Chương 1 : Một số vấn đề lý luận cơ bản về bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển 1.Sự cần thiết và vai trò của bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển 1.Vai trò của hoạt động vận chuyển hàng hóa XNK bằng đường biển Như chúng ta đã biết, dịch vụ vận chuyển nói chung và vận chuyển hàng hóa XNK nói riêng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong thương mại quốc tế Hàng hóa XNK là một trong những lĩnh vực cơ bản có vai trò rất to lớn đối với nền kinh tế mỗi quốc gia: - Góp phần phát triển và tăng trướng nhanh cho nền kinh tế mỗi nước trên thế giới,đặc biệt là trong xu hướng toàn cầu hóa hiện nay - XNK hàng hóa phát triển sẽ góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng sản xuất hàng hóa. - Hoạt động XNK hàng hóa phát triển còn tạo ra nguồn ngoại tệ giúp đảm bảo cán cân thanh toán quốc tế. - Hoạt động này còn góp phần thực hiện đường lối kinh tế đối ngoại của nước ta theo hướng mở cửa, đa phương hóa, đa dạng hóa. Để cho hoạt động này thực phát triển ổn định thì đòi hỏi một loạt các lĩnh vực dịch vụ phục vụ cho nó cũng phải phát triển theo như ngân hàng, bảo hiểm, vận tải, hải quan…Trong đó bảo hiểm là một loại hình dịch vụ gắn liền với hoạt động XNK hàng hóa trong suốt 8 thế kỉ qua.
Việc thông thương buôn bán hàng hóa đóng vai trò quan trọng đối với mỗi quốc gia. Để vận chuyển hàng hóa XNK người ta sử dụng nhiều phương Lê Đăng Khoa – K44/03.S Nguyễn Thu Hà Luan van Luận văn tốt nghiệp thức khác nhau như: đường bộ, đường sắt, đường biển, đường hàng không. Nhưng đến nay, vận tải đường biển vẫn giữ một vị trí quan trọng trong các phương thức vận tải hàng hóa. Có được vai trò quan trọng như vậy là do vận tải biển có những ưu điểm vượt trội như: - Vận chuyển được khối lượng lớn hàng hóa, kể cả các loại hàng siêu trường, siêu trọng.
- Cước phí rất rẻ (bằng khoảng 1/6 cước hàng không hay 1/3 cước đường bộ, đường sắt) - Thủ tục hải quan và kiểm định thường chỉ một lần. - Việc xây dựng cơ sở hạ tầng ít tốn kém do con người lợi dụng ngay những điều kiện tự nhiên của mình để vận chuyển. Cũng chính vì những lí do trên mà hàng hóa XNK được vận chuyển bằng đường biển không những được ngành bảo hiểm coi trọng mà cũng được ngành vận tải các nước hết sức coi trọng.Sự cần thiết của bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển Như vậy hoạt động XNK vận chuyển hàng hóa có một vai trò hết sức quan trọng đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia, đặc biệt trong đó phải kể đến các hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển vì nó chiếm tới 90% tổng khối lượng hàng hóa XNK của thế giới. Vận chuyển hàng hóa bằng đường biển có rất nhiều ưu điểm như đã nói ở trên nhưng bên cạnh đó là rất nhiều những nhược điểm khó có thể khắc phục như: - Vận chuyển bằng đường biển gặp rất nhiều rủi ro.
