính quyền nhân dân. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, các nhà báo đã bám sát thực tiễn, phản ánh kịp thời những nhiệm vụ, yêu cầu của cách mạng góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi, nƣớc ta tạm thời chia cắt thành hai miền với hai nhiệm vụ chiến lƣợc cách mạng khác nhau. Từ đó, đặt ra nhiệm vụ mới cho công tác tuyên truyền.
Các nhà báo bám sát và phản ánh đầy đủ công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh chống đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam nhằm mục đích thống nhất đất nƣớc. Đối với nhà báo, tác phẩm báo chí vừa là đứa con tinh thần, vừa là sự phản ánh thế giới quan, nhân sinh quan và phẩm chất, năng lực, đạo đức, trách nhiệm xã hội của nhà báo. Qua đó, tạo lập dƣ luận xã hội, làm thay đổi nhận thức và hành vi của quần chúng, việc nhận thức, thay đổi hành vi theo chiều hƣớng tích cực hay tiêu cực chịu sự chi phối của nhiều yếu tố, trong đó có trực tiếp của nhân tố chủ quan của nhà báo. Hơn nữa, hoạt động báo chí là hoạt động tuyên truyền và một trong mục tiêu hƣớng đến là đem lại giá trị thông tin để định hướng dư luận xã hội; giám sát, quản lý và phản biện xã hội.
Vì thế, khi viết báo, những yêu cầu về năng lực chuyên môn của nhà báo luôn phải gắn với những chuẩn mực về đạo đức nghề nghiệp. Có nhƣ vậy, tác 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phẩm báo chí mới đem lại những giá trị đích thực cho công chúng. Trên phƣơng diện này, Hồ Chí Minh – ngƣời thầy lỗi lạc của nền báo chí cách mạng Việt Nam là một hình mẫu cho các thế hệ nhà báo Việt Nam noi theo. Trong hành trình tìm đƣờng cứu nƣớc - giải phóng dân tộc, Hồ Chí Minh đã nhận thấy báo chí có một sứ mệnh cao cả, là công cụ của tiếng nói chính nghĩa, của tự do để thức tỉnh đồng bào, là mặt trận quan trọng trong công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.
Hơn nửa thế kỷ hoạt động cách mạng và hoạt động báo chí, Hồ Chí Minh đã để lại một di sản gồm hơn hai nghìn bài báo đƣợc viết bằng nhiều thứ tiếng, với 150 bút danh. Ngƣời đã sáng lập 9 tờ báo, đã từng làm mọi việc của nghề báo; từ viết bài, sửa bài, biên tập, tổ chức in ấn, phát hành; đến tổ chức, lãnh đạo và chỉ đạo việc làm báo. Hơn nữa, đối tƣợng và nội dung phản ánh trong các tác phẩm báo chí của Ngƣời không chỉ là vấn đề của cách mạng Việt Nam, mà còn phản ánh những vấn đề có tính thời đại thể hiện tinh thần quốc tế trong sáng hƣớng đến một thế giới đại đồng và mục tiêu cuối cùng là giải phóng cho các dân tộc bị nô dịch và quần chúng nhân dân khỏi sự áp bóc bóc lột. Hồ Chí Minh coi việc làm báo là công tác cách mạng để phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, giai cấp và nhân loại.
Có thể nói, những tác phẩm báo chí của Ngƣời không chỉ có giá trị về mặt lý luận, có tính thực tiễn, mà còn hàm chứa trong đó những giá trị về đạo đức nghề báo. Đó là sự hòa quyện làm một giữa nhà báo – chiến sĩ cách mạng trên mặt trận tƣ tƣởng, văn hóa. Cuộc đời hoạt động của Hồ Chí Minh không tách rời hoạt động báo chí. Với Hồ Chí Minh, làm báo là để làm cách mạng, và để làm cách mạng, Ngƣời đã trở thành một nhà báo.
Các tác phẩm báo chí của Hồ Chí Minh không chỉ thể hiện sự mẫu mực về hình thức, nội dung, mà còn thể hiện những phẩm chất đạo đức của ngƣời làm báo. Hơn nữa, còn là sự phát huy cao độ vai trò của nhà báo trong việc tuyên truyền, vận động, cổ vũ nhân dân xây dựng và 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bảo vệ Tổ quốc. Hồ Chí Minh quan niệm rằng, báo chí chúng ta chỉ có một đề tài xuyên suốt là: “chống thực dân đế quốc, chống phong kiến địa chủ, tuyên truyền độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”[68, tr. Để thực hiện đƣợc nội dung đó, thông qua các bài viết, các nhà báo phải thể hiện tính chiến đấu với tính cách là biểu hiện cao nhất của tính đảng, là bản chất, là tiêu chí cao nhất của báo chí cách mạng.
Điều đó trƣớc hết thể hiện ở đƣờng lối chính trị của tờ báo, ở phẩm chất, quan điểm, đạo đức, trách nhiệm của nhà báo đƣợc ẩn dấu trong các bài viết. Hoạt động báo chí thực chất là hoạt động chính trị, thông tin trên báo chí quan trọng nhất là thông tin chính trị. Theo Ngƣời, báo chí là công cụ đấu tranh giai cấp, là vũ khí đấu tranh cách mạng, vì thế, tính tƣ tƣởng cách mạng quyết định chất lƣợng, tác dụng của báo chí. Để bảo đảm tính tƣ tƣởng, tính đảng thì trong các bài viết của mình, ngoài việc thể hiện đƣợc tính chiến đấu, còn phải thể hiện tính giáo dục và tính quần chúng.
Hồ Chí Minh thƣờng nhấn mạnh đến ý nghĩa của việc tự rèn luyện, đấu tranh thông qua viết báo. Rằng, đối với bản thân ngƣời làm báo cũng phải có tính chiến đấu mới làm báo tốt đƣợc.