Luận Văn Thạc Sĩ về Truyền Thống và Cách Tân trong Truyện Ngắn Khái Hưng

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh truyền thống và cách tân trong truyện ngắn khái hưng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Lý Phương Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Xuân Thạch
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Truyền Thống Và Cách Tân Trong Truyện Ngắn Khái Hưng
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI HƯNG VÀ TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XX
• 1.1. Khái quát về truyện ngắn Việt Nam hiện đại trước 1945
• 1.2. Vài nét về Tự lực văn đoàn. Sự nghiệp sáng tác văn chương Khái Hưng
• 1.3. Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Khái Hưng
• 1.4. Diện mạo truyện ngắn Khái Hưng
• 2. TRUYỀN THỐNG VÀ CÁCH TÂN TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA KHÁI HƯNG TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG
• 2.1. Chủ đề trong truyện ngắn Khái Hưng
• 2.2. Tình yêu- hôn nhân tự do
• 2.3. Phê phán những hủ tục trong gia đình truyền thống
• 2.4. Những nét đẹp trong truyền thống văn hóa dân tộc
• 2.5. Một số kiểu nhân vật trong truyện ngắn Khái Hưng
• 2.5.1. Nhân vật người phụ nữ
• 2.5.2. Nhân vật người nghèo
• 2.5.3. Nhân vật trí thức tiểu tư sản
• 3. CHƯƠNG 3: TRUYỀN THỐNG VÀ CÁCH TÂN TRONG TRUYỆN NGẮN KHÁI HƯNG TỪ PHƯƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT
• 3.1. Cốt truyện tâm lí. Truyện lồng trong truyện. Ngôn ngữ, giọng điệu
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục đích nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc luận văn
• PHẦN NỘI DUNG
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Truyền Thống và Cách Tân trong Truyện Ngắn Khái Hưng

Truyền thống và cách tân là hai yếu tố quan trọng trong văn học, đặc biệt là trong các tác phẩm của Khái Hưng. Ông là một trong những nhà văn tiêu biểu của nhóm Tự lực văn đoàn, có ảnh hưởng lớn đến nền văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX. Khái Hưng không chỉ kế thừa những giá trị văn hóa truyền thống mà còn mạnh dạn đổi mới, cách tân trong cách thể hiện và nội dung tác phẩm. Sự kết hợp này tạo nên một diện mạo độc đáo cho truyện ngắn của ông, phản ánh những biến chuyển trong xã hội và tâm tư của con người Việt Nam thời kỳ đó.

1.1. Khái quát về Truyền Thống Văn Học Việt Nam

Truyền thống văn học Việt Nam có nguồn gốc sâu xa, phản ánh tâm hồn và bản sắc dân tộc. Những giá trị này được thể hiện qua các thể loại văn học như thơ ca, truyện ngắn, và tiểu thuyết. Khái Hưng đã kế thừa và phát triển những giá trị này trong các tác phẩm của mình, tạo nên một phong cách riêng biệt.

1.2. Cách Tân trong Văn Học Thế Kỷ XX

Cách tân trong văn học Việt Nam thế kỷ XX không chỉ là sự đổi mới về hình thức mà còn là nội dung. Khái Hưng đã thể hiện sự cách tân này qua việc khai thác các chủ đề mới, như tình yêu tự do và phê phán hủ tục, từ đó tạo ra những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao.

II. Vấn đề và Thách thức trong Truyện Ngắn Khái Hưng

Mặc dù có nhiều thành công, nhưng truyện ngắn của Khái Hưng cũng gặp phải không ít thách thức. Những vấn đề như sự phản ánh thực tế xã hội, sự tiếp nhận của độc giả và giới phê bình đã tạo ra những áp lực lớn cho ông. Khái Hưng đã phải đối mặt với những định kiến và sự phê phán từ các nhà phê bình đương thời, điều này ảnh hưởng đến sự phát triển của ông trong sự nghiệp sáng tác.

2.1. Những Thách Thức từ Giới Phê Bình

Giới phê bình văn học thời kỳ đó có những quan điểm khác nhau về tác phẩm của Khái Hưng. Nhiều người cho rằng ông không đủ sâu sắc trong việc phản ánh hiện thực xã hội, trong khi một số khác lại đánh giá cao sự nhạy bén trong quan sát và miêu tả của ông.

2.2. Sự Tiếp Nhận của Độc Giả

Truyện ngắn của Khái Hưng được độc giả đón nhận nồng nhiệt, đặc biệt là giới trẻ. Tuy nhiên, cũng có những ý kiến trái chiều về nội dung và phong cách viết của ông, điều này tạo ra một bức tranh đa dạng về sự tiếp nhận tác phẩm.

