Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ MỤC TIÊU, ĐỘNG LỰC CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 1. Cơ sở lí luận, thực tiễn hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về mục tiêu, động lực của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam 1. Quan điểm của C.Lênin về mục tiêu, động lực của chủ nghĩa xã hội * Về mục tiêu Theo quan điểm của C. Lênin, chủ nghĩa xã hội chính là giai đoạn đầu, giai đoạn thấp hay một nấc thang của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa.
Đồng thời, các ông cho rằng đây không phải là một xã hội đã hoàn chỉnh ngay một lúc mà nó có sự bổ sung, hoàn chỉnh cùng với sự vận động, biến đổi của lịch sử xã hội. Khi phân tích quy luật vận động của xã hội, C.Ăngghen đã phát hiện ra xu hướng phát triển tất yếu của lịch sử xã hội loài người và đi đến kết luận rằng chủ nghĩa tư bản tất yếu sẽ bị thay thế bằng một xã hội khác tiến bộ hơn, đó là xã hội xã hội chủ nghĩa.Ăngghen đã phân tích mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản đó là: mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất mang tính chất xã hội hóa cao với quan hệ sản xuất dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất, luận chứng tất yếu xã hội phải trực tiếp chiếm hữu tư liệu sản xuất. Vì vậy, việc xóa bỏ chế độ tư hữu và xây dựng chế độ công hữu là tiêu chí đầu tiên của chủ nghĩa xã hội. Vì theo các ông, đấy là nguồn gốc đẻ ra mọi áp bức, bóc lột, bất công trong xã hội.
Kế thừa tư tưởng trên, V.Lênin nhận thấy rõ được tầm quan trọng của việc xóa bỏ chế độ tư nhân tư bản chủ nghĩa. Ông cho rằng: chế độ sở hữu tư bản chủ nghĩa là nguồn gốc gây ra mọi đau khổ của quần chúng nhân dân lao động. Vì vậy, để giải phóng người lao động cần phải xóa bỏ chế độ sở hữu tư bản chủ nghĩa và thiết lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất. Các nhà kinh điển coi đó là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội.
Vì thế, không phải ngẫu nhiên mà V.Lênin 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giải thích: chủ nghĩa xã hội là chế độ công hữu về tư liệu sản xuất từ chủ nghĩa tư bản, nhân loại chỉ có thể tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội nghĩa là chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất và chế độ phân phối sản phẩm theo lao động của mỗi người. Đồng thời, đó cũng là cơ sở để phát triển một nền sản xuất có kế hoạch. Việc điều tiết nền sản xuất theo một kế hoạch là một trong những đặc trưng cơ bản, là mục tiêu và thực chất của chủ nghĩa xã hội.Mác coi chủ nghĩa xã hội là giai đoạn quá độ tất yếu để đi đến xóa bỏ sự khác biệt giai cấp nói chung, đây là mục tiêu cần đạt tới của chủ nghĩa xã hội. Đồng thời, khi đã xóa bỏ được sự phân chia xã hội thành giai cấp thì sẽ xóa bỏ được mọi sự bất bình đẳng xã hội và chỉ có chủ nghĩa xã hội mới giải quyết được vấn đề đó.
Tuy nhiên, dưới chủ nghĩa xã hội, bình đẳng không có nghĩa là ngang nhau về mọi phương diện mà phải luôn hiểu rằng đó là sự bình đẳng xã hội, bình đẳng về địa vị xã hội của con người. Đặc biệt, trong quá trình nghiên cứu sự vận động của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, C.Ăngghen đã dự báo cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa sẽ nổ ra ở các nước tư bản ở trình độ cao. Trên cơ sở trình độ xã hội hóa cao của lực lượng sản xuất, đòi hỏi cần phải thay thế quan hệ sản xuất dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất bằng chế độ công hữu đối với các tư liệu sản xuất. Tuy nhiên, trong lịch sử thì cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa không nổ ra ở một nước tư bản phát triển cao như C.Ăngghen dự báo mà lại nổ ra ở một nước tư bản ở trình độ trung bình còn tồn tại đan xen những tàn dư nặng nề của chế độ phong kiến nông nô – đó là nước Nga.
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng 10 Nga năm 1917, dưới sự lãnh đạo của Đảng Bônsêvích đứng đầu là Lênin, nước Nga Xô Viết bước vào con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội. Chính quyền Xô Viết đã ra sắc lệnh quốc hữu hóa các nhà máy, các xí nghiệp thuộc sở hữu tư nhân … Tính ưu việt của chế độ mới lần đầu tiên xuất hiện trong lịch sử. Lần đầu tiên trong lịch sử, nhân dân lao động nước Nga đã đứng lên làm chủ nước nhà. Tuy vậy, trong hoàn cảnh khó khăn đó, tư duy của V.Lênin đã đặt mục tiêu trọng tâm vào phát triển lực lượng sản xuất của chủ nghĩa xã hội.