Các rủi ro này có thể do các yếu tố tự nhiên, yếu tố kỹ thuật hoặc yếu tố xã hội, con người. + Các yếu tố tự nhiên:Vận chuyển bằng đường biển phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên. Thời tiết, khí hậu trên biển đều ảnh hưởng trực Lê Đăng Khoa – K44/03.S Nguyễn Thu Hà Luan van Luận văn tốt nghiệp tiếp đến quá trình vận chuyển bằng đường biển. Những rủi ro do thiên tai bất ngờ như bão, sóng thần, lốc… có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Yếu tố tự nhiên diễn ra không theo một qui luật nhất định nào. Vì vậy, mặc dù khoa học kĩ thuật ngày càng phát triển và có thể dự báo thời tiết, nhưng rủi ro vẫn có thể xảy ra. + Các yếu tố kỹ thuật: Trong hoạt động của mình, con người ngày càng sử dụng nhiều hơn các phương tiện khoa học kỹ thuật hiện đại. Nhưng dù máy móc hiện đại chính xác đến đâu cũng không tránh khỏi trục trặc về kỹ thuật, đó là trục trặc của chính con tàu, kỹ thuật dự báo thời tiết, các tín hiệu điều khiển từ đất liền… từ đó gây ra đổ vỡ, mất mát hàng hóa trong quá trình XNK.
+ Các yếu tố xã hội, con người: Hàng hóa có thể bị mất trộm, mất cắp, bị cướp, hoặc bị thiệt hại do chiến tranh… - Tốc độ của tàu biển còn chậm, hành trình trên biển có thời gian dài nên xác suất rủi ro tai nạn trên biển càng cao, nhưng việc ứng cứu rui ro, tai nạn lại rất khó khăn. - Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, mỗi chuyến tàu thường có giá trị rất lớn bao gồm giá trị tàu và hàng hóa chở trên tàu. Vì vậy, nếu rủi ro xảy ra sẽ gây tổn thất rất lớn về tài sản, trách nhiệm và con người. - Trong quá trình vận chuyển, hàng hóa được chủ phương tiện chịu trách nhiệm chính nhưng trách nhiệm này rất hạn chế về thời gian, phạm vi và mức độ tùy theo điều kiện giao hàng và hợp đồng vận chuyển.
Như vậy để ứng phó với các rủi ro trên thì từ trước đến nay con người đã có khá nhiều các biện pháp khác nhau nhưng thực tế cho thấy biện pháp hữu hiệu nhất chính là bảo hiểm cho hàng hóa XNK. Mặt khác, ngày nay trong nền kinh tế mở, ngành bảo hiểm ra đời không những đáp ứng nhu cầu đảm bảo an toàn cho những chủ hàng mà còn góp phần thúc đẩy mối quan Lê Đăng Khoa – K44/03.S Nguyễn Thu Hà Luan van Luận văn tốt nghiệp hệ kinh tế quốc tế thông qua con đường thương mại và có ảnh hưởng sâu sắc tới vấn đề kinh tế - xã hội cho cả hai nước xuất và nhập khẩu. Vì vậy bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển là sự cần thiết khách quan và đã trở thành tập quán thương mại quốc tế.Một số vấn đề cơ bản liên quan đến nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển.Đối tượng bảo hiểm: Đối tượng bảo hiểm: đối tượng trực tiếp của bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển chính là hàng hóa của các chủ hàng tham gia loại hình bảo hiểm này được XNK vận chuyển bằng đường biển. Người được bảo hiểm: hay còn gọi là đối tượng tham gia bảo hiểm: có thể là các tổ chức kinh tế - xã hội và cá nhân có hàng hóa tham gia bảo hiểm.
Người có khả năng tham gia bảo hiểm là người có đủ điều kiện tài chính để đóng phí bảo hiểm, có quyền lợi có thể được bảo hiểm, có quyền hợp pháp để hưởng quyền lợi bảo hiểm khi phát sinh sự kiện bảo hiểm. Mỗi loại hàng hóa có khả năng xảy ra tổn thất khác nhau nên các điều kiện, điều khoản bảo hiểm cho mỗi loại hàng hóa cũng khác nhau.Có thể phân chia ra các nhóm hàng hóa với mức độ rủi ro gặp phải là khác nhau: - Nhóm hàng nông sản thực phẩm, hóa chất, thức ăn gia súc, sắt thép, kính, thủy tinh và các sản phẩm từ thủy tinh, gốm sứ: khả năng rủi ro là cao. - Nhóm hàng thực phẩm chế biến, giấy và các sản phẩm từ giấy, da và các sản phẩm từ da, gỗ và các sản phẩm từ gỗ: khả năng rủi ro trung bình. - Nhóm hàng kim loại, khoáng sản, vật liệu xây dựng, máy móc thiết bị, đồ nhựa gia dụng và các nhóm hàng khác: khả năng rủi ro thấp nhất.