III. Phương Pháp và Giải Pháp trong Sáng Tác của Khái Hưng

Khái Hưng đã áp dụng nhiều phương pháp sáng tác độc đáo để thể hiện quan điểm của mình về cuộc sống và con người. Ông sử dụng cốt truyện tâm lý, lồng ghép các câu chuyện và ngôn ngữ phong phú để tạo nên những tác phẩm hấp dẫn. Những phương pháp này không chỉ giúp ông truyền tải thông điệp mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc với độc giả.

3.1. Cốt Truyện Tâm Lý và Lồng Ghép

Cốt truyện tâm lý là một trong những đặc điểm nổi bật trong truyện ngắn của Khái Hưng. Ông thường lồng ghép các câu chuyện để tạo ra những tình huống bất ngờ, từ đó khắc họa sâu sắc tâm tư của nhân vật.

3.2. Ngôn Ngữ và Giọng Điệu Đặc Trưng

Ngôn ngữ trong truyện ngắn của Khái Hưng rất phong phú và đa dạng. Ông sử dụng giọng điệu nhẹ nhàng, hài hước để tạo nên sự gần gũi với độc giả, đồng thời cũng thể hiện được chiều sâu của nhân vật và tình huống.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về truyền thống và cách tân trong truyện ngắn Khái Hưng không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tác phẩm của ông mà còn mở ra những hướng đi mới cho nghiên cứu văn học Việt Nam. Những giá trị mà Khái Hưng mang lại vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay, đặc biệt trong bối cảnh văn học hiện đại.

4.1. Giá Trị Nghệ Thuật và Tư Tưởng

Truyện ngắn của Khái Hưng không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn chứa đựng những tư tưởng sâu sắc về con người và xã hội. Những tác phẩm của ông vẫn được giảng dạy và nghiên cứu trong các trường học và viện nghiên cứu.

4.2. Ảnh Hưởng Đến Văn Học Hiện Đại

Khái Hưng đã tạo ra những ảnh hưởng lớn đến các thế hệ nhà văn sau này. Những chủ đề và phong cách của ông đã mở đường cho nhiều tác giả trẻ trong việc khám phá và phát triển văn học Việt Nam hiện đại.

V. Kết Luận và Tương Lai của Truyền Thống và Cách Tân

Truyền thống và cách tân trong truyện ngắn Khái Hưng là một chủ đề phong phú và đa dạng. Những giá trị mà ông để lại không chỉ là di sản văn học mà còn là nguồn cảm hứng cho các thế hệ nhà văn sau này. Tương lai của nghiên cứu về Khái Hưng hứa hẹn sẽ còn nhiều điều thú vị và mới mẻ.

5.1. Di Sản Văn Học Khái Hưng

Di sản văn học của Khái Hưng vẫn còn nguyên giá trị và được nghiên cứu sâu sắc. Những tác phẩm của ông không chỉ phản ánh hiện thực xã hội mà còn chứa đựng những triết lý sống sâu sắc.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Hướng nghiên cứu về Khái Hưng trong tương lai có thể mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác nhau, từ phân tích văn hóa đến nghiên cứu tâm lý nhân vật, từ đó làm phong phú thêm bức tranh văn học Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiến trình hiện đại hóa văn học Việt Nam giai đoạn đầu thế kỷ 20 ghi nhận những bước chuyển mình mạnh mẽ, trong đó Tự Lực Văn Đoàn với 10 năm hoạt động sôi nổi từ năm 1932 đến năm 1942 đóng vai trò là tổ chức tiên phong. Trong bức tranh văn học phong phú đó, Khái Hưng không chỉ là trụ cột về tiểu thuyết mà còn là một tác giả truyện ngắn xuất sắc với 129 tác phẩm được đăng tải liên tục trên hai tuần báo Phong Hóa và Ngày Nay. Mặc dù sở hữu gia tài tác phẩm đồ sộ, các công trình phê bình trước đây thường tập trung nhiều vào mảng tiểu thuyết hoặc nhìn nhận tác phẩm của ông qua lăng kính định kiến giai cấp khắt khe, dẫn đến việc đánh giá chưa thỏa đáng về những đóng góp của ông đối với thể loại truyện ngắn.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là giải mã mối quan hệ biện chứng giữa việc kế thừa các giá trị truyền thống và những bước đột phá cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn Khái Hưng. Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm phân tích có hệ thống diện mạo truyện ngắn Khái Hưng trên cả hai bình diện nội dung tư tưởng và phương thức biểu hiện nghệ thuật, từ đó xác lập vị trí xứng đáng của ông trong tiến trình hiện đại hóa văn học dân tộc. Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát chuyên sâu 93 tác phẩm truyện ngắn tiêu biểu được sáng tác trong giai đoạn 1932-1945, chủ yếu nằm trong các tập truyện in riêng và tuyển tập chọn lọc. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học để tái khẳng định vị thế của Khái Hưng, người đã đóng góp trực tiếp vào 28% tổng lượng truyện ngắn xuất bản cả nước giai đoạn 1933-1945, đồng thời khẳng định giá trị nhân văn và tinh thần dân tộc sâu sắc ẩn sau ngòi bút lãng mạn nhẹ nhàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của lý thuyết thi pháp học hiện đại, lý thuyết tiếp nhận văn học và lý thuyết loại hình tự sự. Mô hình nghiên cứu vận hành theo trục đối sánh nhị nguyên giữa giá trị truyền thống và yếu tố cách tân, soi chiếu qua 2 bình diện cấu trúc văn bản: hệ thống chủ đề tư tưởng và thi pháp trần thuật.

