Đặt vấn đề Mit một loài cây ăn trái phổ biến và quan trọng ở Việt Nam. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê trong năm 2020 diện tích trồng mít ở nước ta đã đạt khoảng 58,511 ha (Lục Tùng, 2022) và thống kê của tông cục hải quan vào tháng 11 năm 2021 giá tri xuất khẩu của mít đã đạt 161 triệu USD (Lục Tùng, 2021). Với những số liệu trên có thể thay mít đã và đang trở thành sự lựa chọn hàng đầu trong lĩnh vực xuất khâu, mang lại nguồn thu nhập đáng kê cho ba con nông dân. Tuy nhiên hiện nay trên cây mít dang gặp phải một chứng bệnh làm cho các nhà vườn phải đau đầu đó là bệnh đen xơ mít làm cho mít bị giảm độ ngọt, mắt thâm quan, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cũng như năng suất cây trồng.
Vi khuẩn Pantoea stewartii là một loài vi khuân gram âm, hình que là tác nhân chính gây ra bệnh đen xơ trên mít (Gapasin va ctv, 2014; Zulperi, 2017). Tình hình diễn biến bệnh khó phát hiện, nhìn bề ngoài quả mít hầu như không có triệu chứng bệnh (Abidin và ctv,2020), vì vậy cần phải có một phương pháp cụ thé dé xác định nhanh, chính xác bệnh trong giai đoạn sớm nhằm giảm thiểu những thiệt hại, rũi ro cho nhà vườn và tránh anh hưởng đến nền kinh tế nước nhà. Xuất phát từ những thực tiên trên mà đề tài “Tối ưu hóa quy trình PCR (Polymerase Chain Reaction) phát hiện vi khuẩn Pantoea stewartii gây bệnh xơ đen trên mit” đã được thực hiện. Mục tiêu đề tài Đánh giá thành công primer đặc hiệu cho vi khuẩn P.
stewartii đã thiết kế và phát hiện được sự hiện diện của Pantoea sp. Tối ưu hóa được quy trình PCR nhằm phục vụ cho việc phát hiện và định danh vi khuẩn P. Nội dung thực hiện Nội dung 1: Đánh giá primer chuyên biệt cho vi khuẩn P. stewartii Nội dung 2: Thu mẫu và phân lập vi khuan P.
stewartii gây bệnh den xơ trên mít Nội dung 3: Tối ưu hóa quy trình PCR nhằm phát hiện và định danh vi khuẩn P. stewartii gây bệnh xơ đen trên mít Nội dung 4: Định danh vi khuân P. stewartii gây bệnh đen xơ trên mít CHUONG 2. TONG QUAN TÀI LIEU 2.
Tổng quan về bệnh den xơ mit 2. Giới thiệu về bệnh đen xơ mít Cây mít có tên khoa học là Artocarpus heterophyllus lam., thuộc họ Dâu tam (Moraceae), chi Mit hay Chay (Artocarpus) có nguồn gốc phát sinh từ An Độ va Bangladesh là một cây ăn trái quan trọng ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới đặt biệt là vùng Nam và Đông Nam Á, đối với những nước canh tác câ lương thực và cây ăn quả mít nguồn cung cấp lương thực chính và sản phẩm thiết yếu đóng góp cho cuộc sống người nghèo. Hiện nay cây mít được trồng phô biến ở các vùng nhiệt đới như: Án Độ, Bangladesh, Malaysia, Philippines, Thái Lan, Việt Nam, Camphuchia, Nepal, Srilanca, Indonesia, ngoài ra cây mít còn được tìm thấy ở Châu Phi, một số nước ở Trung Mỹ và Nam Mỹ (Phạm Hùng Cương và Nguyễn Thị Ngọc Huệ, 2019). Theo chia sẻ TS.
Trương Hồng Sơn mít có rất nhiều tác dụng cho sức khỏe như hỗ trợ làm đẹp, trong mít có chứa nhiều vitamin C giúp tăng cường hệ miễn dịch, tốt cho hệ tiêu hóa, huyết áp, tim mạch, xương và ngăn ngừa thiếu máu vì trong mít có chứa nhiều sắt kiểm soát việc lưu thông máu. heo lương y Trần Gia Đạt việc bổ sung mít giúp phòng ngừa ung thư đo giàu nhiều chất dinh dưỡng thực vật như ignans, isoflavones và saponis (Vũ Cường, 2023). Ngoài đem lại nhiều lợi ích cho sức khỏe mít còn có giá trị kinh tẾ cao. Tuy nhiên việc trồng mít cũng không dễ dàng các nhà vườn phải kiểm soát dịch bệnh, phải có kinh nghiệm và kỹ thuật canh tác tốt, đặt biệt vào mùa mưa sâu và dịch bệnh thường lan nhanh.
