CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ TRÁCH NHIỆM NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN, TỔ CHỨC, ĐƠN VỊ TRONG PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG TẠI CÁC CƠ QUAN CHUYÊN MÔN THUỘC UỶ BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 1.Một số khái niệm cơ bản về trách nhiệm người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị trong phòng, chống tham nhũng tại các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân cấp huyện. Khái niệm về người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện Mỗi UBND cấp huyện thực hiện nhiệm vụ quản lí hành chính Nhà nước, quản lý kinh tế trong huyện, giám sát các lĩnh vực quan trọng như chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng trong huyện. Để hoàn tốt các nhiệm vụ đó thì mỗi UBND sẽ có các cơ quan chuyên môn giúp sức, đảm nhiệm, quản lý từng lĩnh vực. Trong đó để định hướng tốt nhiệm vụ, vai trò của từng cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện thì không thể thiếu người đứng đầu cơ quan, đơn vị, tổ chức tại quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện.
UBND cấp huyện có rất nhiều phòng ban như phòng kinh tế, phòng tư pháp, phòng tài chính- kế hoạch,… Mỗi phòng sẽ có một chức năng, nhiệm vụ khác nhau nhưng tất cả các phòng đều có một chức năng riêng là giúp UBND cấp huyện quản lý các vấn đề tại quận. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị, tổ chức tại các cơ chuyên môn thuộc UBND cấp huyện thường được gọi chung là Trưởng phòng. Họ thực hiện công việc theo chế độ thủ trưởng và theo Quy chế của UBND cấp huyện. Trưởng phòng là người đứng đầu một phòng thuộc UBND nơi họ công tác, chịu hoàn toàn trách nhiệm khi phòng mình xảy ra sai phạm.
Thông thường mỗi phòng có một Trưởng phòng và có không quá ba Phó trưởng phòng. Việc bổ nhiệm, phân công nhiệm vụ, điều động, luân chuyển, khen thưởng của Trưởng phòng và Phó trưởng phòng đều được triển 16 khai theo quy định, chính sách riêng đối với Trưởng phòng, phó Trưởng phòng do Chủ tịch UBND cấp huyện quyết định theo pháp luật. Tại Khoản 1, Điều 5 Nghị định số 37/2014/NĐ-CP sửa đổi bổ sung số 108/2020/NĐ-CP về quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh thành phố trực thuộc trung ương đã nêu người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện (gọi chung là Trưởng phòng), là Ủy viên UBND cấp huyện do Hội đồng nhân dân cấp huyện bầu ra, do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện tin tưởng bổ nhiệm, Trưởng phòng chịu trách nhiệm trực tiếp trước UBND cấp huyện, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện và trước các quy định của pháp luật, hơn nữa là người dân về thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình. Khái niệm trách nhiệm người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, tại các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân cấp huyện.
Từ khái niệm chung nhất về trách nhiệm người đứng đầu cơ quan, đơn vị, tổ chức thì ta cũng rút ra được những khái niệm riêng về trách nhiệm người đứng đầu cơ quan, đơn vị, tổ chức tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện như: Thứ nhất, dựa vào chức năng, công việc của từng cơ quan , đơn vị, tổ chức tại cơ chuyên môn thuộc UBND cấp huyện để có thể làm rõ khái niệm trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị, tổ chức tại các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân cấp huyện. Thứ hai, khái niệm trách nhiệm người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND đi cùng với vị trí pháp lý. Người đứng đầu tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện do Chủ tịch UBND cấp huyện bầu ra thực hiện chức năng nhiệm vụ nhân danh Nhà nước, mọi quyết định đưa ra dù đúng, sai thì đều phải chịu trách nhiệm trước UBND, Hội đồng nhân dân. Luôn gắn trách nhiệm với nhiệm vụ mình đang làm tránh gây ra lại hậu quả.
Hơn thế nữa đặc biệt hơn là phải giám nhận trách nhiệm khi xảy ra việc tham ô, tham nhũng gây ảnh hưởng cho tổ chức, đơn vị thuộc quyền quản lý của mình. 17 Bên cạnh đó trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện còn được quy định rõ hơn tại khoản 4, Điều 6 Nghị định số 37/2014/NĐ-CP sửa đổi bổ sung số 108/2020/NĐ-CP quy định về việc tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc ủy ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh thì Trưởng phòng người có trách nhiệm báo cáo với UBND, Chủ tịch UBND cấp huyện và sở quản lý ngành, lĩnh vực về tổ chức, hoạt động của nơi làm việc, phải báo cáo công tác trước Hội đồng nhân dân …; hợp tác với người đứng đầu cơ quan chuyên môn khác, các tổ chức chính trị- xã hội cấp huyện khác để giải quyết những vấn đề liên quan đến chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn. [10] Từ những phân tích trên, có thể nói trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị, tổ chức tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện là những việc mà người đứng đầu nên làm, phải làm, được làm với kết quả tốt, nếu kết quả không tốt, người đứng đầu cơ quan , đơn vị, tổ chức tránh những việc đáng tiếc xảy ra, tích tham gia vào công tác phòng, chống tham nhũng, tránh lãng phí phối hợp với cơ quan chức năng và luôn thực thi nghiêm chỉnh pháp luật. Khái niệm về phòng, chống tham nhũng.