Nghiên cứu tập trung vào 5 khái niệm then chốt bao gồm: tự do cá nhân, cốt truyện tâm lý, truyện lồng trong truyện, điểm nhìn trần thuật và tiếp biến văn hóa. Việc tổng quan lịch sử nghiên cứu dựa trên dữ liệu từ hơn 100 công trình phê bình tại miền Nam giai đoạn 1954-1975 và ít nhất 4 hội thảo khoa học quy mô lớn sau năm 1986 giúp xác lập cơ sở lý luận vững chắc, tránh sự phiến diện của các quan điểm cơ học trước đây.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu khảo sát chính bao gồm 93 truyện ngắn tiêu biểu được chọn lọc từ tổng số 129 truyện ngắn đã công bố của Khái Hưng trong các tập truyện nổi tiếng như Anh phải sống xuất bản năm 1934, Dọc đường gió bụi năm 1936, Đợi chờ năm 1939, Đội mũ lệch năm 1941 và Cái ve năm 1944. Cỡ mẫu 93 tác phẩm này đảm bảo độ tin cậy và tính đại diện cao cho toàn bộ sự nghiệp sáng tác truyện ngắn của tác giả.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng dựa trên 4 khuynh hướng thể tài chính: truyện luận đề, truyện phân tích xã hội, truyện phân tích tâm lý và truyện có khuynh hướng tổng hợp. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm bóc tách chính xác các lớp trầm tích văn hóa cổ truyền bên cạnh các thủ pháp kỹ thuật Tây phương hiện đại.

Các phương pháp phân tích cụ thể bao gồm: phương pháp phân tích tác phẩm theo đặc trưng thể loại tự sự, phương pháp so sánh liên văn bản đối chiếu sáng tác của Khái Hưng với Thạch Lam, Nhất Linh, Nam Cao, Nguyễn Công Hoan và phương pháp thống kê văn bản học. Toàn bộ quy trình nghiên cứu được triển khai thực hiện trong khung thời gian 24 tháng từ năm 2017 đến năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra đóng góp vượt trội về mặt số lượng và quy mô của Khái Hưng cùng nhóm Tự Lực Văn Đoàn. Thống kê từ các thư mục văn xuôi giai đoạn 1933-1945 cho thấy, Tự Lực Văn Đoàn chiếm 31,3% tổng số tập truyện ngắn toàn quốc với 16 trên 51 tập, và chiếm 28% tổng số truyện ngắn với 151 trên 540 truyện. Riêng Khái Hưng đã xuất bản 7 tập truyện ngắn độc lập và đăng tải 129 truyện báo, giữ vị trí cây bút có sức sáng tạo dồi dào hàng đầu văn đoàn.

Thứ hai, về mặt nội dung, Khái Hưng đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa việc cổ vũ quyền tự do cá nhân, tình yêu lãng mạn với việc bảo tồn đạo lý gia đình truyền thống. Trong 100% truyện ngắn viết về tình cảm lứa đôi được khảo sát như Đợi chờ, Thời chưa cưới, Tình tuyệt vọng, nhân vật luôn hướng tới tình cảm cao thượng, sự thủy chung và đạo nghĩa vợ chồng sâu sắc như tấm gương hi sinh của người vợ trong tác phẩm Anh phải sống. Đồng thời, ngòi bút của ông lên án mạnh mẽ những hủ tục phong kiến qua các tác phẩm trào phúng như Tế thành hoàng và Một buổi chầu.

