phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận án đƣợc bố cục làm 4 chƣơng, 11 tiết. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐỀ TÀI 1. Các công trình nghiên cứu tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về thực hành dân chủ trong Đảng Cộng sản Việt Nam. Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về dân chủ, thực hành dân chủ Các công trình nghiên cứu những khái niệm lý luận liên quan đến đề tài.
Tác giả Nguyễn Khắc Mai trong công trình “Dân chủ di sản văn hóa Hồ Chí Minh”[62], đã khái quát 100 câu nói và 6 phạm trù về dân chủ của Hồ Chí Minh. Sáu phạm trù cơ bản mà tác giả vạch ra chính là những nội dung cốt lõi trong tƣ tƣởng dân chủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, tác giả chƣa luận giải trực tiếp về tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về thực hành dân chủ trong Đảng mà chỉ đề cập một khía cạnh quyền làm chủ của nhân dân, là tiêu chí hàng đầu để đánh giá, định hƣớng xây dựng chế độ mới. Đến công trình “Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ”[11], tác giả Phạm Hồng Chƣơng, tiếp tục phân tích quan điểm về dân chủ, đƣa ra quan điểm tổng quát nhất mà Hồ Chí Minh đã chỉ ra: “Dân chủ là dân là chủ và dân làm chủ trong đó mọi quyền hành và lực lƣợng là ở nơi dân (thuộc về nhân dân)”[11, tr.
Đồng thời, tác giả phân tích mối quan hệ giữa lý luận dân chủ và thực hành dân chủ. Theo Hồ Chí Minh, thực hành dân chủ sẽ làm gia tăng hiểu biết và góp phần phát triển lý luận. Vì vậy, cùng với việc đề ra lý luận về dân chủ, Hồ Chí Minh chú trọng thực hành dân chủ để Việt Nam trở thành một nƣớc dân chủ thực sự trong đó chỉ rõ những nấc thang của trình độ phát triển dân chủ: “Hiểu biết quyền lợi và nghĩa vụ, biết hƣởng, biết dùng, dám nói và dám làm. Hiểu quyền đến biết dùng quyền và đến dám nói, dám làm”[11, tr.
Trên cơ sở phân tích quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về dân chủ trong lĩnh vực chính trị, tác giả khẳng định: “Đặc điểm nổi bật nhất của dân chủ trên lĩnh vực chính trị ở nƣớc ta là lãnh đạo của một Đảng đối với toàn bộ đời sống của xã hội và Đảng là một bộ phận trọng yếu trong hệ thống chính trị đảm bảo thực hiện nền dân chủ đất nƣớc”[11, tr. Tác giả cũng cho rằng, thực hành dân chủ trong Đảng là để cho tất cả đảng viên bày tỏ hết ý 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kiến của mình và việc tôn trọng dân chủ và thực hành dân chủ trong mọi hoạt động thực tiễn mới có điều kiện lãnh đạo và phát triển dân chủ thực sự. Vì vậy, Đảng phải là tấm gƣơng về thực hành dân chủ. Tác giả Lại Quốc Khánh trong bài viết “Tư tưởng Hồ Chí Minh về chế độ dân chủ nhân dân”[50], đã chỉ rõ sự vận dụng sáng tạo quan điểm duy vật biện chứng trong thực hành dân chủ.
Tác giả chỉ rõ, trong quan niệm của Hồ Chí Minh: “dân chủ bao gồm hai mặt thống nhất chặt chẽ với nhau: Quyền làm chủ và trách nhiệm làm chủ v.v…Quyền lợi luôn gắn liền với nghĩa vụ, cho nên mọi ngƣời cần phải hăng hái làm tròn nghĩa vụ của mình trong mọi công việc kháng chiến, cứu nƣớc, xây dựng nƣớc nhà”[50, tr. Đây là cơ sở để khẳng định thực hành dân chủ cũng bao gồm hai mặt thống nhất chặt chẽ với nhau: quyền là chủ và trách nhiệm làm chủ là trong quan niệm của Hồ Chí Minh về chính trị, trong đó Đảng Cộng sản là tổ chức tiêu biểu với vai trò tiên phong. Ở phƣơng diện tiếp cận khác, thực hành dân chủ gắn với thể chế dân chủ, một chế độ xã hội, một hình thái Nhà nƣớc. Trong bài viết “Thực hành dân chủ theo tư tưởng Hồ Chí Minh”[46], tác giả Trần Đình Huỳnh chỉ ra mối quan hệ giữa các thể chế Đảng, Nhà nƣớc và các tổ chức xã hội trong thực hành dân chủ.
