Tư Tưởng Đạo Đức Của Nguyễn Bỉnh Khiêm: Giá Trị Truyền Thống Trong Thế Giới Hiện Đại

Khám phá tư tưởng đạo đức của Nguyễn Bỉnh Khiêm, một nhân vật văn hóa nổi bật trong lịch sử Việt Nam, với những giá trị nhân văn sâu sắc.

• Tác giả: Trần Thị Mỹ Duyên
• Người hướng dẫn: PGS. TS Lương Minh Cừ
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tư Tưởng Đạo Đức Của Nguyễn Bỉnh Khiêm
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tư Tưởng Đạo Đức Nguyễn Bỉnh Khiêm Giá Trị Cốt Lõi

Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585) là một nhà văn hóa, tư tưởng lớn của Việt Nam thế kỷ XVI. Tư tưởng của ông, đặc biệt là tư tưởng đạo đức, có ảnh hưởng sâu rộng đến xã hội Việt Nam. Trong bối cảnh thế giới hiện đại đầy biến động, việc nghiên cứu và phát huy những giá trị truyền thống trong tư tưởng của ông là vô cùng cần thiết. Nguyễn Bỉnh Khiêm không chỉ là một nhà thơ, nhà tiên tri mà còn là một tấm gương sáng về đạo đức, nhân cách. Ông đã có những đóng góp to lớn trong việc giữ gìn và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc. Tư tưởng của ông phản ánh sâu sắc những biến động của xã hội Việt Nam thế kỷ XVI, đồng thời đưa ra những giải pháp cho những mâu thuẫn và bế tắc của thời đại. Tư tưởng đạo đức của ông là một hệ thống các quan niệm về đạo làm người, về quan hệ giữa người với người, giữa người với xã hội và giữa người với tự nhiên. Ông đề cao các giá trị như nhân nghĩa, trung thực, liêm chính, trí tuệ và ứng xử phù hợp với đạo lý.

1.1. Bối Cảnh Lịch Sử và Sự Hình Thành Tư Tưởng Đạo Đức

Nguyễn Bỉnh Khiêm sống trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động của Việt Nam, từ cuối thế kỷ XV đến cuối thế kỷ XVI. Đây là thời kỳ chế độ phong kiến nhà Lê bắt đầu suy yếu, các cuộc tranh giành quyền lực diễn ra liên miên, xã hội rối ren, đạo đức suy đồi. Theo tài liệu gốc, "Sự suy yếu của triều đình nhà Lê biểu hiện rõ nhất ở các triều vua Uy Mục (1505 – 1509), vua Tương Dực (1510 – 1516) và đến thời của vua Chiêu Tông, nhà nước trung ương suy yếu nhanh chóng, mở đầu cho thời kỳ rối loạn bậc nhất trong lịch sử nước nhà – thời kỳ nội chiến phong kiến, là sự tranh giành quyền lực, tình trạng hỗn loạn trong thời Lê – Mạc." Chính bối cảnh này đã ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành tư tưởng đạo đức của Nguyễn Bỉnh Khiêm, thôi thúc ông tìm kiếm những giá trị đạo đức bền vững để xây dựng lại xã hội.

1.2. Ảnh Hưởng của Nho Giáo và Văn Hóa Việt Nam Đến Tư Tưởng

Tư tưởng đạo đức của Nguyễn Bỉnh Khiêm chịu ảnh hưởng sâu sắc của Nho giáo, đặc biệt là các giá trị về nhân, nghĩa, lễ, trí, tín. Tuy nhiên, ông không rập khuôn theo Nho giáo mà đã có sự sáng tạo, vận dụng linh hoạt để phù hợp với thực tiễn xã hội Việt Nam. Ông cũng kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống của văn hóa Việt Nam, như lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng. Sự kết hợp giữa Nho giáo và văn hóa Việt Nam đã tạo nên một hệ thống tư tưởng đạo đức độc đáo của Nguyễn Bỉnh Khiêm.

