Chương 1 TỔNG QUAN PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT NƯỚC NGOÀI VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI ĐỐI VỚI Ô NHIỄM DẦU 1. Thực trạng ô nhiễm dầu trên biển Ngày nay dầu mỏ là một trong những mối quan tâm hàng đầu đối với tất cả các nước trên thế giới, nó đe dọa nguồn an ninh năng lượng của toàn cầu. Hầu như dầu mỏ và các sản phẩm từ dầu mỏ có mặt trong tất cả các hoạt động kinh tế cũng như sinh hoạt hàng ngày của con người. Đi đôi với những lợi ích từ việc thu hồi dầu, chúng ta còn phải đối mặt với những nguy cơ ô nhiễm do chúng gây ra.
Dầu có những tính chất đặc biệt do vậy khi xảy ra sự cố tràn dầu hay rò rỉ dầu đều gây ra các ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường. Trong lịch sử hiện đại, nhân loa ̣i đã từng chứng kiế n những vu ̣ tràn dầu lớn, để lại hậu quả nặng nề cho môi trường biển. Có thể điểm qua một số vụ ô nhiễm dầ u điể n hình trên thế giới từ 1967- 2010 [12, tr. 30] như sau: Ngày 18/3/1967, tại vùng eo biển La Manche (Đa ̣i Tây Dương ).
Tàu chở dầ u Torrey Canyon đã mắ c ca ̣n ở bờ biể n của nước Anh , hê ̣ quả là làm tràn 38 triê ̣u gallon dầ u. Ngày 15/12/1976, tại Vịnh Buzzards , bang Massachusetts , Mỹ, tàu Argo Merchant va vào đấ t liề n và vỡ ta ̣i đảo Nantucket , làm tràn 7,7 triê ̣u gallon dầ u Ngày 16/3/1976, tại biển Portsall, Pháp, siêu tàu chở dầ u Amoco Cadiz làm tràn 68 triê ̣u gallon. Tháng 4/1977 xảy ra vụ nổ giếng dầu tại dàn khoan dầu Ekofisk khiến 81 triê ̣u gallon dầ u thô tràn ra Biể n Bắ c. Ngày 19/7/1979 hai tàu Atlantic Empress và Aegean Captain đâm nhau tại Tobago, Barbados làm tràn 46 triê ̣u gallon dầ u thô và 41 triê ̣u gallon dầ u (khi lai dắ t tàu A.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngày 1/11/1979, tại vịnh Mexico , khoảng 2,6 triê ̣u gallon dầ u tràn ra biể n khi tàu Burmah Agate va cha ̣m với tàu chở hàng Mimosa. Ngày 4/2/1983, dàn khoan dầu Nowruz bị rò rỉ khiến 80 triê ̣u gallon dầ u tràn ở Vinh ̣ Ba Tư, Iran. Ngày 23/3/1989, tại eo biển Prince William , Alaska, Hoa Kỳ , tàu chở dầ u Exxon Va ldez va vào ră ̣ng san hô và làm tràn 10 triê ̣u gallon dầ u vào nước biể n, gây nên vu ̣ tràn dầ u nghiêm tro ̣ng nhấ t lich ̣ sử nước My.̃ Ngày 19/12/1989, tại biển Las Palmas, đảo Canary, nổ siêu tàu chở dầ u của Iran Kharg-5 làm tràn 19 triê ̣u gallon dầ u thô ra biể n Đa ̣i Tây Dương. Ngày 8/6/1990, tại biển Galveston, Texas, Hoa Kỳ, tàu mega Borg khiến 5,1 triê ̣u gallon dầ u tràn ra biể n sau khi xảy ra mô ̣t vu ̣ nổ trong phòng bơm.
Ngày 10/8/993, tại Vịnh Tampa , xà lan Boucha rd B155, tàu chở hàng Balsa 37 và xà lan Ocean 255 va vào nhau, làm tràn khoảng 336 gallon dầ u. Ngày 15/2/1996, tại biển xứ Wales , siêu tàu chở dầ u Sea Empress va vào đất liền tại vịnh Milford Haven, làm tràn 70 triê ̣u lit́ dầ u thô. Ngày 12/2/ 1999, tại bờ biển Đại Tây Dương thuộc Pháp , tàu chở dầu Erika bi ̣vỡ và chìm ngoài khơi Britanny, làm tràn 3 triê ̣u gallon dầ u nă ̣ng. Ngày 18/1/2000, đường ố ng dẫn dầ u (thuô ̣c doanh nghiê ̣p Nhà nước Brazil) bị vỡ làm 343.200 gallon dầ u nă ̣ng tràn ra Vinh ̣ Guanabara, ngoài khơi bờ biể n Rio de Janeiro Ngày 28/7/2003, tàu chở dầu Tasman Spirit mắc cạn và nứt làm đôi , làm một trong số 4 bồ n chứa dầ u bi ̣vỡ , tràn 28.000 tấ n dầ u thô , tại cảng Karachi, Pakistan.