Theo tác giả, giá trị của dân chủ chỉ đƣợc khẳng định khi đƣa vào trong thực tế, đảm bảo cho nhân dân biết hƣởng và biết dùng quyền dân chủ. Do đó, theo tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, tác giả đã chỉ năm công việc cần phải thực hiện trong thực hành dân chủ: thực hiện dân chủ trong bầu cử và ứng cử; tổ chức bộ máy Nhà nƣớc thực thi luật pháp là công cụ đảm bảo thực hành dân chủ; phải có chính sách dùng ngƣời đúng, tạo cơ hội nhƣ nhau; Hiến pháp và pháp luật đúng và đủ; cơ quan công quyền trong sạch, vững mạnh; giáo dục pháp luật và nâng cao văn hoá dân chủ cho tất cả mọi ngƣời. Đây chính là những nội dung thực hành dân chủ mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thực hiện trong quá trình trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Đặc biệt công trình “Phương pháp dân chủ Hồ Chí Minh”[10] của tác giả Phạm Văn Bính đã đi từ phân tích phƣơng pháp dân chủ để khẳng định phong cách 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dân chủ của Hồ Chí Minh đã làm cho tƣ tƣởng và triết lý thực hành dân chủ của Ngƣời vốn đã sâu sắc, tinh túy lại càng trở nên sâu sắc, sống động, hiện thực hơn và cho rằng: “Nói dân chủ là dân làm chủ đã bao hàm ý nghĩa dân chủ, trong đó dân làm chủ mới có giá trị thực tế, quyết định, còn giá trị của dân chủ không hoàn toàn chỉ là xác định vị trí là chủ của dân”[10, tr.
Trong chƣơng 2. Tác giả đã nêu lên phƣơng pháp tƣ duy thực hành dân chủ của Hồ Chí Minh theo lớp quan hệ: tập trung và dân chủ; giữa dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp; giữa dân chủ và tự do; giữa quyền và khả năng; thực tiễn hóa lý luận dân chủ và lý luận hóa thực tiễn dân chủ của Việt Nam. Đây chính là những luận cứ khoa học quan trọng của thực hành dân chủ trong Đảng trong giai đoạn hiện nay. Với quan điểm về thực hành dân chủ trong Đảng của Hồ Chí Minh, tác giả Hoàng Chí Bảo trong bài viết “Thực hành dân chủ rộng rãi trong Đảng theo tư tưởng Hồ Chí Minh”[7], đã đƣa ra quan điểm thực hành dân chủ theo tƣ tƣởng Hồ Chí Minh cho rằng: “Dân chủ trong quan niệm của Hồ Chí Minh là thực tiễn dân chủ và hành động dân chủ vì dân chứ không phải là một ý niệm trừu tƣợng, tƣ biện về dân chủ.
Điều này lại biểu hiện rõ rệt phƣơng châm hành động của Hồ Chí Minh - nói ít làm nhiều, chủ yếu là hành động, lời nói đi đôi với việc làm”[7, tr. Đồng thời, tác giả chỉ ra 10 nét đặc sắc trong tƣ duy và thực tiễn dân chủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây có thể coi là những gợi mở mang giá trị thực tiễn cho việc thực hành dân chủ trong Đảng. Nghiên cứu vai trò, nội dung, điều kiện và phương thức thực hành dân chủ trong Đảng Cộng sản Việt Nam.