II. Phân Tích Giá Trị Nhân Nghĩa Trong Tư Tưởng Nguyễn Bỉnh Khiêm

Nhân nghĩa là một trong những giá trị cốt lõi trong tư tưởng đạo đức của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ông quan niệm rằng, người có nhân nghĩa là người có lòng yêu thương con người, biết sống vì người khác, luôn đặt lợi ích của cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân. Ông phê phán những kẻ chỉ biết mưu cầu lợi ích riêng, chà đạp lên quyền lợi của người khác. Theo Nguyễn Bỉnh Khiêm, nhân nghĩa là nền tảng của một xã hội tốt đẹp, là yếu tố quan trọng để duy trì sự ổn định và phát triển của đất nước. Ông cũng nhấn mạnh rằng, nhân nghĩa phải đi đôi với trí tuệ, phải biết phân biệt đúng sai, phải có phương pháp hành động đúng đắn để thực hiện nhân nghĩa một cách hiệu quả.

2.1. Biểu Hiện của Nhân Nghĩa Trong Ứng Xử và Quan Hệ Xã Hội

Nhân nghĩa trong tư tưởng của Nguyễn Bỉnh Khiêm thể hiện rõ trong cách ứng xử và quan hệ xã hội. Ông luôn khuyên mọi người phải sống hòa thuận, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau. Ông phê phán những hành vi bạo lực, tranh giành, gây chia rẽ trong cộng đồng. Ông cũng đề cao sự trung thực, liêm chính trong các mối quan hệ, đặc biệt là trong quan hệ giữa người dân và quan lại. Theo ông, quan lại phải là người có đạo đức, phải biết thương dân, lo cho dân thì mới xứng đáng với vị trí của mình.

2.2. Mối Quan Hệ Giữa Nhân Nghĩa và Trí Tuệ Trong Triết Lý Sống

Nguyễn Bỉnh Khiêm cho rằng nhân nghĩa và trí tuệ là hai yếu tố không thể tách rời trong triết lý sống. Người có nhân nghĩa mà không có trí tuệ thì dễ bị lợi dụng, dễ bị lừa gạt. Ngược lại, người có trí tuệ mà không có nhân nghĩa thì dễ trở nên độc ác, ích kỷ. Ông khuyên mọi người phải trau dồi cả nhân nghĩa và trí tuệ để trở thành người có ích cho xã hội. Ông cũng nhấn mạnh rằng, việc học tập, rèn luyện đạo đức là một quá trình lâu dài, cần phải kiên trì, nhẫn nại.

III. Tư Tưởng Về Liêm Chính và Trung Thực Trong Đạo Đức Nguyễn Bỉnh Khiêm

Liêm chính và trung thực là hai phẩm chất đạo đức quan trọng mà Nguyễn Bỉnh Khiêm đề cao. Ông phê phán mạnh mẽ những hành vi tham nhũng, gian dối, lừa gạt trong xã hội. Ông cho rằng, những hành vi này không chỉ gây thiệt hại về vật chất mà còn làm suy đồi đạo đức, làm mất lòng tin của người dân vào chính quyền. Theo Nguyễn Bỉnh Khiêm, người có liêm chính phải biết giữ mình trong sạch, không tham lam, không vụ lợi. Người có trung thực phải luôn nói thật, làm thật, không gian dối, không che đậy khuyết điểm. Ông cũng nhấn mạnh rằng, liêm chính và trung thực là nền tảng của một xã hội công bằng, văn minh.

3.1. Phê Phán Tham Nhũng và Gian Dối Trong Xã Hội Phong Kiến

Nguyễn Bỉnh Khiêm đã thẳng thắn phê phán những tệ nạn tham nhũng và gian dối trong xã hội phong kiến đương thời. Ông chỉ ra rằng, những hành vi này không chỉ gây ra bất công, nghèo đói cho người dân mà còn làm suy yếu đất nước, tạo điều kiện cho giặc ngoại xâm. Ông kêu gọi các quan lại phải liêm chính, phải biết thương dân, phải làm việc vì lợi ích của đất nước. Ông cũng khuyên người dân phải trung thực, không gian dối, không tiếp tay cho những kẻ tham nhũng.

