CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE BẢO HIẾM HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU VẬN CHUYEN BANG DUONG BIEN. Khái quát về bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyén bằng đường biển. Vai trò của vận chuyển bằng đường biển trong thương mại quốc tế. Kinh tế xã hội phát triển, nhu cầu giao lưu kinh tế - chính trị - văn hóa — xã hội tăng nhanh.
Đặc biệt trong điều kiện hội nhập kinh tế toàn cầu, lượng hàng xuất khau và nhập khâu ngày càng nhiều về số lượng, phong phú về chủng loại và có giá trị ngày càng lớn. Chính vì thế, dịch vụ vận chuyền nói chung và vận chuyển hàng hóa xuất nhập khâu bằng đường biển nói riêng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong thương mại quốc tế. Có thể nói “không có thương mại nếu không có vận chuyền” và vận chuyên bang đường biển chiếm gần 90% tông khối lượng hàng hóa xuất nhập khâu toàn thế giới. Đây là phương thức mà đa số các doanh nghiệp lựa chọn dé vận chuyên hàng hóa, mang lại vai trò to lớn đối với kinh tế, xã hội, đối nội-đối ngoại, chính trị: Đối với xã hội, mang lại nhiều việc làm đáp ứng nhu cầu tìm việc của nhiều người, đa dang các ngành nghề liên quan đến vận chuyền đường biên như dịch vụ môi giới, bảo hiểm.
Từ đó, có thể thấy rằng, ngành vận tải biển đã giải quyết được các vấn đề “nhức nhối” của xã hội như đói nghèo, thất nghiệp, góp phần tạo ra xu hướng hoàn toàn mới cho người dân trong học tập và làm việc. Đối với nền kinh tế, vận chuyên bằng đường biển thúc đây phát triển kinh tế trong nước va hơn thé nữa là giao lưu phát triển kinh tế với các nước trong khu vực và trên thé giới. Vận tải biển cung cấp nguyên liệu cho các ngành sản xuất, thậm chí vận chuyền hàng hóa đi buôn bán với khu vực khác. Đây quả thực là nền tảng giúp phát triển, thúc đây sản xuất của các ngành, từ đó mở ra thị trường lớn cho lĩnh vực kinh doanh trong nước.
Bên cạnh đó, nó còn tạo điều kiện hình thành và phát triển thêm những ngành nghề mới, dem lại nguồn lợi không 16 cho ngân khố mỗi quốc gia nhờ thu chi phí khi tàu hang di vào phạm vi lãnh hải của nước đó. Đối với chính trị: Đây như là cầu nối chính trị giữa các nước trên thế giới và là phương tiện đánh giá, thăm dò hiệu quả động thái của các quốc gia. Đối với lĩnh vực đối nội- đối ngoại: Góp phan mở ra con đường giao thương thuận lợi với các nước trên thế giới nhằm thu hút vốn đầu tư nước ngoài, mở rộng thị trường và mối quan hệ dé tăng cường sự hợp tác hữu nghị giữa các quốc gia. Riêng với đối nội, vận tải nội địa cũng góp phần quan trọng trong phương thức vận tải hàng hóa của nước ta.
Đặc điềm của quá trình xuất nhập khâu và sự can thiết của bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển.1 Đặc điểm của quá trình xuất nhập khẩu hàng hóa vận chuyển bằng đường biển Việc XNK hàng hoá thường được thực hiện theo hợp đồng giữa người mua và người bán. Chủ thể của hợp đồng hàng hóa xuất nhập khâu thuộc các quốc gia khác nhau, nội dung hợp đồng quy định rõ về số lượng, phẩm chat, ký mã hiệu, quy cách đóng gói, giá cả hàng hoá, trách nhiệm thuê phương tiện và trả cước phí, phí bảo hiểm, thủ tục và đồng tiền thanh toán,. Do các bên trong hợp đồng có sự xa cách về địa lý và họ thường không áp tải được hàng hóa trong quá trình vận chuyên nên việc làm này thông thường được giao cho các chủ tàu. Hàng hóa XNK phải vận chuyên qua biên giới quốc gia nên luôn phải chịu sự kiểm soát của hải quan, kiểm dịch,.