Tháng 8-9/2005, Bão Katrina làm vỡ nhiều đường ống dẫn dầu , bồ n chứa và nhà máy công nghiê ̣p khiế n 7 triê ̣u gallon tràn trên biể n , tại bang Louisiana của Hoa Kỳ. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngày 7/12/2007, Tàu Hebei Spirit đụng phải một dây thép nố i giữa mô ̣t tàu kéo và một xà lan làm tràn 2,8 triê ̣u gallon dầ u thô ta ̣i 5 dă ̣m ngàoi khơi bò biển phía tây Hàn Quốc Ngày 20-24/4/2010, dàn khoan dầu Deepwater Horizon (BP) bị nổ và chìm khiến 60.000 thùng dầu thô bị tràn mỗi ngày tại vịnh Mexico, Hoa Kỳ. Như vâ ̣y , có thể nhận thấy , nguồ n gây ô nhiễm dầ u trên biể n rấ t đa dạng, phong phú , không chỉ do các tai na ̣n đâm va tàu chở dầ u mà còn có thể do hoa ̣t đô ̣ng của chính bản thân con tàu , từ sự cố ta ̣i các dàn khoan, thâ ̣m chí nhiề u trường hơ ̣p nguồ n gây ô nhiễm xuấ t phát từ đấ t liề n. Nguồn gây ô nhiễm dầu trên biển: Về nguồn gây ô nhiễm hiện nay tồn tại hai cách phân loại một là cách phân loại theo quy định của Công ước luật biển 1982 và hai là cách phân loại theo thống kê của Tổ chức hàng hải quốc tế - IMO.
Theo quy định của Công ước luật biển quốc tế 1982, nguồn gây ô nhiễm môi trường biển bao gồm 06 loại: - Ô nhiễm bắt nguồn từ đất liền (Điều 207) - Ô nhiễm do hoạt động liên quan đến đáy biển thuộc thẩm quyền tài phán quốc gia và hoạt động tiến hành trong Vùng gây ra (Điều 208 – 209) - Ô nhiễm do sự nhận chìm (Điều 210) - Ô nhiễm do tàu thuyền gây ra (Điều 211) - Ô nhiễm có nguồn gốc từ bầu khí quyển hay qua bầu khí quyển (Điều 212) Theo thống kê của Tổ chức hàng hải quốc tế (IMO) thì nguồn gây ô nhiễm môi trường biển gồm 05 loại chính: - Ô nhiễm có nguồn gốc từ đất liền như ô nhiễm gây ra bởi những vật liệu (thông qua năng lượng) được thải vào môi trường biển có nguồn gốc từ đất liền, thông qua các cửa sông, đường ống và các cấu trúc 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Ô nhiễm do đổ các chất thải công nghiệp và các chất thải từ thành phố được vận chuyển bằng tàu nhằm đổ xuống biển hoặc đốt ở trên biển, kể cả việc đổ những vật liệu thu được khi nạo vét luồng, cửa sông - Ô nhiễm gây ra bởi việc đổ trực tiếp những vật liệu độc hại phát sinh từ việc thăm dò khai thác khoáng vật từ đáy biển - Ô nhiễm từ và thông qua khí quyển, do thải những vật liệu độc hại (hoặc năng lượng) vào khí quyển do hoạt động của con người trên đất liền, do tàu hoặc máy bay, những vật liệu này sẽ rơi xuống biển cùng với nước mưa hoặc tuyết - Ô nhiễm do tàu biển gây ra, tức là ô nhiễm gây ra bởi các hoạt động thải từ tàu biển (do làm sạch két hoặc thay nước ballast) hoặc gây ra bởi các tai nạn hàng hải (sau khi xảy ra va chạm hoặc tàu bị mắc cạn) Trong cả hai cách phân loại trên, nguồn gây ô nhiễm môi trường biển do dầu từ tàu biển gây ra đều được nhắc đến. Ô nhiễm biển do dầu bao gồm các nguồn chính là: ô nhiễm từ tàu biển, ô nhiễm do hoạt động khai thác dầu khí, ô nhiễm từ đất liền. Trong đó ô nhiễm dầu từ tàu biển bao gồm: ô nhiễm do hoạt động vận tải biển và do sự cố, tai nạn của các con tàu xảy ra trên biển. Ô nhiễm dầu do hoạt động vận tải biển: Theo tài liệu thống kê của Liên hợp quốc thì lượng dầu ra biển có liên quan đến các hoạt động của hàng hải là 2 – 3 triệu tấn/năm, chiếm 30% lượng dầu đổ ra biển theo các con đường khác nhau, thậm chí người ta còn cảnh báo rằng hoạt động hàng hải và các tai nạn của các con tàu chiếm 46 – 47% tổng lượng dầu rò rỉ xuống biển.