Một số loại hàng hóa không được bảo hiểm trong các điều kiện thông thường: Gia súc, gia cầm sống, cá sống. Lê Đăng Khoa – K44/03.S Nguyễn Thu Hà Luan van Luận văn tốt nghiệp Hàng hóa trong quá trình vận chuyển từ kho chứa tới dây chuyền sản xuất Hàng hóa trên tàu lai kéo Tiền giấy, séc bảo lãnh ngân hàng, thẻ tín dụng, thẻ thanh toán Trái phiếu, cổ phiếu, thẻ trả trước, coupons và các chứng từ có giá khác. Vàng bạc, bạch kim, đồ trang sức, đá quý, ngọc… Đồ cổ, tranh quí, tác phẩm điêu khắc. Hàng hóa mang phóng xạ hạt nhân.
Pháo, thuốc nổ, ngòi nổ, vũ khí Chất amiăng. Các hàng hóa không được phép lưu hành và nhập khẩu vào Việt Nam. Hàng phế liệu.Các rủi ro và tổn thất trong bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển 1.Rủi ro Trong bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển, chủ hàng, chủ tàu thường gặp rất nhiều rủi ro gây tổn thất, để thuận tiện trong việc xây dựng quy tắc bảo hiểm và để hạn chế tối đa những hiện tượng tranh chấp khiếu nại trong giám định và bồi thường, người ta phải tiến hành phân loại rủi ro, có hai tiêu thức phân loại chủ yếu: - Căn cứ vảo nguyên nhân, chia ra 3 loại: + Rủi ro do thiên tai gây ra + Rủi ro do tai nạn bất ngờ trên biển gây ra. + Rủi ro do con người và xã hội gây ra.
Cách phân loại này có ý nghĩa: Lê Đăng Khoa – K44/03.S Nguyễn Thu Hà Luan van Luận văn tốt nghiệp Giúp các công ty bảo hiểm đề ra các biện pháp đề phòng hạn chế tổn thất hữu hiệu. Giúp bản thân các chủ hàng và chủ tàu nắm được tính chất thời vụ trong bảo hiểm và hiểu được cặn kẽ, cụ thể các nhân tố ảnh hưởng đến phí bảo hiểm. Giúp phân định được nguyên nhân cụ thể, trực tiếp của từng loại rủi ro tác động đến từng loại hàng hóa. - Xét trên góc độ bảo hiểm, thường chia rủi ro làm 4 loại: + Rủi ro thông thường: bao gồm những rủi ro như mắc cạn, chìm đắm, cháy, đâm va, tàu mất tích, ném xuống biển… + Rủi ro phụ: gồm những rủi ro như vỡ, cong, bẹp; rỉ, hấp hơi, nóng, lây hại, lây bẩn, hư hại do móc cẩu, chuột bọ và côn trùng và các rủi ro phụ khác.
+ Rủi ro riêng: bao gồm hai rủi ro chiến tranh và đình công,. Hai rủi ro này còn được gọi là rủi ro loại trừ riêng vì thực tế chúng chỉ được bảo hiểm theo những điều kiện bảo hiểm riêng. + Rủi ro loại trừ: là những rủi ro không được bảo hiểm trong bất cứ trường hợp nào. Trong bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đương biển, rủi ro loại trừ bao gồm các loại rủi ro gây ra mất mát, hư hỏng hoặc chi phí phát sinh từ các nguyên nhân sau: Hành vi xấu, cố ý của người được bảo hiểm.
Rò chảy thông thường, hao hụt trọng lượng, giảm thể tích thông thường hoặc hao mòn tự nhiên.