Tư Tưởng Canh Tân của Đặng Huy Trứ và Ý Nghĩa Đối Với Đổi Mới Ở Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Tư tưởng canh tân của đặng huy trứ và ý nghĩa của nó đối với công cuộc đổi mới ở việt nam hiện nay, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Thị Lý
• Người hướng dẫn: TS. Cao Xuân Long
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tư Tưởng Canh Tân Của Đặng Huy Trứ Và Ý Nghĩa Đối Với Đổi Mới Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tư Tưởng Canh Tân Đặng Huy Trứ Giá Trị Bối Cảnh

Tư tưởng canh tân của Đặng Huy Trứ là một di sản quý báu trong lịch sử tư tưởng Việt Nam. Ông là một trong những nhà tư tưởng lớn của thế kỷ XIX, người đã sớm nhận ra sự cần thiết phải đổi mới đất nước để đối phó với những thách thức từ bên ngoài. Tư tưởng của ông không chỉ có giá trị về mặt lý luận mà còn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế. Nghiên cứu về Đặng Huy Trứ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình hình thành và phát triển của tư tưởng đổi mới ở Việt Nam, đồng thời rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá cho hiện tại và tương lai. Theo GS. Trương Hữu Quýnh, GS. Đinh Xuân Lâm, PGS. Lê Mậu Hãn, việc nghiên cứu lịch sử tư tưởng là vô cùng quan trọng để xây dựng một xã hội phát triển và bền vững.

1.1. Bối Cảnh Lịch Sử Hình Thành Tư Tưởng Đặng Huy Trứ

Thế kỷ XIX là giai đoạn đầy biến động của lịch sử Việt Nam. Sự xâm lược của thực dân Pháp đã đặt đất nước trước nguy cơ mất độc lập, chủ quyền. Trong bối cảnh đó, nhiều nhà tư tưởng đã xuất hiện với mong muốn tìm ra con đường cứu nước, cải cách kinh tế và xã hội. Đặng Huy Trứ là một trong những người tiên phong trong phong trào này. Ông nhận thức rõ sự lạc hậu của đất nước so với các nước phương Tây và kêu gọi đổi mới trên nhiều lĩnh vực. Bối cảnh lịch sử này là yếu tố quan trọng hình thành nên tư tưởng canh tân của ông.

1.2. Giá Trị Vượt Thời Gian Của Tư Tưởng Canh Tân

Mặc dù Đặng Huy Trứ sống và hoạt động trong một bối cảnh lịch sử cụ thể, nhưng tư tưởng của ông vẫn còn nguyên giá trị đến ngày nay. Những quan điểm của ông về tự cường, tự chủ, về phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục vẫn là những vấn đề cấp thiết đối với Việt Nam trong quá trình đổi mới và phát triển. Việc nghiên cứu và vận dụng tư tưởng của ông giúp chúng ta có thêm cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng một đất nước Việt Nam giàu mạnh, văn minh.

II. Thách Thức Đổi Mới Bài Học Từ Tư Tưởng Canh Tân Đặng Huy Trứ

Công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức, từ những vấn đề kinh tế, xã hội đến những vấn đề về văn hóa, tư tưởng. Nghiên cứu tư tưởng canh tân của Đặng Huy Trứ giúp chúng ta nhận diện rõ hơn những thách thức này và tìm ra những giải pháp phù hợp. Ông đã từng đối mặt với những khó khăn tương tự trong bối cảnh lịch sử của mình, và những kinh nghiệm của ông có thể là những bài học quý giá cho chúng ta ngày nay. Theo Lê Thị Lan, tư tưởng canh tân của Đặng Huy Trứ có ý nghĩa to lớn trong việc định hướng phát triển đất nước.

2.1. Rào Cản Từ Tư Tưởng Bảo Thủ Và Lạc Hậu

Một trong những thách thức lớn nhất đối với công cuộc đổi mới là sự tồn tại của những tư tưởng bảo thủ và lạc hậu. Đặng Huy Trứ cũng đã từng phải đối mặt với những rào cản này trong quá trình truyền bá tư tưởng canh tân của mình. Để vượt qua những rào cản này, cần phải có sự kiên trì, bền bỉ và một chiến lược phù hợp để thay đổi nhận thức của xã hội. Cần phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao dân trí và tạo ra sự đồng thuận trong xã hội.