theo quy định từng nước. Hiện nay, để được vận chuyền ra hoặc vào qua biên giới phải mua bảo hiểm theo tập quán thương mại Quốc tế, người tham gia bảo hiểm có thể là người xuất khẩu hoặc người nhập khẩu. Nếu người xuất khẩu mua bảo hiểm thi sau đó phải chuyển nhượng lại cho người nhập khẩu dé khi hàng về đến nước nhập nếu bị ton thất có thé đòi công ty bảo hiểm bồi thường. Hàng hóa XNK vận chuyên bằng đường biển phải thông qua người vận chuyên, tức là cả người mua và người bán đều không trực tiếp kiểm soát được những tốn thất có thể gây ra cho hàng hóa của mình.
Và theo hợp đồng vận chuyền thì người vận chuyên chỉ chịu trách nhiệm về tôn thất hàng hóa trong một phạm vi, giới hạn nhất định vì vậy dé giảm rủi ro trong kinh doanh họ thường phải mua bảo hiểm cho hàng hóa. Quá trình XNK hàng hóa có liên quan đên nhiêu bên, trong đó có bôn bên chủ yêu là: người mua, người bán, người vận chuyên và người bảo hiêm. Vì thê, phải phân định rõ trách nhiệm của các bên liên quan.2 Sự can thiết của bảo hiển hàng hoá xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biên. Như chúng ta đã biết, hàng hoá XNK thường được vận chuyên bằng đường biển, mà hành trình trên biển luôn có rất nhiều nguy hiểm tiềm ân.
Các nguy hiểm đây không phải chỉ đến từ biển, do thiên nhiên gây ra mà còn đến từ chính con người, từ những sự thiếu hiểu biết của con người hoặc từ những tham vọng xấu xa của con người,. Nếu những rủi ro xảy ra mà không có các khoản bù đắp thiệt hại kịp thời của các nhà bảo hiểm, đặc biệt là những rủi ro mang tính thảm hoạ gây ra ton that rất lớn thì chủ tàu và chủ hang gặp rất nhiều khó khăn về tài chính trong việc khắc phục hậu quả do các rủi ro đó gây ra.Hơn nữa, nếu có tôn thất xảy ra thì trách nhiệm của người chuyên chở rất hạn chế và việc khiếu nại đòi bồi thường của người mua hàng với người bán hoặc với người vận chuyên hoặc giữa ba bên thường rất khó khăn. Thực tế thường khác so với hợp đồng, mặt khác quy định của từng bên riêng rẽ rất khác nhau thì sẽ khó thống nhất. Vì vậy, một yêu cầu thiết yêu đặt ra là cần phải có cơ quan trung gian và chuyên sâu đảm trách nhiệm vụ cụ thể, hợp lý.
Vì vậy, sự ra đời và việc tham gia bảo hiêm cho hàng hoá xuât nhập khâu vận chuyền bằng đường biển trở thành một nhu cầu rất cần thiết. Đầu tiên, bảo hiểm hàng hóa XNK góp phần giảm bớt rủi ro cho hàng hóa đó, hạn chế tôn thất nhờ tăng cường bảo quản kiểm tra đồng thời kết hợp các biện pháp đề phòng và hạn chế tốn that. Thứ hai, có khả năng tập trung được nguồn vốn rat lớn cho nền kinh tế nhờ vào phí bảo hiểm thu được, sau đó nguồn vốn này một phần được trích lập dự phòng và phần còn lại đem đầu tư trở lại nền kinh tế, mang lại những khoản thu lớn hơn vôn đâu tư ban đâu. Thứ ba, nhờ có bôi thường, các tổ chức, cá nhân có thể nhanh chóng 6n định được sản xuất kinh doanh, 6n định được cuộc sống.