Phòng, chống tham nhũng bao giờ cũng gồm hai hoạt động chính là: “Phòng ngừa tham nhũng” và “phát hiện hành vi tham nhũng” nhằm đề ra một phương hướng là ngăn chặn, giảm thiểu qua đó đẩy lùi tình trạng tham nhũng đang diễn ra. Phòng ngừa tham nhũng là một trong những việc quan trọng để đề phòng, ngăn ngừa, ngăn chặn phát sinh các hành vi tham nhũng. Theo từng tình hình kinh tế, chính trị, xã hội để mỗi đất nước có những hình thức, giải pháp phòng ngừa và loại bỏ theo một cách riêng. Đặc biệt giải pháp quan trọng và được nhiều quốc gia đã và đang triển khai, đó là tăng cường công khai, minh bạch đối với mọi hoạt động của Nhà nước; minh bạch tài sản, thu nhập của CC, VC; thanh tra, kiểm tra chặt tài sản, nhất là thu nhập của những người có chức vụ, quyền hạn; nhanh chóng triển khai cải cách thủ tục hành chính, áp dụng công nghệ thông tin vào quản lý; đẩy mạnh việc thanh toán không bằng tiền mặt; nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị; hoàn thành tốt quy tắc ứng xử, quy tắc đạo đức; bên cạnh đó nâng cao vấn đề quản lý Nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội trên nhiều lĩnh vực đời sống.
Việc triển khai thực hiện các biện pháp trên là rất 18 quan trọng để không ngừng phòng, ngăn ngừa những sự việc tham nhũng nảy sinh trong đời sống. Vấn đề phòng, chống tham nhũng cũng là việc vô cùng khó khăn và phức tạp, là rào cản cho việc xây dựng và phát triển đất nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói tham nhũng chính là kẻ thù rất nguy hiểm, vì chúng không có gươm, có súng, mà chúng lại nằm trong các tổ chức của ta, ở trong nội bộ để phá hỏng công việc của ta. Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 đã quy định rất rõ 6 biện pháp phòng ngừa tham nhũng như: việc công khai, minh bạch về tổ chức và hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị tại (Điều 9, Điều 17) trong đó việc công khai minh bạch phải được đảm bảo chính xác, rõ ràng, đầy đủ , kịp thời , thủ tục do cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền quy định và phù hợp với quy định của pháp luật.
Xây dựng và thực hiện định mức, tiêu chuẩn, chế độ trong cơ quan, tổ chức, đơn vị (Điều 18, Điều 19). Thực hiện quy tắc ứng xử của người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị (Điều 20, Điều 23). Chuyển đổi vị trí công tác của người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị (Điều 24, Điều 26). Cải cách hành chính, ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý và thanh toán không dùng tiền mặt (Điều 27, Điều 29).
Kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị (Điều 30, Điều 54). Cùng với công tác phòng ngừa tham nhũng là phát hiện và xử lý các vấn đề tham nhũng. Đây cũng chính là một trong nhiều giải pháp không thể thiếu trong việc đấu tranh phòng, chống tham nhũng ở nước ta. Thường chủ thể tham nhũng đều là những người có chức vụ, quyền hạn.
Chính vì vậy để tránh xảy ra tình trạng tham nhũng thì cần phải có sự phối hợp giữa cơ quan ban ngành với người dân, cùng với đó là phải tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát. Phát hiện và xử phạt hành vi tham nhũng là việc áp dụng việc trừng phạt của Nhà nước dành cho những người vi phạm. Có thể nói phòng, chống tham nhũng chính là kết quả của việc áp dụng các biện pháp mà Nhà nước đề ra nhằm phòng ngừa, ngăn chặn, đẩy lùi sự phát sinh các vụ việc tham nhũng, qua đó phát hiện, giải quyết các vụ việc tham nhũng nhanh chóng theo đúng pháp luật. Cơ sở pháp lý về trách nhiệm người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, trong phòng, chống tham nhũng tại các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân cấp huyện.
Cơ sở của pháp lý về trách nhiệm người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, trong phòng, chống tham nhũng tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện là sự tin tưởng của người dân hay cơ quan có thẩm quyền hoặc có ảnh hưởng mang tính quyết định đến chức vụ mà chính người đó đang nắm giữ. Tùy thể chế mà trách nhiệm pháp lý được xác lập dựa trên sự tín nhiệm của cử tri một cách trực tiếp người dân Việt Nam những năm gần đây vấn đề tham nhũng có liên quan đến người đứng đầu cơ quan, tổ chức rất được quan tâm. Mới đây vào năm 2018 Quốc hội cũng vừa ban hành Luật mới về phòng chống, tham nhũng hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2019 có quy định rõ hơn đến người đứng đầu. Đặc biệt có một chương nói về chế độ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị.
Luật này cũng áp dụng chung cho mọi tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc phòng chống tham nhũng trong hoạt động của mình trên lãnh thổ Việt Nam.