2.2. Nguy Cơ Mất Bản Sắc Văn Hóa Trong Hội Nhập

Trong quá trình hội nhập quốc tế, Việt Nam phải đối mặt với nguy cơ mất bản sắc văn hóa. Đặng Huy Trứ đã từng cảnh báo về nguy cơ này và kêu gọi phải giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Để tránh nguy cơ này, cần phải có một chính sách văn hóa phù hợp, kết hợp hài hòa giữa việc tiếp thu những tinh hoa văn hóa của nhân loại và việc bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

III. Tư Tưởng Kinh Tế Đặng Huy Trứ Giải Pháp Cho Đổi Mới Việt Nam

Tư tưởng kinh tế của Đặng Huy Trứ là một trong những nội dung quan trọng nhất trong tư tưởng canh tân của ông. Ông chủ trương phát triển kinh tế hàng hóa, khuyến khích thương mại, mở rộng giao lưu kinh tế với các nước phương Tây. Những quan điểm này có ý nghĩa to lớn trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Theo Vũ Khiêu, Đặng Huy Trứ đã nhìn ra những cái mới của thời đại để đổi mới đất nước.

3.1. Khuyến Khích Phát Triển Thương Mại Và Công Nghiệp

Đặng Huy Trứ chủ trương khuyến khích phát triển thương mại và công nghiệp, coi đây là những động lực quan trọng để phát triển kinh tế đất nước. Ông đã đề xuất nhiều biện pháp để tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại phát triển, như giảm thuế, bãi bỏ những quy định hà khắc, khuyến khích tư nhân đầu tư vào sản xuất. Những quan điểm này vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

3.2. Mở Rộng Giao Lưu Kinh Tế Với Thế Giới

Đặng Huy Trứ nhận thức rõ tầm quan trọng của việc mở rộng giao lưu kinh tế với thế giới. Ông chủ trương học hỏi những kinh nghiệm phát triển kinh tế của các nước phương Tây, đồng thời tìm kiếm những cơ hội hợp tác kinh tế với các nước này. Những quan điểm này có ý nghĩa to lớn trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập quốc tế sâu rộng. Cần phải chủ động tham gia vào các tổ chức kinh tế quốc tế, ký kết các hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị trường và thu hút đầu tư.

IV. Canh Tân Văn Hóa Giáo Dục Nền Tảng Đổi Mới Toàn Diện Việt Nam

Ngoài tư tưởng kinh tế, Đặng Huy Trứ còn có những quan điểm sâu sắc về văn hóa và giáo dục. Ông chủ trương cải cách giáo dục, nâng cao dân trí, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Những quan điểm này có ý nghĩa to lớn trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Theo Phan Bội Châu, Đặng Huy Trứ là người trồng cái mầm khai hóa đầu tiên ở Việt Nam.

4.1. Cải Cách Giáo Dục Nâng Cao Dân Trí

Đặng Huy Trứ chủ trương cải cách giáo dục, coi đây là yếu tố then chốt để nâng cao dân trí và phát triển đất nước. Ông đã đề xuất nhiều biện pháp để cải cách giáo dục, như thay đổi nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy, mở rộng quy mô giáo dục, khuyến khích học tập. Những quan điểm này vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh Việt Nam đang đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục.

4.2. Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống

Đặng Huy Trứ nhận thức rõ tầm quan trọng của việc phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Ông chủ trương bảo tồn và phát huy những di sản văn hóa quý báu của dân tộc, đồng thời tiếp thu những tinh hoa văn hóa của nhân loại. Những quan điểm này có ý nghĩa to lớn trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

V. Ứng Dụng Tư Tưởng Đặng Huy Trứ Đổi Mới Chính Sách Việt Nam

Tư tưởng canh tân của Đặng Huy Trứ có thể được ứng dụng vào việc xây dựng và hoàn thiện các chính sách đổi mới ở Việt Nam hiện nay. Những quan điểm của ông về phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục có thể là những gợi ý quan trọng cho việc hoạch định chính sách. Cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng tư tưởng của ông và vận dụng một cách sáng tạo vào thực tiễn Việt Nam. Theo Lê Sỹ Thắng, Đặng Huy Trứ là người duy nhất trong số các nhà canh tân trực tiếp kinh doanh thương nghiệp.