Hàng năm có gần 02 tỷ tấn dầu được vận chuyển chủ yếu bằng con đường hàng hải cho thấy khả năng gây ô nhiễm biển do dầu từ hoạt động hàng hải rất lớn [24, tr. Ô nhiễm dầu do tràn dầu từ tàu dầu: Mặc dù nguồn gây ô nhiễm dầu từ tàu bị tai nạn, sự cố trên biển chỉ chiếm 25% số vụ gây ô nhiễm dầu – nhưng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lại đổ một lượng rất lớn dầu xuống biển. Tai nạn gây tràn dầu kéo theo một lượng lớn dầu thô đổ ra biển bởi tàu chở dầu thường có trọng tải lớn, tạo nên các cơn “thủy triều đen”. Tràn dầu từ tàu dầu tạo ra khoảng 400.000 tấn/năm, đa số xảy ra trong cảng khi tiến hành các hoạt động hàng hải thông thường như xếp, dỡ và tiếp nhận nhiên liệu.
Hầu hết các vụ này tương đối nhỏ, trên 92% là ít hơn 7 tấn, và tính tổng số là khoảng 20. Có thể kể đến một số vụ tai nạn tràn dầu như: tàu Amoco Cadiz đắm ngày 16/03/1978 tại vùng biển Porstall của Pháp đã đổ ra biển 223.000 tấn dầu; tàu Exxon Vaidez tràn 40.000 tấn dầu thô xuống biển làm chết hàng tỷ cá hồi, 250 ngàn chim biển, 2800 rái cá biển, 300 hải cẩu, 250 đại bàng trắng, 22 cá voi tại Alaska năm 1983; tháng 3 năm 2001 dàn khoan lớn nhất của công ty dầu khí Brasin Petrobras bị sự cố làm tràn 26.000 tấn dầu ra biển [24, tr. Ô nhiễm dầu do hoạt động dầu khí trên biển: Hiện nay dầu đã được phát hiện ở thềm lục địa và biển của trên 30 nước, nhiều vùng có khối lượng tập trung lớn như vịnh Pecxich, vịnh Mêhicô, Bắc Mỹ … Theo tính toán, lượng dầu thất thoát khi khai thác chiếm 0,23% trên mặt biển, khu vực khai thác dầu khí thường xuyên xuất hiện những “con rắn dầu” – hậu quả của tràn dầu – do việc ban hành cẩu thả, đứt vòi bơm và do các con tàu thả trộm nước dàn chứa dầu ra biển. Các vụ tai nạn gây ô nhiễm nghiêm trọng, như phụt dầu từ giếng dầu, là ít khi xảy ra nhưng ¾ của tổng số 50.000 tấn dầu tràn hàng năm từ công trình ngoài khơi [24, tr.
Ô nhiễm dầu từ bờ chủ yếu là từ các nhà máy lọc dầu cũng như từ các nhà máy công nghiệp khác; dầu thải được đổ ra biển qua hệ thống sông ngòi và thoát nước. Tác hại nghiêm trọng của các hiện tượng ô nhiễm dầu Có thể nói, ô nhiễm biển do dầu luôn được xem là nguồn ô nhiễm nguy hiểm của môi trường biển, trong đó, nguồn ô nhiễm do dầu từ tai nạn tàu (tàu 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.