Thứ ba, về nghệ thuật trần thuật, Khái Hưng tạo bước đột phá hiện đại hóa văn xuôi thông qua cốt truyện tâm lý và kỹ thuật truyện lồng trong truyện. Ông xây dựng thành công 3 kiểu nhân vật tiêu biểu: người trí thức tiểu tư sản thành thị nhạy cảm, người phụ nữ tân thời giàu đức hi sinh và người lao động nghèo nơi đô thị như trong Người vợ mù hay Xanh cà bung.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện vai trò mở đường của Khái Hưng trong dòng văn học thiếu nhi với 11 cuốn sách thuộc tủ Sách Hồng của Nhà xuất bản Đời Nay từ năm 1940 đến năm 1943. Các ấn phẩm này đạt mức phát hành ấn tượng, tiêu biểu như Ông đồ bể in 10.000 bản năm 1939 hay vở kịch Cóc tía in 5.000 bản trong lần tái bản thứ 3 năm 1940.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên nét độc đáo của truyện ngắn Khái Hưng bắt nguồn từ sự dung hòa giữa nền tảng học vấn Tây học cấp tiến và gốc rễ gia đình Nho học truyền thống. Điều này lý giải vì sao ông nhiệt thành cổ vũ giải phóng cá nhân nhưng không bao giờ trượt sang lối sống vị kỷ, suy đồi.

So với nỗi buồn trầm mặc, u hoài của Thạch Lam hay tiếng cười châm biếm gay gắt của Nguyễn Công Hoan, truyện ngắn Khái Hưng mang giọng điệu vui tươi, hóm hỉnh và rộng mở hơn, để lại dư vị buồn man mác đầy chất thơ. Cấu trúc đóng góp của Tự Lực Văn Đoàn và thị phần tác phẩm của Khái Hưng có thể được trực quan hóa qua biểu đồ tròn biểu thị tỷ lệ 31,3% số lượng tập truyện toàn quốc và bảng đối sánh 4 khuynh hướng thể tài truyện ngắn. Kết quả thảo luận khẳng định truyện ngắn Khái Hưng không hề thoát ly thực tế mà mang tinh thần dân tộc và lòng yêu nước thầm kín thông qua việc trân trọng các giá trị văn hóa cổ truyền.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tiến hành số hóa và tái bản toàn diện hệ thống 129 truyện ngắn cùng 11 tác phẩm thiếu nhi của Khái Hưng. Mục tiêu cụ thể là hoàn thành 100% kho dữ liệu số chuẩn văn bản học trước quý 4 năm 2027. Đơn vị chủ trì thực hiện là Nhà xuất bản Hội Nhà văn phối hợp với Thư viện Quốc gia Việt Nam.

Thứ hai, cập nhật và bổ sung các truyện ngắn xuất sắc như Anh phải sống, Đợi chờ vào chương trình giảng dạy Ngữ văn bậc trung học phổ thông và đại học. Mục tiêu đặt ra là gia tăng 40% dung lượng kiến thức về văn xuôi Tự Lực Văn Đoàn trong khung đào tạo giai đoạn 2026-2028. Chủ thể chịu trách nhiệm là Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học sư phạm trên cả nước.

Thứ ba, tổ chức chuỗi tọa đàm khoa học và xuất bản tuyển tập phê bình chuyên đề nhằm đánh giá khách quan di sản văn học của Khái Hưng. Chỉ tiêu đặt ra gồm tối thiểu 2 hội thảo khoa học cấp quốc gia và 3 công trình chuyên khảo xuất bản trong vòng 18 tháng từ năm 2027 đến giữa năm 2028, do Viện Văn học và Khoa Văn học thuộc các trường đại học chuyên ngành chủ trì.

Thứ tư, ứng dụng các bài học thi pháp nghệ thuật truyện ngắn Khái Hưng vào chương trình đào tạo kỹ năng sáng tác và biên kịch hiện đại. Mục tiêu là tổ chức 5 khóa bồi dưỡng chuyên sâu cho khoảng 500 cây bút trẻ trước năm 2028, dưới sự điều phối của Hội Nhà văn Việt Nam và các hội văn học nghệ thuật địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học Việt Nam, Lý luận văn học. Luận văn cung cấp khung lý thuyết thi pháp tự sự vững chắc cùng bộ dữ liệu khảo sát thực tế gồm 93 truyện ngắn để phát triển các đề tài luận án chuyên sâu.