5.1. Xây Dựng Chính Sách Khuyến Khích Đổi Mới Sáng Tạo

Để thúc đẩy công cuộc đổi mới, cần phải xây dựng những chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo. Đặng Huy Trứ đã từng khuyến khích những người có tài năng phát huy khả năng của mình để đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Cần phải tạo ra một môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, hỗ trợ các nhà khoa học và kỹ sư.

5.2. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Tạo Môi Trường Kinh Doanh

Để thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế, cần phải hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và ổn định. Đặng Huy Trứ đã từng kêu gọi bãi bỏ những quy định hà khắc, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại phát triển. Cần phải tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm thiểu chi phí tuân thủ pháp luật cho doanh nghiệp.

VI. Kết Luận Giá Trị Vĩnh Cửu Tư Tưởng Canh Tân Đặng Huy Trứ

Tư tưởng canh tân của Đặng Huy Trứ là một di sản vô giá của dân tộc Việt Nam. Những quan điểm của ông về phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục vẫn còn nguyên giá trị đến ngày nay. Việc nghiên cứu và vận dụng tư tưởng của ông giúp chúng ta có thêm cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng một đất nước Việt Nam giàu mạnh, văn minh. Cần phải tiếp tục nghiên cứu và phát huy những giá trị của tư tưởng Đặng Huy Trứ trong công cuộc đổi mới hiện nay. Theo TS. Cao Xuân Long, tư tưởng của Đặng Huy Trứ có giá trị nhân văn sâu sắc.

6.1. Kế Thừa Và Phát Huy Tinh Thần Đổi Mới Sáng Tạo

Để tiếp tục phát triển đất nước, cần phải kế thừa và phát huy tinh thần đổi mới sáng tạo của Đặng Huy Trứ. Cần phải khuyến khích những người có tài năng phát huy khả năng của mình để đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Cần phải tạo ra một môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, hỗ trợ các nhà khoa học và kỹ sư.

6.2. Xây Dựng Việt Nam Phát Triển Bền Vững Và Toàn Diện

Mục tiêu cuối cùng của công cuộc đổi mới là xây dựng một đất nước Việt Nam phát triển bền vững và toàn diện. Đặng Huy Trứ đã từng mơ ước về một đất nước Việt Nam giàu mạnh, văn minh. Cần phải nỗ lực hết mình để biến ước mơ đó thành hiện thực. Cần phải tập trung vào phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục, bảo vệ môi trường, đảm bảo an sinh xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần kết luận, mục lục, và danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung luận văn được kết cấu thành 02 chương, 06 tiết và 14 tiểu tiết. 13 Chƣơng 1 ĐIỀU KIỆN LỊCH SỬ - XÃ HỘI VÀ TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN TƢ TƢỞNG CANH TÂN CỦA ĐẶNG HUY TRỨ 1. ĐIỀU KIỆN LỊCH SỬ - XÃ HỘI THẾ KỶ XIX - ĐẦU THẾ KỶ XX VỚI SỰ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN TƢ TƢỞNG CANH TÂN CỦA ĐẶNG HUY TRỨ Tư tưởng là một bộ phận trong kiến trúc thượng tầng, thuộc lĩnh vực đời sống tinh thần của xã hội. Nó là sản phẩm của quá trình nhận thức của con người ở trình độ phát triển cao.

Nó ra đời, vận động và biến đổi phụ thuộc vào nhiều nhân tố khác nhau, trong đó cơ sở kinh tế - xã hội là nhân tố quan trọng nhất, quyết định nội dung, tính chất của tư tưởng. Tư tưởng canh tân của Đặng Huy Trứ cũng vậy, nó ra đời gắn liền với những điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội … của Việt Nam và thế giới vào những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Điều kiện lịch sử - xã hội thế giới, thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX với sự hình thành, phát triển tƣ tƣởng canh tân của Đặng Huy Trứ Lịch sử thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, là giai đoạn có nhiều biến động, ảnh hưởng hết sức to lớn trên mọi mặt trong quá trình phát triển của lịch sử - xã hội loài người. Trước hết, ở Phương Tây, nhờ sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – kỹ thuật, sức sản xuất phát triển vượt bậc, làm cho chủ nghĩa tư bản phát triển chuyển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, với năm đặc trưng: một là, sự tập trung sản xuất và tư bản hình thành các tổ chức độc quyền; hai là, hình thành tư bản tài chính và đầu sỏ tài chính; ba là, xuất khẩu tư bản; bốn là, sự phân chia thế giới về 14 kinh tế; năm là, sự phân chia thế giới về lãnh thổ.