3.2. Giá Trị của Liêm Chính và Trung Thực Trong Xây Dựng Xã Hội

Nguyễn Bỉnh Khiêm khẳng định rằng, liêm chính và trung thực là những giá trị đạo đức quan trọng trong việc xây dựng một xã hội tốt đẹp. Một xã hội mà mọi người đều liêm chính, trung thực thì sẽ không có tham nhũng, không có gian dối, mọi người sẽ tin tưởng lẫn nhau, xã hội sẽ ổn định và phát triển. Ông cũng cho rằng, việc giáo dục đạo đức, đặc biệt là liêm chính và trung thực, là một nhiệm vụ quan trọng của nhà nước và gia đình.

IV. Ứng Dụng Tư Tưởng Đạo Đức Nguyễn Bỉnh Khiêm Trong Hiện Đại

Trong thế giới hiện đại, những giá trị đạo đức trong tư tưởng của Nguyễn Bỉnh Khiêm vẫn còn nguyên giá trị. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống là vô cùng quan trọng. Tư tưởng đạo đức của Nguyễn Bỉnh Khiêm có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, như giáo dục đạo đức, đạo đức kinh doanh, đạo đức công vụ và văn hóa ứng xử. Việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Nguyễn Bỉnh Khiêm sẽ góp phần xây dựng một xã hội văn minh, giàu mạnh.

4.1. Giáo Dục Đạo Đức và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống

Việc giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ là một nhiệm vụ quan trọng trong việc kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Tư tưởng đạo đức của Nguyễn Bỉnh Khiêm có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong việc xây dựng chương trình giáo dục đạo đức ở các cấp học. Việc học tập về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Nguyễn Bỉnh Khiêm sẽ giúp học sinh, sinh viên hiểu rõ hơn về những giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc, từ đó hình thành nhân cách và lối sống phù hợp.

4.2. Đạo Đức Kinh Doanh và Đạo Đức Công Vụ Trong Bối Cảnh Mới

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc xây dựng đạo đức kinh doanh và đạo đức công vụ là vô cùng quan trọng. Tư tưởng của Nguyễn Bỉnh Khiêm về liêm chính, trung thực, nhân nghĩa có thể được vận dụng trong việc xây dựng các quy tắc ứng xử, các chuẩn mực đạo đức cho doanh nghiệp và cán bộ, công chức. Việc tuân thủ những quy tắc này sẽ giúp doanh nghiệp và cơ quan nhà nước hoạt động hiệu quả, minh bạch, góp phần xây dựng một nền kinh tế và xã hội phát triển bền vững.

V. Kết Luận Giá Trị Vượt Thời Gian Của Tư Tưởng Nguyễn Bỉnh Khiêm

Tư tưởng đạo đức của Nguyễn Bỉnh Khiêm là một di sản văn hóa vô giá của dân tộc Việt Nam. Những giá trị về nhân nghĩa, liêm chính, trung thực, trí tuệ mà ông đề cao vẫn còn nguyên giá trị trong thế giới hiện đại. Việc nghiên cứu, học tập và vận dụng tư tưởng của ông sẽ góp phần xây dựng một xã hội văn minh, giàu mạnh, một đất nước phát triển bền vững. Nguyễn Bỉnh Khiêm mãi là một tấm gương sáng về đạo đức, nhân cách cho các thế hệ người Việt Nam.

5.1. Bài Học Kinh Nghiệm và Giá Trị Cho Thế Hệ Tương Lai

Tư tưởng đạo đức của Nguyễn Bỉnh Khiêm để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho thế hệ tương lai. Đó là bài học về việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, về việc sống liêm chính, trung thực, về việc yêu thương con người, về việc học tập và rèn luyện đạo đức suốt đời. Những bài học này sẽ giúp thế hệ trẻ Việt Nam vững bước trên con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

5.2. Bảo Tồn và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Trong Hội Nhập Quốc Tế

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc là một nhiệm vụ quan trọng. Tư tưởng đạo đức của Nguyễn Bỉnh Khiêm là một phần quan trọng của văn hóa Việt Nam. Việc giới thiệu tư tưởng của ông với bạn bè quốc tế sẽ góp phần quảng bá văn hóa Việt Nam, nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kỳ rối loạn bậc nhất trong lịch sử nước nhà – thời kỳ nội chiến phong kiến, là sự tranh giành quyền lực, tình trạng hỗn loạn trong thời Lê – Mạc. Cuối thế kỷ XV đầu thế kỷ XVI, nền thái bình thịnh trị mà nhà Lê gầy dựng gần một thế kỷ ròng rã, đã thực sự lung lay và sụp đổ. Từ đó cho đến khi họ Mạc cướp ngôi, chỉ trong khoảng 20 năm, đã có 6 vua Lê liên tục thay nhau lên ngôi, và bị phế truất. Kể từ Túc Tông (làm vua được sáu tháng), và nhất là từ Uy Mục (1505-1509), nhà Lê bước vào giai đoạn suy loạn.