Người 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cũng nhận thấy ở nước Nga lúc này lực lượng sản xuất còn ở trình độ thấp trong khi đó quan hệ sản xuất lại là xã hội chủ nghĩa. Điều này tạo ra mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất. Để giải quyết mâu thuẫn giữa quan hệ sản xuất tiên tiến với lực lượng sản xuất lạc hậu, V.Lênin đã đưa ra và thực hiện Chính sách kinh tế mới ( NEP). Chính sách kinh tế mới đã thực hiện đa dạng hóa các quan hệ sở hữu, đa dạng hóa các cách thức tổ chức quản lý sản xuất, khơi dậy tính tích cực xã hội của người lao động vừa bằng lợi ích vật chất, vừa bằng giáo dục và động viên về lí tưởng, sử dụng chuyên gia tư sản bằng cách trả lương cao và tạo những điều kiện tốt nhất để họ làm việc, đồng thời tranh thủ thời gian ngắn nhất đào tạo chuyên gia khoa học kĩ thuật trên các lĩnh vực … Chỉ sau vài năm thực hiện Chính sách kinh tế mới, nước Nga đã đạt được những thành tự to lớn, không ngừng phát triển lực lượng sản xuất, xác lập quan hệ sản xuất mới thích hợp để mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển.
Tuy nhiên, sau khi khôi phục kinh tế, Liên Xô vẫn là một nước nông nghiệp lạc hậu. Vì vậy, mục tiêu của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô lúc này là phải xây dựng cơ sở vật chất - kĩ thuật cho chủ nghĩa xã hội. Để thực hiện mục tiêu đó, Liên Xô phải thực hiện nhiệm vụ công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa. Công nghiệp hóa ngày càng mở rộng đòi hỏi cần phải có những kế hoạch dài hạn với những mục tiêu cụ thể cho từng thời kì đó là các kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế - xã hội.
Các kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1928-1932), lần thứ hai (1933- 1937) đều được hoàn thành trước thời hạn…Nhờ vậy, Liên Xô đã đạt được nhiều thành tựu to lớn vươn lên trở thành cường quốc đứng thứ hai trên thế giới, chỉ sau Mĩ. * Về động lực Theo các nhà kinh điển, động lực của chủ nghĩa xã hội không phải là một động lực mà là hệ động lực gồm cả vật chất và tinh thần, cả trong và ngoài nước. Trước hết là động lực về lợi ích vật chất C.Ăngghen khẳng định: “Tất cả những gì mà con người đấu tranh để giành lấy đều dính liền với lợi ích của họ: và một khi tư tưởng tách rời khỏi lợi ích thì nhất định nó sẽ làm nhục nó” [45; 126]. Có nghĩa là, mọi hoạt 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động đấu tranh của con người luôn gắn liền với lợi ích của họ.
Như vậy, ở đây, theo quan điểm của C.Ăngghen thì lợi ích là “động lực gốc” của sự phát triển xã hội nói chung và của chủ nghĩa xã hội nói riêng. Lợi ích là động lực của mọi động lực.Ăngghen cho rằng: “Ở đâu không có lợi ích chung thì ở đó không thể có sự thống nhất về mục đích và càng không thể có sự thống nhất về hành động được”[48; 21]. Khi nghiên cứu về chủ nghĩa tư bản, các ông đã chỉ ra rằng; mặc dù nó là một nấc thang phát triển vượt bậc của nhân loại nhưng chủ nghĩa tư bản vẫn có hạn chế lịch sử đó là chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất do có mâu thuẫn đối kháng về lợi ích giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản nên đã gây nên nhiều hậu quả cho nhân loại.Ăngghen cho rằng: “con đường và giải pháp cơ bản để khắc phục tình trạng trên” – đó là cần phải tiến hành cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa lật đổ xã hội tư bản xây dựng một xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa…do Đảng Cộng sản lãnh đạo với lực lượng nòng cốt là liên minh công - nông. Trong xã hội đó, lực lượng sản xuất cần được tổ chức hợp lý, phân phối thỏa đáng và đem lại lợi ích lớn cho tất cả mọi người.Ăngghen cũng chỉ ra rằng trong xã hội mới đó cần phải xây dựng một nền kinh tế tập thể xã hội xã hội chủ nghĩa như là một tất yếu vì lợi ích của toàn nhân loại.
Lênin cũng có nhiều luận điểm cơ bản, có giá trị bền vững về những động lực sản xuất vật chất, động lực kinh tế trong xây dựng chủ nghĩa xã hội. Khi đề ra và thực thi Chính sách kinh tế mới, Người nói trong Hội nghị VII Đảng bộ tỉnh Mátxcơva (10/1921): Chẳng những việc sản xuất “tự cung tự cấp” đã lạc hậu mà hiện nay chế độ trao đổi hàng hóa đã tỏ ra không phù hợp với tình hình thực tế…mà lại là lưu thông tiền tệ, mua bán bằng tiền mặt… sự thật đã chứng minh điều đó. Điều đó có nghĩa là việc sản xuất theo hình thức tự cung tự cấp, trao đổi hàng hóa lúc này không còn phù hợp nữa mà thay vào đó cần phải phát triển lưu thông tiền tệ và mua bán bằng tiền mặt… nhằm khơi dậy các động lực sản xuất vật chất, động lực kinh tế trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ hai: Động lực chính trị Khi đề cập đến cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa gắn liền với sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, C.Ăngghen đã có nhiều luận điểm về động lực chính trị trong quá trình cách mạng.
Các ông cho rằng : “tất cả những phong trào lịch sử từ trước đến nay, đều do thiểu số thực hiện, hoặc đều mưu lợi ích cho thiểu số.