Chương 1: Trải nghiệm giá trị di sản văn hoá cho sinh viên – Một số vấn đề lý luận. Chương 2: Trải nghiệm giá trị di sản văn hoá cho sinh viên Hà Nội hiện nay – Thực trạng và giải pháp. 6 Ch°¢ng 1: TRÀI NGHIàM GIÁ TRà DI SÀN VN HOÁ CHO SINH VIÊN – MàT Sà VÂN Đ LÝ LUÀN 1. Vài nét và di sÁn và di sÁn vn hoá Viát Nam 1.
Di sản Di sản đ°ÿc hißu là <di chå, di tích hay danh thÁng căa mát quíc gia nh° rāng, dãy núi, hï, sa m¿c, tòa nhà, quÅn thß kiÁn trúc, vn hoá dân tác& có những giá trç và tự nhiên, những giá trç vn hoá v¿t thß ho¿c phi v¿t thß đ°ÿc đß l¿i tā xa x°a vÁ tïn t¿i cho tãi ngày nay, đó chính là tài sÁn căa mßi quíc gia= [2, tr. Dựa theo nhiÃu yÁu tí khác nhau, ng°åi ta chia thành các lo¿i di sÁn khác nhau nh°ng ç bài nghiên cÿu này, tác giÁ phân tích và cho rằng di sÁn đ°ÿc chia thành 3 lo¿i: Di sÁn thiên nhiên, di sÁn vn hoá, di sÁn hßn hÿp. * Di sản thiên nhiên: Trong Công °ãc và di sÁn vn hóa và thiên nhiên thÁ giãi, những lo¿i hình thuác và di sÁn thiên nhiên bao gïm: <Các cÃu t¿o tự nhiên (natural features): bao gïm các thành t¿o v¿t lý ho¿c sinh héc ho¿c các nhóm có thành t¿o thuác lo¿i đó mà, xét theo quan đißm thẩm mỹ ho¿c khoa héc là có giá trç nổi tiÁng toàn cÅu; Các thành t¿o đça chÃt và đça vn (geological and physiographical formations) và các khu vực đ°ÿc khoanh vùng chính xác làm n¢i c° trú cho các loài đáng v¿t và thÁo mác bç đe do¿ mà, xét theo quan đißm khoa héc ho¿c bÁo tïn là có giá trç nổi tiÁng toàn cÅu; Các đça đißm tự nhiên (natural sites) ho¿c các khu vực tự nhiên đã đ°ÿc khoanh vùng cā thß mà, xét theo quan đißm khoa héc, bÁo tïn ho¿c vẻ đÁp thiên nhiên là có giá trç nổi tiÁng toàn cÅu= [38; tr. Nh° v¿y, những di sÁn thiên nhiên là <những tuyãt tác do thiên nhiên t¿o ra cùng vãi quá trình thành t¿o căa Trái đÃt.
Các đ¿c tr°ng tự nhiên bao gïm thành t¿o ho¿c các nhóm thành t¿o v¿t lý ho¿c sinh héc có giá trç nổi b¿t toàn cÅu xét theo quan đißm thẩm mỹ ho¿c khoa héc; các thành t¿o đça chÃt ho¿c đça vn và các khu vực có ranh giãi đ°ÿc xác đçnh chính xác t¿o thành mát môi sinh căa các loài đáng thực v¿t đang bç đe déa có giá trç nổi b¿t toàn cÅu xét theo quan đißm khoa héc ho¿c bÁo toàn; các di chå tự nhiên ho¿c các khu vực tự nhiên có ranh giãi đ°ÿc xác đçnh chính xác có giá trç nổi b¿t toàn cÅu xét theo quan đißm khoa héc, bÁo toàn ho¿c vẻ đÁp tự nhiên= [24; tr. * Di sản văn hoá: Di sÁn vn hoá bao gïm di sÁn vn hoá v¿t thß và di sÁn vn hoá phi v¿t thß, là sÁn phẩm tinh thÅn, v¿t chÃt có giá trç lçch sử, vn hoá, khoa héc đ°ÿc l°u 7 truyÃn tā đåi này sang đåi khác. Theo Công °ãc di sÁn vn hóa và thiên nhiên thÁ giãi thì di sÁn vn hóa là: Các di tích: các tác phẩm kiÁn trúc, tác phẩm điêu khÁc và hái héa, các yÁu tí hay các cÃu trúc có tính chÃt khÁo cổ héc, ký tự, nhà ç trong hang đá và các công trình sự kÁt hÿp giữa công trình xây dựng tách biãt hay liên kÁt l¿i vãi nhau mà do kiÁn trúc căa chúng, do tính đïng nhÃt ho¿c vç trí trong cÁnh quan, có giá trç nổi b¿t toàn cÅu xét theo quan đißm lçch sử, nghã thu¿t và khoa héc. Các di chå: các tác phẩm do con ng°åi t¿o nên ho¿c các tác phẩm có sự kÁt hÿp giữa thiên nhiên và nhân t¿o và các khu vực trong đó có các di chå khÁo cổ có giá trç nổi b¿t toàn cÅu xét theo quan đißm lçch sử, thẩm mỹ, dân tác héc ho¿c nhân héc.