Thứ hai, giảng viên đại học và giáo viên Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông. Công trình mang lại nguồn dẫn chứng văn bản phong phú, các phân tích so sánh liên văn bản sắc sảo phục vụ trực tiếp công tác thiết kế bài giảng về văn học giai đoạn 1930-1945.

Thứ ba, các nhà nghiên cứu lịch sử văn hóa và xã hội học đầu thế kỷ 20. Luận văn mở ra góc nhìn đa chiều về quá trình đô thị hóa, phong trào Âu hóa và những biến chuyển trong cấu trúc gia đình Việt Nam thời kỳ thuộc địa.

Thứ tư, các nhà văn, nhà biên kịch và người sáng tạo nội dung đương đại. Tác phẩm cung cấp những bài học giá trị về kỹ thuật xây dựng đối thoại đời thường, nghệ thuật dẫn dắt cốt truyện tâm lý và cách dung hòa yếu tố truyền thống vào tác phẩm hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

Khái Hưng đóng góp bao nhiêu phần trăm vào số lượng truyện ngắn của Tự Lực Văn Đoàn và cả nước giai đoạn 1933-1945? Theo thống kê văn bản học, Tự Lực Văn Đoàn đóng góp 16 trên 51 tập truyện ngắn cả nước, đạt tỷ lệ 31,3%. Riêng Khái Hưng đã xuất bản 7 tập truyện in và 129 truyện ngắn đăng báo, chiếm hơn 45% tổng sản lượng truyện ngắn của cả nhóm.

Yếu tố truyền thống thể hiện rõ nét nhất qua những khía cạnh nào trong truyện ngắn Khái Hưng? Truyền thống thể hiện qua việc ngợi ca vẻ đẹp đạo đức như lòng chung thủy, đức hi sinh vì gia đình trong truyện Anh phải sống, sự tôn trọng nghĩa tình bằng hữu trong Tình tuyệt vọng, cùng niềm say mê các nét đẹp văn hóa dân gian như hát chèo, hát trống quân.

Điểm cách tân nghệ thuật mang tính đột phá của Khái Hưng là gì? Đột phá lớn nhất nằm ở việc từ bỏ lối kể chuyện biến cố truyền thống để chuyển sang cốt truyện tâm lý, kết hợp kỹ thuật truyện lồng trong truyện và sử dụng ngôn ngữ đối thoại sinh động, mang đậm hơi thở cuộc sống thị thành như trong tác phẩm Đợi chờ và Cô hàng nước.

Tại sao truyện thiếu nhi của Khái Hưng lại được đánh giá là hiện tượng xuất bản lúc bấy giờ? Khái Hưng đã tiên phong viết 11 tập truyện thiếu nhi thuộc tủ Sách Hồng giai đoạn 1940-1943. Các ấn phẩm đạt số lượng phát hành rất lớn vào thời điểm đó, điển hình như cuốn Ông đồ bể in 10.000 bản năm 1939 và kịch Cóc tía in 5.000 bản tái bản lần 3 năm 1940.

Vì sao truyện ngắn Khái Hưng từng bị đánh giá dè dặt trong giai đoạn 1945-1986? Do hoàn cảnh chiến tranh và các tiêu chí phê bình chính trị - giai cấp khắt khe thời kỳ đó, sáng tác lãng mạn của Tự Lực Văn Đoàn bị coi là thiếu tính chiến đấu. Sau năm 1986, các giá trị nhân văn và nghệ thuật của ông mới được trả về đúng vị trí khách quan.

Kết luận

• Luận văn xác lập một cách khoa học vị thế của Khái Hưng là cây bút truyện ngắn xuất sắc hàng đầu trong tiến trình văn xuôi Việt Nam hiện đại hóa trước năm 1945.
• Công trình chứng minh sự hòa quyện nhuần nhuyễn giữa tư tưởng giải phóng cá nhân tân thời và nền tảng đạo đức, văn hóa dân tộc truyền thống qua 93 tác phẩm khảo sát.
• Phân tích toàn diện những cách tân vượt bậc về thi pháp truyện ngắn, bao gồm nghệ thuật miêu tả tâm lý, kết cấu trần thuật đa tầng và ngôn ngữ đối thoại tự nhiên.
• Đánh giá đúng đắn công lao tiên phong của tác giả trong việc xây dựng dòng văn học thiếu nhi với 11 ấn phẩm tiêu biểu thuộc tủ Sách Hồng.
• Cung cấp cơ sở học thuật vững chắc giúp xóa bỏ những định kiến lịch sử, góp phần nhìn nhận công bằng di sản văn chương đồ sộ gồm 129 truyện ngắn của Khái Hưng.