Tác giả Phạm Văn Đồng với công trình “Hồ Chí Minh quá khứ, hiện tại và tương lai”[25], khi đi sâu phân tích cơ chế nhân dân làm chủ, nhà nƣớc quản lý và Đảng lãnh đạo trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, đã đề cập tới việc cụ thể hóa quyền dân chủ của các tầng lớp nhân dân. Trong Đảng, để thực hành dân chủ, đảng viên phải đƣợc hƣởng các quyền tự do, bình đẳng thực sự. Đặc biệt, Đảng cần xuất phát từ thực hành tự do tƣ tƣởng, để phát huy tiềm năng trí tuệ và vai trò của đảng viên một cách tự nguyện, tự giác trong quá trình tìm tòi và chinh phục chân lý. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong công trình „Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam”[31], tác giả Võ Nguyên Giáp, tiếp tục khẳng định việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, với cƣơng lĩnh chính trị 1930 về cách mạng tƣ sản dân quyền và thổ địa cách mạng để đi lên chủ nghĩa cộng sản là đƣờng lối chính trị của Đảng đƣợc xây dựng trên cơ sở thực hành dân chủ theo tƣ tƣởng Hồ Chí Minh.
Tác giả đã chứng minh tính dân chủ trong tất cả các cƣơng lĩnh của Đảng đã phù hợp với điều kiện lịch sử Việt Nam, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân. Đó chính là một trong những nội dung thực hành dân chủ trong công tác hoạch định cƣơng lĩnh, đƣờng lối chính trị của Đảng đảm bảo đúng đắn. Tác giả Hoàng Chí Bảo, với bài viết “Phát huy dân chủ trong Đảng - nhân tố cơ bản và động lực mạnh mẽ phát triển dân chủ xã hội”[6], đã phân tích về vai trò thực hành dân chủ trong Đảng Cộng sản là điều kiện tiên quyết cho quá trình dân chủ hóa đời sống xã hội, đã cho rằng: “Thực hành rộng rãi dân chủ trong Đảng để thúc đẩy dân chủ trong xã hội phát triển, để thực hiện cho đƣợc quyền làm chủ của ngƣời dân. Đoàn kết gắn liền với dân chủ, để tạo ra sức mạnh đồng thuận của dân tộc trong phát triển.
Thì đấy là một điểm rất đáng suy ngẫm và thực hành”[6, tr. Vẫn trong mạch phân tích đó, trong công trình “Dân chủ và việc thực hiện dân chủ ở cơ sở”[9], tác giả Lƣơng Gia Ban đã khái quát nội dung tƣ tƣởng dân chủ của Hồ Chí Minh đƣợc biểu hiện trong các lĩnh vực đời sống xã hội, đặc biệt trong Đảng Cộng sản Việt Nam trở thành đảng lãnh đạo duy nhất. Bàn về phƣơng châm hành động dân chủ của Hồ Chí Minh (nói ít làm nhiều, chủ yếu là hành động, lời nói đi đôi với việc làm), các tác giả cho rằng đó là sự thống nhất biện chứng từ quyết định mọi vấn đề một cách cho đúng đến phải tổ chức sự thi hành, kiểm soát cho đúng, muốn kiểm soát đúng thì phải có thực hành dân chủ trong Đảng. Trong công trình “Tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản Việt Nam”[99], tác giả Mạch Quang Thắng khi luận giải trực tiếp vấn đề tƣ tƣởng của Hồ Chí Minh về Đảng dƣới nhiều góc độ lịch sử đã đề cập tới một khía cạnh rất quan trọng về vị trí, vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam đối sự nghiệp cách mạng của dân tộc.
Trên 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cơ sở, phân tích sự ra đời cũng nhƣ: bản chất của Đảng Cộng sản Việt Nam; phân tích những nội dung công tác của Đảng (xây dựng cƣơng lĩnh chính trị, công tác cán bộ, phƣơng thức lãnh đạo của Đảng).