Hiện nay bệnh đen xơ trên mít đã gây ảnh hưởng đến chất lượng và năng suất làm cho nhà vườn phải đau đầu. Bệnh này được phát hiện lần đầu tiên ở Philippines vào năm 2014 và lan sang Malaysia và Mexico vào năm 2017 (Ibrahim và ctv, 2022). Theo Võ Thị Ngọc Hà (2023) thông qua phỏng vấn trực tiếp nông dân tại tỉnh Tiền Giang cho thấy bệnh đen xơ trên mít thái gây hại với tỉ lệ bệnh trung bình xuất hiện vào mùa khô từ 5,29% đến 10,19% và vào mùa mưa tỉ lệ này lên đến 25,43% đến 33,05% từ đây có thê thấy bệnh đen xơ trên mít thái xuất hiện nhiều vào mùa mưa hơn mùa khô và đù trong giai đoạn phát triển nào của mít đều có thê bị bệnh đen xơ, từ thời kỳ đậu trái đến khi thu hoạch. Thường thì không thé phân biệt là mít có nhiễm bệnh hay không N nếu như chỉ nhìn bên ngoài vì bệnh đen xo mít hau như không biéu hiện bên ngoài, nhà vườn chỉ vựa vào kinh nghiệm, cảm quan mà phân biệt, sau khi tìm hiểu từ các nhà vườn tại Tiền Giang và Đồng Nai đề giảm bớt tình trạng xơ đen sẽ loại bỏ lứa mít đầu tiên và các lứa mít sau, dựa vào sự quan sát vào thời kỳ trái mít non nếu mít có hiện tượng gai không đều, đổi màu, trái bị méo mó sẽ loại bỏ vì nếu dé phát triển sẽ tốn nhiều chất dinh dưỡng nuôi mà còn không bán được giá.
Vào thời kỳ trái non có thê không phân biệt được vì dù bên ngoài hay bên trong đều không có triệu chứng rõ ràng nhưng vào thời kỳ trưởng thành thì biểu hiện bên trong lại rất rõ ràng nếu nhẹ chi có vài dém nâu vàng, đen nhỏ làm đổi màu một số chỗ ở phần xơ mít nhưng khi trái bị nặng sẽ lan tới phan múi mít bên trong. Những công bố gần đây, xác định bên trong trái mít có triệu chứng đốm nâu vàng, đen trên xơ hay múi mit là do vi khuẩn Pantoea stewartii gây ra. Vào năm 2014 một nhóm nghiên cứu ở Philippines (Gapasin và ctv, 2014) đã phát hiện một loại vi khuẩn Pantoea stewartii là tác nhân chính gây ra bệnh đen xơ trên mít và ba năm sau đó bệnh này được báo cáo ở Malaysia và tác nhân gây bệnh được xác định có đặc điểm hình thái, sinh hóa tương tự với miêu tả của nhóm nghiên cứu ở Philippines và việc thực hiện phản ứng PCR khuếch đại vùng trình tự đặc hiệu cho loài cũng phát hiện vi khuẩn Pantoea stewartii là tác nhan chính gây bệnh đen xơ trên mít ở Malaysia (Zulperi và ctv, 2017). sfewartii có thé xâm nhập theo nước mưa vào bên trong trái mít thông qua quá trình thụ phan xâm nhập qua vòi nhị đi vào bên trong trái hoặc qua khe hở giữa các múi lúc trái còn non hay các vết thương trên trái mít, hay ngay trên phần cuống nước có thể thẩm thấu vào bên trong (Lê Văn Bé và ctv, 2017).
Tình hình bệnh đen xơ trên mít trong nước và ngoài nước 2. Tình hình bệnh đen xơ trên mít trong nước Ở Việt Nam việc trồng mít đang ngày càng phát triển. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, trong năm 2020 diện tích mít cả nước tăng thêm 16,881 ha nâng tổng diện tích cả nước lên 58,511 ha. Riêng Đồng Bằng Sông Cửu Long đã chiếm đến 30, 045 ha, tỉnh Tiền Giang có diện tích trồng mít lớn nhất cả nước với 13,141 ha, kế đến là Hậu Giang với 6,966 ha và Đồng Tháp với 2,692 ha.