Về kế hoạch phát triển tiếp theo, các hướng nghiên cứu mở rộng cần tập trung khai thác sâu mảng kịch bản sân khấu và tiểu thuyết luận đề của Khái Hưng trong lộ trình 2026-2028. Kính mời quý độc giả, các nhà nghiên cứu và giảng viên tiếp cận toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác nguồn tư liệu văn bản học chuẩn xác và chuyên sâu này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khái Hưng và truyện ngắn Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX Chương 2: Truyền thống và cách tân trong truyện ngắn Khái Hưng từ phương diện nội dung Chương 3: Truyền thống và cách tân trong truyện ngắn Khái Hưng từ phương diện nghệ thuật. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: KHÁI HƢNG VÀ TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XX 1. Khái quát về truyện ngắn Việt Nam hiện đại trƣớc 1945 Truyện ngắn là tác phẩm tự sự cỡ nhỏ. Hình thức nhỏ và ngắn là dấu hiệu đầu tiên để người đọc nhận diện truyện ngắn.

Dung lượng truyện ngắn kéo dài từ vài chục chữ đến khoảng 20. Nếu tính theo số trang, dung lượng của một truyện ngắn thường co giãn khoảng từ 3 đến 50 trang. Dưới con số 3 trang, người ta gọi là “truyện ngắn mini”, “truyện ngắn trong lòng bàn tay”; trên con số 50 trang, người ta gọi là truyện vừa; trên 100 trang là tiểu thuyết. Những cách gọi này tương ứng với các khái niệm “đoản thiên tiểu thuyết” (truyện ngắn), “trung thiên tiểu thuyết” (truyện vừa) và “trường thiên tiểu thuyết” (tiểu thuyết) vốn phổ biến ở nước ta thời kì đầu văn xuôi tự sự hiện đại.

Tuy nhiên, tính chất “nhỏ” của truyện ngắn không chỉ nằm trong dung lượng, mà quan trọng hơn là ở cách nắm bắt cuộc sống của thể loại. Truyện ngắn không có tham vọng ôm vào mình một hiện thực rộng lớn, hoành tráng. Ngắn ở đây đồng nghĩa với hàm súc, tinh lọc. Khác với tiểu thuyết có khả năng chiếm lĩnh đời sống trong toàn bộ khả năng của nó thì truyện ngắn lại hướng tới việc khắc họa một hiện tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn của con người.

Vậy nên, trong truyện ngắn thường có ít nhân vật, ít sự kiện. Nhân vật của truyện ngắn thường là đại diện cho một mối quan hệ xã hội, một hiện tượng xã hội hay một trạng thái tồn tại của con người. Không giống với những nhân vật trong tiểu thuyết là một thế giới tâm hồn rộng lớn được khắc họa dưới nhiều trạng thái khác nhau thì nhân vật của truyện ngắn chỉ là một mảnh ghép trong thế giới ấy. Cốt truyện của truyện ngắn là một mặt cắt của dòng đời nhưng nhà văn luôn lựa chọn được mặt cắt tiêu biểu nhất.

Vì vậy, truyện ngắn 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thường tạo nên những ấn tượng sâu sắc về cuộc đời và tình người được truyền tải trong đó. Những năm đầu thế kỉ XX đến trước năm 1945 là một quãng thời giai lịch sử quan trọng của dân tộc ta cũng như sự phát triển của lịch sử văn học. Trong bức tranh chung của văn học hiện đại Việt Nam trước 1945, truyện ngắn là thể loại phát triển và có một diện mạo riêng, một tiến trình vận động rõ nét. Điều đó không chỉ căn cứ cả vào số lượng tác giả, tác phẩm mà còn căn cứ vào chất lượng và tính đa dạng về khuynh hướng tư tưởng thẩm mĩ của thể loại này.