Túc Tông chết, không có con nối ngôi, triều đình tôn người anh thứ 2 là Lê Tuấn lên làm vua, tức là Uy Mục. Mới lên ngôi, Uy Mục đã làm nhiều điều bạo ngược, giết tổ mẫu là Trường Lạc Thái hoàng Thái hậu (chính cung của Thánh Tông), Lễ bộ Thượng thư Đoàn Văn Lễ và Đô Ngự Sử Nguyễn Quang Bật (Bặt) vì những người này cho rằng ông là con của tỳ thiếp, không thể lên ngôi kế vị. Uy Mục tin dùng hoạn quan và ngoại thích, giết hại anh em, chú ruột, tất cả hai mươi sáu người. Kinh Vương Kiến là con út của vua Thánh Tông sợ hãi phải bỏ trốn biệt tích.

Nhà vua “đêm cùng cung nhân uống rượu vô độ, ai say thì giết, có khi bắt quân sĩ đánh nhau xem chơi” [35, 17 - 18]. 17 Giản Tu công Lê Oanh là anh em thúc bá, cũng bị bắt giam. Sau đó ông đút lót tiền cho người canh ngục để được thả ra, trốn vào Thanh Hóa, cùng với Nghĩa quốc công Nguyễn Văn Lang là em Trường Lạc Thái hoàng Thái hậu và các cựu thần đã bị trục xuất khỏi triều đình, đem quân ra kinh đô bắt giết Uy Mục rồi lên làm vua, tức là Tương Dực đế (1510-1516). Tương Dực cũng bạo ngược, hoang dâm không kém gì Uy Mục.

Ngoài việc giết hại các hoàng thân và tư thông với các cung nhân triều trước, Tương Dực còn xa xỉ quá độ. Nhà vua sai người thợ tên Vũ Như Tô xây ngôi điện 100 nóc và cửu trùng đài, hao tốn biết bao nhiêu công sức, tiền của và sức lực của nhân dân. Sứ nhà Minh coi tướng nhà vua, bảo rằng: “An Nam quốc vương mạo mỹ nhi thân khuynh, tính hiếu dâm, nãi trư vương dã, loạn vong bất cửu hi”. Nghĩa là: vua nước Nam dáng đẹp, nhưng mình nghiêng, tính hoang dâm, là vua tướng lợn, loạn vong không lâu nữa sẽ tới” [35, 18].

Bọn quý tộc ngoại thích dựa vào thế nhà vua, kết thành bè cánh nắm hết quyền hành, “phàm súc vật, hoa màu của dân gian đều cướp cả, nhà dân ai có đồ lạ, vật quý thì đánh dấu để lấy” [21, 48]. Lợi dụng tình hình sa đọa của chính quyền trung ương, bọn quan lại địa phương mặc sức tung hoành, nhũng nhiễu. Lương Đắc Bằng- lúc này là Tả thị lang bộ lại trong bài hịch của mình (thay mặt nhóm Nguyễn Văn Lang khi nổi binh giết chết Uy Mục) có đoạn tố cáo bọn quan lại: “tước đã hết mà lạm thưởng không hết, dân đã cùng mà lạm thú không cùng, phu thuế thu đến tơ tóc mà dùng của như bùn đất, bạo ngược như Tần Chính, đãi công thần như chó ngựa, coi dân chúng như cỏ rác” [44, 218]. Ông cũng khuyên vua mới nên “đuổi bỏ kẻ tà nịnh”, “công bằng tuyển bổ quan lại”, “cấm hối lộ để 18 bỏ thói tham ô” [21, 61].