Trong những năm gan đây việc xuất khâu mít thái của nước ta sang Trung Quốc đã tăng trưởng cao: trong năm 2015 chi đạt 3 triệu USD nhưng vào năm 2020 đã lên tới 163 triệu USD và thậm chí năm 2017, kim ngạch xuất khâu ngành mít thái của Việt Nam đã vượt qua Thái Lan (Lục Tùng, 2022). Hiện nay thực trạng bệnh đen xơ trên mít rất phổ biến ở nước ta hầu hết các tỉnh trồng mít ở nước ta đều phải như: Tiền Giang, Đồng Nai, Hậu Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ. gây thiệt hại nặng nền đến năng suất, chất lượng và nền kinh kế nước nhà Theo Lê Trí Nhân và ctv (2016), hiện tượng đen xơ trên mít xuất hiện chủ yếu vào mùa mưa ở giai đoạn từ 30 - 90 ngày sau khi đậu trái, nghiên cứu này thực hiện trên 30 cây mít thái bốn năm tuôi tại phường Phú Thứ, quận Cái Răng, tỉnh Cần Thơ mẫu được thu thập vào hai mùa là mùa mưa (6 - 12/2014) và mùa nang (1 -7/2015), dé khảo sát các đặc điểm nông học, phẩm chất trái và quan sát thời điểm xuất hiện hiện tượng đen xơ trên mít, tiến hành đánh dau mam hoa từ khi nhú đến khi chấm dứt quá trình tung phan, đậu trái dé quan sát đặc điểm ra hoa và phát triển trái. Trái được thu 10 ngay/ lần thu liên tục 11 lần, mỗi lần 9 trái.
Tình hình bệnh đen xơ trên mít ngoài nước Những phát hiện đầu tiên về bệnh đen xơ trên mít được báo cáo tại Philippines (Gapasin va ctv, 2014), Malaysia (Zulperi, 2017), Mexico (Hernadez - Morales va ctv, 2017) va Trung Quéc (Zhao, 2023). Vào năm 2014 tại Philippines phát hiện một căn bệnh không được báo cáo ở mít gây đổi màu từ hơi vàng đỏ đến đỏ, chấm nâu vàng trên xơ và không có triệu chứng bên ngoài. Khi bị nhiễm bệnh chất lượng trái cây bị tổn hại và vẫn chưa tim ra tác nhân chính gây bệnh, từ thánh 4/2009 - tháng 3/2012 nhóm nghiên cứu tại Khoa quản lý dịch hại thuộc Đại học bang Visayas, Visca thành phố Baybay, đảo Leyte, tiến hành phân lập, gây bệnh, đặc điểm và xác định nguyên nhân gây bệnh (Gapasin và ctv, 2014). Tình hình trồng mít trong những năm 2016 tại Malaysia xuất hiện căn bệnh đen xơ trên mít có các triệu chứng đặc trưng như đổi màu từ vàng sang cam có đốm nâu trên xơ mít (Gapasin và ctv, 2014).
Vào tháng 4/2016 các mẫu mít có triệu chứng bệnh đen xơ mít thu tại đồn điền Muadzam Shah thuộc bang Pahang nghiên cứu phân lập, thực hiện phản ứng PCR với primer ES16 - ESIG2c (Coplin va ctv, 2002) nhằm phát hiện tác nhân gây bệnh (Zulperi, 2017). Cũng cùng năm 2016 tại Mexico cụ thê ở khu vực Nayarit đã phát hiện căn bệnh có triệu chứng bệnh đen xơ mít giống với mô tả của Gapasin và ctv vào năm 2014. Giới thiệu về vi khuẩn Pantoea stewartii 2.1 Tông quan, phân loại và đặc điểm hình thái Năm 1989 chi Pantoea xuất hiện. Ban đầu chi Pantoea gồm một số loài thuộc Erwinia herbicola va Enterobacter agglomerans cụ thé gồm các loài: Pantoea agglomerans, Pantoea ananatis, Pantoea citrea, Pantoea dispersa, Pantoea punctata, Pantoea stewartii, Pantoea terrea.