CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ BỐ TRÍ VÀ SỬ DỤNG NHÂN LỰC TRONG BỆNH VIỆN 1. Khái luận về bố trí và sử dụng nhân lực trong bệnh viện 1. Khái niệm, chức năng, phân loại bệnh viện 1. Khái niệm bệnh viện Theo từ điển Cambridge, bệnh viện là nơi mà những người bị bệnh hoặc bị thương được điều trị và chăm sóc bởi đội ngũ bác sỹ và y tá.
Theo từ điển bách khoa toàn thư, bệnh viện là cơ sở để khám và chữa trị cho bệnh nhân khi bệnh của họ không thể chữa trị ở nhà hay nơi nào khác. Đây là nơi tập trung các chuyên viên y tế gồm các bác sỹ nội và ngoại khoa, các y tá, các kỹ thuật viên xét nghiệm cận lâm sàng. Theo định nghĩa của tổ chức Y tế thế giới WTO: Bệnh viện là một bộ phận của một tổ chức mang tính chất y học và xã hội, có chức năng đảm bảo cho nhân dân được chăm sóc toàn diện cả về y tế, cả phòng bệnh và chữa bệnh. Công tác ngoại trú của bệnh viện tỏa tới tận gia đình nằm trong môi trường của nó.
Bệnh viện còn là nơi đào tạo cán bộ y tế và nghiên cứu y sinh học. Ở nước ta, Vụ điều trị - Bộ y tế định nghĩa về bệnh viện: Bệnh viện là một cơ sở y tế trong khu vực dân cư bao gồm giường bệnh, đội ngũ cán bộ có trình độ kỹ thuật và năng lực quản lý, có trang thiết bị cơ sở hạ tầng để phục vụ người bệnh.Trong giáo dục quốc dân, bệnh viện được Bộ giáo dục đào tạo định nghĩa: bệnh viện là cơ sở y tế được tổ chức tương đối hoàn chỉnh với quy mô như: có các chuyên khoa, có phòng mổ, có phòng xét nghiệm, có các phương tiện phục vụ cho việc chẩn đoán bệnh, có đội ngũ cán bộ y tế gồm bác sỹ, y sỹ, y tá… Tóm lại, bệnh viện là một bộ phận của tổ chức xã hội mang tính chất y học và xã hội, có chức năng đảm bảo cho nhân dân được chăm sóc toàn diện, cả về phòng bệnh và chữa bệnh.Công tác ngoại trú của bệnh viện tỏa tới từng gia đình đặt trong môi trường của nó.Bệnh viện còn là trung tâm giảng dạy y học và nghiên cứu sinh vật xã hội. Với quan niệm này, bệnh viện không tách rời, biệt lập, phiến diện trong công tác chăm sóc sưc khỏe nói chung mà bệnh viện đảm nhiệm một chức năng rộng lớn, gắn bó hài hòa lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và xã hội. Quan niệm mới đã làm thay đổi nhiệm vụ, chức năng, cơ cấu tổ chức và phương pháp quản lý của bệnh viện.
Chức năng của bệnh viện Bệnh viện là nơi thực hiện các chức năng: cấp cứu, khám bệnh, chữa bệnh, phục hồi chức năng, phòng chống dịch bệnh, chỉ đạo tuyến, nghiên cứu khoa học, tham gia đào tạo y tế về đa khoa, chuyên khoa theo nguồn lực của bệnh viện và nhu 7 cầu của xã hội. Để thực hiện các chức năng này thì bệnh viện cần thực hiện các nhiệm vụ cơ bản sau: - Cấp cứu, khám bệnh và chữa bệnh cho nhân dân - Phối kết hợp với các trường đào tạo để đào tạo cán bộ y tế - Nghiên cứu khoa học vè y học và y tế - Chỉ đạo tuyến dưới về chuyên môn, kỹ thuật - Hợp tác quốc tế - Xây dựng các kế hoạch tổng thể phát triển bệnh viện và lập kế hoạch khám, chữa bệnh hằng năm - Quản lý kinh tế y tế trong bệnh viện 1. Phân loại bệnh viện Hiện nay, ở nước ta và trên thế giới có rất nhiều cách phân loại bệnh viện. Theo những quy định của Bộ y tế thì bệnh viện được phân loại dựa trên một số tiêu chí khác nhau tùy thuộc vào hình thức sở hữu, mục tiêu hoạt động, phân hạng bệnh viện hay phân tuyến kỹ thuật… Dưới đây là một số tiêu chí cơ bản để phân loại bệnh viện: - Phân loại theo mục tiêu phục vụ: Theo sự phân loại này thì bệnh viện được phân thành bệnh viện đa khoa, bệnh viện chuyên khoa, trung tâm đào tạo và nghiên cứu.
+ Bệnh viện đa khoa là những bệnh viện lớn, có thể thực hiện xét ngiệm và chữa trị hầu hết các loại chứng bệnh. Tại đây, bác sỹ chuyên khoa của mỗi ngành làm việc tại một khu riêng của ngành mình nhưng vấn có thể liên lạc với những bác sỹ của những ngành khác để cộng tác chữa trị công hiệu, nhất là nghiên cứu những bệnh khó chẩn đoán hay chữa trị. Các bệnh viện này thường có phong cấp cứu, phòng xét nghiệm và phòng điều trị tăng cường. Bệnh viện chuyên khoa là một số bệnh viện được thành lập vì nhu cầu điều trị đặc biệt ví dụ như: bệnh viện nhi khoa, bệnh viện phụ sản, bệnh viện tâm thần… Trung tâm đào tạo và nghiên cứu là nới các sinh viên y khoa học tập và thực hành dưới sự hướng dẫn, giảng dạy của các giáo sư và nhà nghiên cứu khoa học y khoa; bảo tồn các nguồn gen, mẫu bệnh phẩm quý hiếm; nghiên cứu, thử ngiệm và phát triển các phương pháp điều trị mới.