Đồng thời, để mở rộng thị trường, thu lợi nhuận nhiều hơn cho giai cấp tư sản. Các nước tư bản đã hướng cỗ máy xâm lược, bóc lột đến các dân tộc chậm phát triển đặc biệt là các nước ở châu Á, châu Phi và châu Mỹ La Tinh, điều này dẫn đến sự biến đổi sâu sắc trên các mặt của đời sống xã hội như kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội … trên phạm vi thế giới và gây ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam. Về kinh tế, trong lịch sử loài người, nếu như các giai cấp chủ nô, quý tộc áp dụng các phát minh khoa học vào cuộc sống, chủ yếu phục vụ nhu cầu giải trí, chiến tranh thì đến giai cấp tư sản là giai cấp đầu tiên trong lịch sử đã áp dụng khoa học - kỹ thuật vào quá trình sản xuất, thúc đẩy nền sản xuất xã hội phát triển nhanh chóng, làm cho diện mạo của đời sống xã hội thay đổi. Cho nên, có thể khẳng định, giai cấp tư sản có vai trò rất lớn trong việc mở đường, phát triển khoa học - kỹ thuật nhằm thúc đẩy nền sản xuất xã hội phát triển nhanh chóng, thể hiện tính cách mạng trong lịch sử, đúng như C.Ăngghen nhận định: “Giai cấp tư sản trong quá trình thống trị giai cấp chưa đầy một thế kỷ, đã tạo ra những lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn lực lượng sản xuất của tất cả các thế hệ trước kia gộp lại”[69, tr.Tuy nhiên, trong quá trình phát triển kinh tế của chủ nghĩa tư bản, do quy luật phát triển không đồng đều nên dẫn đến các cuộc khủng hoảng kinh tế những năm 1900 – 1903, sau đó tổng khủng hoảng và cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất.

Do vậy, để mở rộng thị trường, các nước tư bản đã tiến hành xâm lược và áp dụng phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa vào các dân tộc phương Đông, làm biến đổi sâu sắc các mặt của đời sống xã hội như kinh tế, chính trị, văn hóa … của các dân tộc này, đúng như nhận xét của C.Ăngghen trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản: “Nó 15 buộc tất cả các dân tộc phải thực hành phương thức sản xuất tư sản nếu không sẽ bị tiêu diệt; nó buộc tất cả các dân tộc phải du nhập cái gọi là văn minh, nghĩa là phải trở thành tư sản. Nói tóm lại, nó tạo ra cho nó một thế giới theo hình dạng của nó” [69, tr. Mặt khác, với sự phát triển về kinh tế dẫn đến sự phân hóa xã hội sâu sắc, mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản ngày càng gay gắt, quyết liệt. Bởi vậy, Ph.Ăngghen trong Lời nói đầu quyển Ngày 18 tháng sương mù của Lui Bônnapactơ đã viết: “Nước Pháp, hơn bất cứ nước nào hết, là nơi mà những cuộc đấu tranh lịch sử bao giờ cũng đạt đến kết cục triệt để, và do đó là nơi mà các hình thức chính trị luôn luôn thay đổi - tức là những hình thức trong đó cuộc đấu tranh giai cấp ấy diễn ra, những hình thức biểu hiện kết quả của cuộc đấu tranh giai cấp ấy – đã có những hình thù rõ rệt nhất.

Là trung tâm của chế độ phong kiến thời trung cổ, là xứ sở kiểu mẫu của nền quân chủ tập quyền từ thời Phục hưng, của nước Pháp trong cuộc Đại cách mạng của mình đã phá hủy chế độ phong kiến và đã dựng lên một cách hết sức rõ nền thống trị thuần túy của giai cấp tư sản, mà không một nước nào khác ở châu Âu đã từng đạt được. Ở cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản đang trỗi dậy chống giai cấp thống trị, cũng mang những hình thức gay gắt chưa từng thấy ở nước nào khác” [71, tr. 373] Về chính trị, trong quá trình phát triển, giai cấp tư sản dần dần củng cố và phát triển nền dân chủ tư sản - một giá trị văn hóa, có ý nghĩa rất to lớn đối với giai cấp tư sản, nó tạo nên bước chuyển từ chế độ quân chủ sang dân chủ; từ quân quyền, thần quyền sang pháp quyền … có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của các quốc gia phong kiến. Tuy nhiên, cuối thế kỷ XIX, nền dân chủ tư sản đã bộc lộ bản chất phản động, một số nước tư bản nhanh chóng trở thành chủ nghĩa đế quốc liên kết với nhau đi xâm lược mở mang 16 thuộc địa ở châu Á, châu Phi và châu Mỹ - La tinh điều này thì lại không thể xem là có dân chủ.