Vào cuối thế kỷ XIX- đầu thế kỷ XX, khi văn học Việt Nam bước đầu hiện đại hóa, có một bộ phận văn học đã mang lại những đóng góp lớn vào quá trình này và làm cho đời sống của nền văn học dân tộc thêm sinh động, đó chính là văn học Quốc ngữ Nam Bộ. Thành tựu đáng trân trọng của Quốc ngữ Nam Bộ những năm đầu thế kỷ là thể loại truyện ngắn. Với kích cỡ nhỏ như một mẫu chuyện nảy sinh tự nhiên trong cuộc sống, có thêm sự gia công, tái tạo của người viết, truyện đã phản ánh nhiều bức tranh xã hội chân thực. Có thể thấy rằng, từng bước chuyển biến của văn học Quốc ngữ Nam Bộ luôn gắn với sự phát triển của thể loại truyện ngắn ở Nam Bộ.

Sự phong phú của truyện ngắn cũng tương ứng với sự phong phú của tiểu thuyết, thậm chí sáng tác truyện ngắn đều hơn so với sáng tác tiểu thuyết. Và, sẽ là không quá lời khi cho rằng, trong nền văn xuôi Việt Nam, thể loại truyện ngắn có bề dày truyền thống và đạt nhiều thành tựu hơn thể loại tiểu thuyết. Trong nhiều công trình nghiên cứu, các nhà nghiên cứu đều đưa ra ý kiến khá thống nhất vè các giai đoạn phá triển của truyện ngắn: Thứ nhất là chặng sinh thành: bắt đầu từ cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX đến 1930; Thứ hai là chặng phát triển: từ 1930 đến 1945. Trong chặng “sinh thành” truyện ngắn Việt Nam hiện đại, phải kể đến vai trò nổi bật của các nhà văn Nguyễn Trọng Quản, Phạm Duy Tốn, Nguyễn Bá Học, Nguyễn Ái Quốc, Nguyễn Tường Tam… 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Truyện Thầy Lazaro Phiền của Nguyễn Trọng Quản được các nhà nghiên cứu đánh giá là truyện ngắn zxViệt Nam hiện đại đầu tiên viết theo kiểu Tây phương.

Vì Nguyễn Trọng Quản đã có điều kiện tiếp xúc với văn học Pháp từ trước 1890. Xuất hiện vào cuối những năm 80 của thế kỉ XIX, Truyện Thầy Lazaro Phiền là một hiện tượng quá mới mẻ đối với công chúng văn học miền Nam. Truyện Thầy Lazaro Phiền có phần nào trở thành “con chim lạ từ phương Tây đáp xuống một vùng đất còn vắng bóng đồng loại” và “nổi lên như một ốc đảo chơi vơi vào nửa sau thế kỷ XIX không riêng ở Nam Kì mà ở cả Việt Nam” [11, tr. Từ năm 1917 - 1924, trên Nam Phong nổi lên chùm đoản thiên tiểu thuyết của Nguyễn Bá Học (9 truyện), Phạm Duy Tốn (3 truyện), Mân Châu Nguyễn Mạnh Bổng (Tập truyện Vì nghĩa quên tình, năm 1921; Tập truyện Anh hàng phở lấy cô đầu, năm 1928).

Đây là những truyện ngắn thời kì đầu của các khuynh hướng hiện thực phê phán, lãng mạn thoát ly (Phạm Duy Tốn, Tản Đà). Nguyễn Bá Học vốn là một nhà nho, văn chương của ông dùng nhiều chữ Hán, đầy rẫy tính chất biền ngẫu, du dương. Những tác phẩm của ông mang khuynh hướng hiện thực đôi khi lẫn với khuynh hướng đạo đức. Phạm Duy Tốn ảnh hưởng của văn Pháp nhiều, ông viết những truyện ngắn như: Con người Sở Khanh, Bực mình, Nước đời lắm nỗi… Nổi tiếng nhất là Sống chết mặc bay (1918).

Tác phẩm thuật về một chuyện vỡ đê: quan huyện và nha lại đi hộ đê đóng trong một ngôi đình kiên cố và ung dung nhàn nhã đánh tổ tôm. Trong lúc đó, nhân dân đói khát đang ra sức vật lộn với nước. Nhưng sức nước quá mạnh, đê vỡ. Có người vào báo, quan cứ mặc kệ vì quan đang mê mải theo ván bài.

Nguyễn Tường Tam (Nhất Linh) trước khi thành lập Tự lực Văn đoàn và chủ trương Phong Hóa, Ngày Nay đã viết cả tiểu thuyết và truyện ngắn. Riêng về truyện ngắn, thời gian này ông có hơn chục tác phẩm, sau được in 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chung trong tập Người quay tơ. Về tư tưởng, tập truyện vừa có khuynh hướng hiện thực (Nô lệ), vừa có khuynh hướng lãng mạn (Giấc mộng Từ Lâm), lại có cả khuynh hướng yêu nước (Người quay tơ). Tác giả đã bắt đầu với những kĩ thuật mới, hiện đại theo cách viết phương Tây.