Dĩ nhiên Tương Dực cũng như Chiêu Tông sau này, đã không nghe theo những lời khuyên chân chính, tâm huyết đó. Tình hình trong nước giặc giã nổi lên khắp nơi. Năm 1516, Trịnh Duy Sản đã cùng Lê Quảng Độ và Trình Chí Sâm giết Tương Dực và lập con Mục Ý Vương là Quang Trị mới 8 tuổi lên ngôi, làm vua được ba ngày, chưa kịp đổi niên hiệu thì bị Trịnh Duy Đại, là anh Trịnh Duy Sản, đem vào Tây Kinh rồi bị giết. Bấy giờ Nguyễn Hoằng Dụ nghe tin Trịnh Duy Sản đã giết vua, bèn đem quân về đốt phá Kinh thành.

Trịnh Duy Sản lại lập con Cẩm Giang vương lên làm vua tức vua Chiêu Tông (1516 – 1526) rồi rước vua vào Tây Kinh. Lúc bấy giờ bên ngoài thì giặc giã, bên trong thì các triều thần hoặc mưu phản và bị giết như Trịnh Duy Đại, Trần Chân, hoặc vì quyền mà gây thành bè phái đem quân đánh giết lẫn nhau như Nguyễn Hoằng Dụ và Trịnh Tuy. Lại thêm bộ tướng của Trần Chân là Hoàng Duy Nhạc, Nguyễn Kính. đem quân đánh phá kinh thành.

Chiêu Tông phải giao binh quyền cho Mạc Đăng Dung. Sau khi dẹp được bọn loạn thần, Mạc Đăng Dung trở nên chuyên quyền, dùng lọng phụng và thuyền rồng, giết hết những người tâm phúc của vua. Chiêu Tông lo sợ bày mưu với Nguyễn Hiền và Phạm Thứ bỏ kinh thành trốn lên Sơn Tây, cùng Trịnh Tuy ra đánh họ Mạc. Mạc Đăng Dung lập em Chiêu Tông là Xuân lên làm vua, tức là Cung Hoàng (1522 – 1527).

Năm 1525, Mạc Đăng Dung đem đại quân vào đánh Thanh Hóa, bắt được Chiêu Tông đưa về kinh đô, rồi năm sau sai người giết Chiêu Tông. Nguyễn Bỉnh Khiêm lớn lên thì gặp phải “vua quỷ”, rồi “vua lợn” và tiếp theo là những tranh chấp phe phái, loạn lạc liên miên, 19 nên ông đã không chịu ra thi cử để làm quan. Ông mong muốn có một minh quân quan tâm đến đời sống cùng cực của người dân trong hoàn cảnh đất nước rơi vào cảnh tranh chấp quyền lực triền miên. Năm 1527, Mạc Đăng Dung ép Cung Hoàng nhường ngôi, sau đó giết luôn cả Cung Hoàng và Thái hậu.

Mạc Đăng Dung sợ lòng người còn tưởng nhớ nhà Lê, nên công việc triều chính cũng đều theo luật lệ của tiền triều để thực hiện. Làm vua được ba năm (1527 - 1529), Mạc Đăng Dung nhường ngôi cho con là Mạc Đăng Doanh và lên làm thái thượng hoàng. Cựu thần nhà Lê sang Trung Quốc cầu cứu. Năm 1537, vua nhà Minh sai đem quân sang đóng gần ải Nam Quan.

Mạc Đăng Dung sai Nguyễn Văn Thái đi sứ nhà Minh để xin thân phục. Năm 1540, Mạc Đăng Dung thấy quân Minh sửa soạn sang đánh, đã đầu hàng tượng trưng bằng cách quàng dải lụa vào cổ xin “chịu tội” ở ải Nam Quan, nộp sổ điền thổ, sổ dân đinh và “dâng” những cái tên đất khống cho nhà Minh để quân Minh giữ được sĩ diện mà rút lui. Mạc Đăng Doanh làm vua được mười năm (1530- 1540) thì mất, con là Mạc Phúc Hải lên kế vị (1541 - 1546). Mạc Đăng Dung là ông vua có tài, được dân chúng ngưỡng mộ, lòng dân phần nhiều hướng về ông, nhưng dù sao thì cũng là bề tôi giết vua đoạt ngôi, nên Nguyễn Bỉnh Khiêm vẫn tiếp tục ở ẩn dạy học.