Dù khả năng tích lũy của các công ty bảo hiểm không lớn tuy nhiên họ lại họ lại có khả năng bảo hiểm cho những giá trị bồi thường rất lớn thông qua hoạt động phân tán rủi ro như tái bảo hiêm, đông bảo hiêm. Thứ tư, bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển được thực hiện ở trong nước làm giảm chi ngoại tệ. Thứ năm, thúc day nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển cũng như ngành bảo hiểm trong nước nói chung phát triển, gop phan tạo việc làm tăng thu nhập cho người dân, tăng thu ngân sách. Sự ra đời và phát triển của bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biên.
Bảo hiểm hàng hải ra đời và phát triển cùng với sự phát triển của hàng hóa và ngoại thương. Khoảng TK V TCN, vận chuyền hàng hóa bằng đường biển đã ra đời và phát triển người ta biết tránh tôn thất toàn bộ một lô hang bằng cách chia nhỏ, phân tán trên nhiều thuyền khác nhau. Đến TK XII thương mại và giao lưu hàng hóa bằng đường biển giữa các nước phát trién. Nhiều tốn thất lớn xảy ra trên biển vì khối lượng và giá trị của hàng hóa ngày càng tăng, do thiên tai, tai nan bất ngờ, cướp biển, .gây ra làm cho thương nhân lo lắng nhằm đối phó với các tôn thất nặng nề có khả năng dẫn tới phá sản họ đã đi vay vốn dé buôn bán kinh doanh.
Nếu hành trình gặp phải rủi ro gây ra ton thất toàn bộ thì các thương nhân được xóa nợ, nếu hành trình may man thành công thì ngoài vốn vay họ còn phải trả chủ nợ một khoản tiền lãi với lãi suất rất cao. Lãi suât cao và nặng nê này có thê coi là hình thức ban dau cua phí bảo hiém. Tuy nhiên, phải đến thế kỷ XVI-XVII cùng với sự ra đời của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa thì hoạt động bảo hiểm mới phát triển rộng rãi và ngày càng đi sâu vào nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội. Đến thế kỷ XVII, nước Anh đã chiếm vị trí hàng đầu trong buôn bán và hàng hải quốc tế và Luân Đôn trở thành trung tâm phôn thịnh nhất.
Các tiệm cà phê là nơi gặp gỡ của các nhà buôn, chủ ngân hàng, người chuyên chở, người bảo hiểm dé giao dịch, trao đổi thông tin với nhau. Có thê nói lịch sử phát triển của ngành hàng hải và thương mại thế giới gan liền với sự phát triển của nước Anh, thé ky XVII nước Anh đã có nền ngoại thương phát triển với đội tàu buôn mạnh nhất thế giới và trở thành trung tâm thương mại và hàng hải của thế giới. Bảo hiểm Việt Nam ra đời muộn hơn nhiều so với các nước trên thế giới nhưng so với các nước Đông Nam Á thì bảo hiểm Việt Nam vẫn ra đời sớm hơn cả. Vào thời kỳ Pháp thuộc (những năm 1920) cùng với sự ra đời của các chi nhánh công ty bảo hiểm Quốc gia Pháp, sau đó là của ngân hàng thế giới, bảo hiểm hàng hải cũng ra đời từ đó.
Năm 1965 bảo hiểm Việt Nam bắt đầu đi vào hoạt động, Bộ tài chính đã ban hành quy tắc chung về bảo hiểm hang hóa vận chuyền bằng đường biển (QTC-1965) và đến năm 1990 Bộ tài chính ban hành quy tắc chung mới (QTC-1990). Đến nay, bảo hiểm hàng hải đã phát triển rộng khắp thế giới và được hầu hết các quốc gia triển khai. Một số thị trường bảo hiểm hàng hải lớn của thế giới là: Anh, Mỹ, Đức, Nhật Bản, Pháp, Trung Quốc, .