Mặc dù vậy, nền dân chủ tư sản vẫn là giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được và trở thành vấn đề chính trị lớn có ảnh hưởng rất sâu sắc đối với thế giới, trong đó có Việt Nam, đặc biệt là những nhà nhạy cảm trước thời cuộc, trước những tiến bộ của nhân loại như Đặng Huy Trứ. Về cơ cấu xã hội, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, chính trị, cơ cấu giai cấp trong xã hội phương Tây cũng có sự thay đổi bên cạnh giai cấp tư sản, địa chủ quý tộc, nông dân, thì sự xuất hiện, phát triển ngày càng lớn mạnh cả về số lượng lẫn chất lượng của giai cấp công nhân, đã tạo nên mâu thuẫn đối kháng giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản ngày càng sâu sắc, quyết liệt hơn. Dẫn đến hàng loạt cuộc đấu tranh tự phát, quy mô lớn của công nhân thế giới chống lại giai cấp tư sản đã nổ ra. Tiêu biểu nhất là khởi nghĩa của công nhân dệt thành phố Li-ông (Pháp) những năm 1831, 1834; phong trào Hiến chương của công nhân Anh (1838 - 1848), khởi nghĩa của công nhân dệt thành phố Xilêdi (Đức) năm 1844, v.v…Sự thất bại của các phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản tất yếu đòi hỏi cần phải có một hệ tư tưởng mới để dẫn dắt phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản đi đến những bến bờ thắng lợi.

Chính vì vậy, chủ nghĩa Mác xuất hiện đáp ứng yêu cầu lịch sử - xã hội đó và trở thành ngọn cờ lý luận cho giai cấp công nhân. Với sự soi đường, dẫn lối của Chủ nghĩa Mác đẩy phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản trên thế giới đã giành được những thành công to lớn, đã mang lại cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc cho nhân loại. Những thành công của phong trào cách mạng vô sản như một luồng gió mới nhanh chóng lan rộng khắp thế giới, đã ít nhiều tác động đến tư tưởng canh tân ở Việt Nam những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, trong đó có tư tưởng canh tân của Đặng Huy Trứ. 17 Về khoa học và kỹ thuật, những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX cũng có nhiều bước tiến vượt bậc, góp phần to lớn vào sự phát triển của kinh tế, chính trị, xã hội của nhiều nước trên thế giới như: học thuyết về sinh học của Đácuyn (Charles Darwin), di truyền học của Menđen (Gregor Mendel); trong lĩnh vực y học có phát minh quan trọng về vắcxin của Paxtơ (Louis Pasteur), hóa học có Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học của Menđêlêép (Dmitri Ivanovitch Mendeleiev); hay Anhstanh (Albert Einsetein) với học thuyết tương đối của mình đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong ngành vật lý học … Còn trên lĩnh vực kỹ thuật, nét nổi bật ở thời kỳ này là những phát minh về điện như: phát minh của Moocxơ (Samuel Morse) về điện báo; Êđixơn (Thomas Edison) về bóng đèn và xây dựng nhà máy điện; tiếp theo là những phát minh về điện thoại, điện ảnh, vô tuyến truyền thanh và phát hiện ra tia Rơnghen … Với những phát minh khoa học và những tiến bộ kỹ thuật nêu trên đã góp phần làm tăng nhanh chóng sản lượng của các ngành công nghiệp như C.Mác đã viết: “sự chinh phục những lực lượng tự nhiên, sự sản xuất bằng máy móc, việc áp dụng hóa học vào công nghiệp và nông nghiệp, việc dùng tàu thủy chạy bằng hơi nước, đường sắt, máy điện báo, việc khai phá toàn bộ lục địa, việc điều hòa sông ngòi …” [69, tr.

Có thể nói, sự nở rộ nhiều thành tựu khoa học, kỹ thuật ở các nước tư bản phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho con người nâng cao nhận thức về thế giới xung quanh, hiểu biết tự nhiên, xã hội sâu sắc hơn.