Đến đời Mạc Đăng Doanh, là lúc thịnh thời của nhà Mạc, Nguyễn Bỉnh Khiêm mới quyết định ra ứng thí để mong muốn có dịp giúp dân giúp nước. Đến đời Mạc Phúc Hải, họ Mạc đã phải đối phó với sự trung hưng của nhà Lê – bắt đầu cho giai đoạn phân tranh giữa Nam - Bắc triều. Năm 1532, đất nước chia làm hai, từ Thanh Hóa trở vào thuộc nhà Lê, gọi là Nam triều, từ Sơn Nam trở ra thuộc họ Mạc, gọi là 20 Bắc Triều. Hai bên tiến hành chiến tranh nhiều lần.

Mãi đến năm 1592, Trịnh Tùng thắng thế, chiếm được thành Thăng Long, bắt được Mạc Mậu Hợp, rước vua Lê về Đông Đô. Nhà Mạc mất ngôi từ đó, nhưng con cháu còn giữ được đất Cao Bằng ba đời nữa. Nguyễn Bỉnh Khiêm sống trong thời kỳ lịch sử nước nhà có những điểm rất đặc biệt. Chính trong hoàn cảnh lịch sử này đã giúp Nguyễn Bỉnh Khiêm nhìn nhận rõ hơn thực chất xã hội, thấy rõ bản chất xấu xa của chế độ, cũng là hoàn cảnh lịch sử đã ảnh hưởng đến tư tưởng nhân văn, thân dân, và quan niệm đạo đức thực tế của ông về sau.

• Những đặc điểm về kinh tế Bên cạnh những đặc điểm về chính trị, thì những chuyển biến về kinh tế thế kỷ XV-XVI cũng tác động mạnh mẽ đến sự hình thành những đặc trưng trong tư tưởng đạo đức của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Thế kỷ XV là thời kỳ thịnh trị của chế độ trung ương tập quyền trong lịch sử chế độ quân chủ ở Việt Nam, nhưng ngay trong thời kỳ thịnh trị đó chế độ phong kiến Việt Nam cũng đã chứa đựng mầm mống suy yếu. Những mâu thuẫn trong xã hội bắt đầu xuất hiện, đặt biệt khi mâu thuẫn về lợi ích phát sinh trong lĩnh vực kinh tế. Đặc điểm kinh tế của thời kỳ này là sự hình thành rõ nét xu hướng và quá trình tư hữu hóa về ruộng đất - tư liệu sản xuất chủ yếu của chế độ kinh tế lúc bấy giờ.

Từ đầu thế kỷ XV, nước ta vẫn còn chịu ảnh hưởng nặng nề của những khủng hoảng chính trị - xã hội từ thế kỷ XIV còn để lại. Nhận thức được yêu cầu lịch sử trong giai đoạn về sau, nhà Lê đã thực thi nhiều chính sách và những biện pháp kinh tế, bước đầu tỏ ra có hiệu quả nhất định như: chính sách lộc điền, chính sách quân điền, chính sách khẩn hoang, đồn điền .Do sự đổi mới về chính sách kinh tế nên nhà Lê đã nhanh chóng đạt được những thành quả to lớn về kinh tế và xã hội. Về bản chất, chính sách lộc điền đã đem ruộng đất thuộc quyền sở hữu của nhà nước (chủ yếu là ruộng đất công do làng, xã quản lý) ban cấp cho tầng lớp quý tộc và quan lại cao cấp làm chủ sở hữu. Sự ưu đãi này đã biến tầng lớp quan lại, quý tộc nhà Lê nghiễm nhiên trở thành những địa chủ lớn.

Đồng thời, chế độ lộc điền đã góp phần củng cố, phát triển chế độ sở hữu tư nhân về ruộng đất cũng như xác lập một cách rõ ràng quan hệ địa chủ – tá điền và chế độ bóc lột địa tô phù hợp với bước phát triển mới của chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, và quan hệ sản xuất phong kiến nói chung. Cho đến nửa đầu thế kỷ XVI, chế độ sở hữu tư nhân phong kiến về ruộng đất đến triều đại nhà Lê bắt đầu phát triển mạnh và được coi là một trong những nguyên nhân sâu xa, có tính tất yếu dẫn đến sự sụp đổ không thể tránh khỏi của chế độ phong kiến nhà Lê về sau.