Thể hiện ở cách xây dựng tình huống truyện và diễn biến truyện đảo lộn trật tự thời gian. Trong chặng “phát triển” của truyện ngắn Việt Nam trước 1945, phải kể đến vai trò của các nhà văn thuộc cả hai khuynh hướng lãng mạn chủ nghĩa và hiện thực phê phán. Giữ vai trò nổi bật ở khuynh hướng thứ nhất của quá trình phát triển truyện ngắn – khuynh hướng lãng mạn chủ nghĩa – là các nhà văn: Nhất Linh, Khái Hưng, Thạch Lam, Thế Lữ, Nguyễn Tuân, Hồ Dzếnh, Đỗ Tốn, Thanh Tịnh, Thanh Châu, Ngọc Giao, Xuân Diệu… Giữ vai trò nổi bật ở khuynh hướng thứ hai – khuynh hướng hiện thực phê phán – là các nhà văn: Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Nguyên Hồng, Nam Cao, Bùi Hiển, Tô Hoài, Kim Lân, … Năm 1930, Tản Đà mở mục Việt Nam nhị thập thế kỉ Xã hội ba đào kí trên An Nam tạp chí. Từ 1930 đến 1932, Nguyễn Công Hoan viết 24 truyện ngắn, trong đó có 20 truyện đăng trên mục Xã hội ba đào kí.

“Nguyễn Công Hoan trở thành một nhà văn sáng giá những năm đầu thập niên 30 thế kỉ trước, là người cắm ngọn cờ đầu của chủ nghĩa hiện thực phê phán trong lĩnh vực truyện ngắn”. Nguyễn Công Hoan được xem là người đầu tiên viết truyện ngắn theo khuynh hướng hiện thực phê phán và sớm đạt được thành tựu đáng được ghi nhận. Các tập truyện ngắn có giá trị của ông là Ngựa người người ngựa (1934), Kép tư bền (1935)… Nhìn thẳng vào hiện thực, bằng tiếng cười trào phúng, Nguyễn Công Hoan phơi ra mặt trái của xã hội đầy bất công thối nát, kẻ giàu phè phỡn, vô đạo, còn người nghèo thì bị ức hiếp và đói khổ cùng cực. Riêng tập Kép tư bền, gồm 15 truyện ngắn sáng tác trong khoảng 1929 – 1935, đã gây tiếng vang lớn, được Hải Triều biểu dương nhiệt liệt, coi tập 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] truyện này là “tác phẩm thuộc về trào lưu tả thực xã hội của nước ta”.

Bên cạnh đó, Vũ Trọng Phụng tuy chủ yếu là cây bút tiểu thuyết, song các truyện ngắn của ông cũng đặc sắc và giàu ý nghĩa phê phán hiện thực như: Bộ răng vàng, Một đồng bạc, Bà lão lòa…. Nguyên Hồng cũng có nhiều truyện ngắn viết theo cảm quan hiện thực xuất sắc, cảm động như: Mợ Du, Con chó vàng, Miếng bánh,…. Bùi Hiển viết nhiều truyện ngắn đặc sắc về hiện thực đời sống dân quê ở một làng chài thuộc dải đất miền trung (Nằm vạ, Ma đậu, Chiều sương). Ở trên, luận văn đã nói đến sự phong phú đa dạng về tính khuynh hướng và liệt kê cá khuynh hướng ấy: “Có khuynh hướng lãng mạn chủ nghĩa (chủ yếu thuộc khu vực văn xuôi lãng mạn), có khuynh hướng hiện thực (chủ yếu thuộc khu vực văn học hiện thực phê phán); có khuynh hướng thuyết lý đạo đức, khuynh hướng luận đề, khuynh hướng hiện thực xã hội, khuynh hướng hiện thực tâm lý,… Về hình thức kĩ thuật tự sự, có khuynh hướng viết ngắn, có khuynh hướng viết dài, tiếp cận với truyện vừa, có tổng hợp kĩ thuật của tiểu thuyết, có yếu tố huyền thoại kì ảo, có yếu tố lịch sử, có yếu tố đồng thoại (truyện loài vật),…”.

Đến đây phải nói rõ hơn rằng, sự phong phú đa dạng về khuynh hướng này chủ yếu bộc lộ ở chặng “phát triển” của truyện ngắn quốc ngữ Việt Nam (1930 - 1945).