æ Viãt Nam, <di sÁn vn hóa v¿t thß và phi v¿t thß đ°ÿc coi là hai bá ph¿n hữu c¢ cÃu thành kho tàng di sÁn vn hóa dân tác. Chúng luôn gÁn bó m¿t thiÁt, có tác đáng t°¢ng hß và tôn vinh lẫn nhau, nh°ng vẫn có tính đác l¿p t°¢ng đíi= [29; tr. Di sÁn vn hóa v¿t thß là cái hữu hình, tïn t¿i d°ãi d¿ng v¿t chÃt, chÿa đựng những hïi ÿc síng đáng căa loài ng°åi, là bằng chÿng v¿t chÃt căa các nÃn vn hóa, vn minh nhân lo¿i. Di sÁn vn hóa phi v¿t thß là cái vô hình, chå đ°ÿc l°u truyÃn và bißu hiãn bằng hình thÿc truyÃn miãng, truyÃn nghà và các d¿ng bí quyÁt nghà nghiãp khác.
Di sÁn vn hóa phi v¿t thß bao gïm: tiÁng nói, chữ viÁt; ngữ vn dân gian; nghã thu¿t trình dián dân gian; t¿p quán xã hái và tín ng°ỡng; lá hái truyÃn thíng; nghà thă công truyÃn thíng; và tri thÿc dân gian. Di sÁn vn hóa v¿t thß bao gïm: di tích lçch sử - vn hóa, danh lam thÁng cÁnh (di tích); và di v¿t, cổ v¿t, bÁo v¿t quíc gia. * Di sản hỗn hợp: Nm 1992, Ăy ban Di sÁn thÁ giãi mãi đ°a ra khái niãm di sÁn hßn hÿp hay còn géi là cÁnh quan vn hóa đß miêu tÁ các míi quan hã t°¢ng hß nổi b¿t giữa vn hóa và thiên nhiên căa mát sí khu di sÁn. Nói cách khác, di sÁn hßn hÿp là mát lo¿i di sÁn kép, nó đáp ÿng đă cÁ hai yÁu tí nổi b¿t và vn hóa và thiên nhiên.
Mát đça danh đ°ÿc công nh¿n là di sÁn hßn hÿp phÁi thëa mãn ít nhÃt là mát tiêu chí và di sÁn vn hóa và mát tiêu chí và di sÁn thiên nhiên [24; tr7]. Di sản văn hoá Việt Nam Di sÁn vn hoá là <sÁn phẩm tinh thÅn, v¿t chÃt có giá trç lçch sử, vn hoá, khoa héc, đ°ÿc l°u truyÃn tā thÁ hã này qua thÁ hã khác ç n°ãc Cáng hoà xã hái chă nghĩa 8 Viãt Nam= [29; tr. Theo ĐiÃu 1, Lu¿t Di sÁn vn hoá 2001 và ĐiÃu 2, Nghç đçnh 98/2010/NĐ-CP thì di sÁn vn hoá gïm 02 lo¿i nh° sau: Di sÁn vn hoá phi v¿t thß là sÁn phẩm tinh thÅn gÁn vãi cáng đïng ho¿c cá nhân, v¿t thß và không gian vn hóa liên quan, có giá trç lçch sử, vn hóa, khoa héc. Thß hiãn bÁn sÁc căa cáng đïng, không ngāng đ°ÿc tái t¿o và đ°ÿc l°u truyÃn tā thÁ hã này sang thÁ hã khác bằng truyÃn miãng, truyÃn nghÃ, trình dián và các hình thÿc khác.
- Di sÁn vn hoá phi v¿t thß bao gïm: + TiÁng nói, chữ viÁt; + Ngữ vn dân gian; + Nghã thu¿t trình dián dân gian; + T¿p quán xã hái và tín ng°ỡng; + Lá hái truyÃn thíng; + Nghà thă công truyÃn thíng; + Tri thÿc dân gian. Di sÁn vn hoá v¿t thß là sÁn phẩm v¿t chÃt có giá trç lçch sử, vn hoá, khoa héc, bao gïm di tích lçch sử - vn hoá, danh lam thÁng cÁnh, di v¿t, cổ v¿t, bÁo v¿t quíc gia. - Di sÁn vn hoá v¿t thß bao gïm: + Di tích lçch sử - vn hóa, danh lam thÁng cÁnh; + Di v¿t, cổ v¿t, bÁo v¿t quíc gia. Các di sản văn hoá của Việt Nam đã được UNESCO công nhận Bảng 1.1: Bảng các di sản văn hoá của Việt Nam đã được UNESCO công nhận TT Tên di sÁn Nm Lo¿i di sÁn công nhÁn 1 QuÅn thß di tích Cí đô HuÁ 1993 V¿t thß 2 Phí cổ Hái An 1999 V¿t thß 3 Thánh đça Mỹ S¢n 1999 V¿t thß 4 Hoàng thành Thng Long 2010 V¿t thß 5 Thành Nhà Hï 2011 V¿t thß 6 V°ån quíc gia Phong Nha – Kẻ Bàng 2015 V¿t thß 7 QuÅn thß danh thÁng Tràng An 2014 V¿t thß 9 8 Vçnh H¿ Long 2010 V¿t thß 9 Nhã nh¿c Cung đình HuÁ 2003 Phi v¿t thß 10 Không gian Vn hoá cïng chiêng Tây 2005 Phi v¿t thß Nguyên 11 Dân ca quan hé BÁc Ninh 2009 Phi v¿t thß 12 Nghã thu¿t Ca trù 2009 Phi v¿t thß 13 Hái Gióng ç đÃn Phù Đổng và đÃn Sóc 2010 Phi v¿t thß 14 Nghã thu¿t hát Xoan 2017 Phi v¿t thß 15 Tín ng°ỡng thå cúng Hùng V°¢ng 2012 Phi v¿t thß 16 Nghã thu¿t Đån ca Tài tử Nam Bá 2013 Phi v¿t thß 17 Dân ca Ví, Gi¿m Nghã Tĩnh 2014 Phi v¿t thß 18 Nghi lá và Trò ch¢i kéo co 2015 Phi v¿t thß 19 Thực hành tín ng°ỡng thå Mẫu Tam phă 2016 Phi v¿t thß căa ng°åi Viãt 20 Nghã thu¿t Bài chòi Trung Bá 2017 Phi v¿t thß 21 Hát Xoan 2017 Phi v¿t thß 22 Thực hành Then căa ng°åi Tày, Nùng, 2019 Phi v¿t thß Thái 23 Nghã thu¿t Xoè Thái 2021 Phi v¿t thß 24 Nghã thu¿t làm gím căa ng°åi Chm 2022 Phi v¿t thß 1.
Các di sản, di tích lịch sử, văn hoá tiêu biểu ở Thủ đô Hà Nội Bảng 1.2: Bảng các di sản, di tích lịch sử, văn hoá tiêu biểu ở Thủ đô Hà Nội Di sÁn, di tích lách sÿ, TT Mô tÁ vn hoá tiêu biÅu 1. Vn MiÁu – Quíc Tử Vn MiÁu xây dựng tā thåi vua Lý Thánh Tông Giám – Khuê Vn Các (1070), thå Khổng Tử và các vç hiÃn nho. Sáu nm sau, Quíc Tử Giám đ°ÿc xây dựng ç phía sau Vn MiÁu, đây là tr°ång đ¿i héc đÅu tiên căa n°ãc ta (thåi Lê géi là Nhà Thái héc). Khuê Vn Các (gác Sao Khuê) tuy đ°ÿc xây dựng sau (đÅu thÁ kỷ XIX), nh°ng vẫn hài hoà vãi cÁnh quan tổng thß căa Vn 10 MiÁu – Quíc Tử Giám và đã trç thành bißu tr°ng cho Hà Nái ngàn nm vn hiÁn 2.
Cát cå Hà Nái Cát cå đ°ÿc xây nm 1812 ç tr°ãc Điãn Kính Thiên, cao h¢n 40m. Ngày 10/10/1954 (giÁi phóng Thă đô), quíc kì căa n°ãc Viãt Nam dân chă cáng hòa, lÅn đÅu tiên tung bay t¿i đây. Nm 1954, tr°ãc khi rút khëi Hà Nái, thực dân Pháp đã phá huỷ ngôi chùa này, sau đó chùa đ°ÿc khôi phāc l¿i vào đÅu nm 1955. Chùa Báo Ân hùa Báo Ân (còn géi là chùa Quan Th°ÿng) quÅn thß kiÁn trúc Ph¿t giáo nổi tiÁng, xây nm 1846, đã bç phá đß xây các công sç thåi Pháp thuác (cuíi thÁ kỷ XIX), nay chå còn l¿i tháp Hoà Phong bên đ°ång Đinh Tiên Hoàng c¿nh Hï G°¢m.
ĐÃn Cổ Loa ĐÃn Thāc – An D°¢ng V°¢ng ç Thành íc (xã Cổ Loa, huyãn Đông Anh), kinh đô n°ãc Âu L¿c (Viãt Nam) vào thÁ kỷ III TCN. ĐÃn B¿ch Mã ĐÃn B¿ch Mã (76 phí Hàng Buïm), mát trong Thng Long tÿ trÃn, có tā thåi Lý, thå thành hoàng Thng Long, thÅn trÃn phía Đông thành. ĐÃn Quán Thánh ĐÃn Quán Thánh (TrÃn Vj Quán) có tā thåi Lý, mát trong Thng Long tÿ trÃn, nằm bên Hï Tây, thå thánh TrÃn Vj ph°¢ng BÁc.