- Phân loại theo chủ sở hữu: Theo tiêu chí chủ sở hữu thì bệnh viện có thể chia thành:bệnh viện công, bệnh viện bán công, bệnh viện tư và trung tâm tình nguyện. Bệnh viện công là bệnh viện có vốn đầu tư do Nhà nước cấp, được điều hành theo cơ chế của Nhà nước. Bệnh viện tư nhân là bệnh viện có vốn thuộc sở hữu của các cá nhân, tổ chức trong xã hội. 8 Các trung tâm tình nguyện hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận mà chủ yếu nhằm hỗ trợ, trợ giúp cho các bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn, bệnh nhân nghèo không có khả năng chi trả cho các khoản chi phí để điều trị tại các bệnh viện.
- Phân loại theo phân tuyến kỹ thuật: Với tiêu chí này thì bệnh viện được phân thành bệnh viện trung ương, bệnh viện tỉnh/ thành phố trực thuộc trung ương, bệnh viện khu vực, bệnh viện quận/ huyện. - Phân loại theo hạng bệnh viện: Theo tiêu chí này thì bệnh viện được chia thành bệnh viện hạng đặc biệt, bệnh viện hạng 1, bệnh viện hạng 2, bệnh viện hạng 3. Đặc điểm nhân lực và các loại nhân lực trong bệnh viện 1. Đặc điểm của nhân lực trong bệnh viện Dịch vụ y tế là một dịch vụ đặc biệt, ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe, tính mạng con người, chính vì thế nhân lực trong bệnh viên cũng mang những đặc điểm riêng biệt hơn so với nhân lực trong các cơ sở dịch vụ khác.
Một số đặc điểm cơ bản của nhân lực trong bệnh viện cụ thể như sau: Lao động trong bệnh viện mang tính chất của lao động dịch vụ: Hoạt động kinh doanh dịch vụ Y tế và chăm sóc sức khỏe là một loại hình kinh doanh dịch vụ và sản phẩm chủ yếu cung ứng cho khách hàng là dịch vụ. Nhân viên trong bệnh viện là người sản xuất trực tiếp và quyết định đến chất lượng dịch vụ cung cấp cho khách hàng. Vì vậy, lao động trong bệnh viện mang tính chất của lao động dịch vụ, lao động chủ yếu là lao động phi sản xuất vật chất. Đa dạng theo trình độ và lĩnh vực hoạt động: Do sự đa dạng và phức tạp của các loại bệnh và sự khác nhau về nhu cầu khám, chữa bệnh của từng đối tượng bệnh nhân mà lao động trong bệnh viện có sự đa dạng về trình độ và lĩnh vực hoạt động.
Sự đa dạng về trình độ được thể hiện qua số lượng cá loại lao động trong bệnh viện như bác sỹ, điều dưỡng viên, dược sỹ, hộ lý, quản trị viên… Sự đa dạng về lĩnh vực hoạt động được thể hiện qua sự đa dạng của các chuyên khoa trong bệnh viện như chuyên khoa nhi, tai mũi họng, sản khoa… Tính phức tạp: Môi trường làm việc tại bệnh viện đòi hỏi sự giao tiếp, tiếp xúc trực tiếp với khách hàng. Với mỗi khách hàng, người bệnh thì có đặc tính tâm lý, sinh lý, bệnh lý, nhu cầu chăm sóc sức khỏe khác nhau. Chính sự phức tạp của môi trường làm việc làm cho lao động mang tính chất phức tạp. Tính phức tạp của nhân lực trong bệnh viện còn thể hiện thông qua các mối quan hệ nảy sinh trong quá trình làm việc: bác sĩ với bác sĩ, bác sĩ với bệnh nhân, bác sĩ với y tá, bác sĩ với cơ sở vật chất… Tính chuyên nghiệp cao: Được thể hiện thông qua trình độ, đạo đức, phẩm chất, tác phong làm việc của nhân lực trong bệnh viện.
Do dịch vụ y tế là loại hình dịch vụ 9 đặc biệt nên đòi hỏi nhân lực cần có tính chuyên nghiệp cao trong công việc để có thể đáp ứng nhu cầu của khách hàng, hạn chế tối đa những sai sót đáng tiếc. Tính thời điểm, thời vụ: Nguyên nhân của đặc điểm này là do tính khó lường trước của nhu cầu, thời gian khách hàng lưu lại và dời đi. Đặc điểm điều kiện khí hậu, thời tiết có sự khác nhau giữa các khu vực, vùng miền, giữa các mùa trong năm làm cho các loại bệnh đặc biệt là các bệnh truyền nhiễm có sự tập trung vào một thời điểm nhất định và một khu vực nhất định, đồng thời cũng do nhu cầu khám, chữa bệnh của mọi người tại các thời điểm khác nhau là không giống nhau dẫn tới tính thời điểm, thời điểm thời vụ của lao động tại bệnh viện. Sử dụng nhiều lao động trực tiếp: Quá trình cung ứng dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe đòi hỏi sự tiếp xúc trực tiếp với khách hàng.
Sản phẩm dịch vụ Y tế và CSSK mang đặc trưng của một một dịch vụ, nó mang tính chất vô hình, chỉ được tạo ra trên cơ sở tương tác trực tiếp giữa nhà cung ứng và khách hàng.Do vậy, lực lượng lao động trực tiếp tại bệnh viện thường chiếm phần nhiều trong cơ cấu nguồn lực của bệnh viện. Tính sẵn sàng phục vụ khách hàng: Do dịch vụ y tế là dịch vụ đặc biệt, có những trường hợp không thể đoán trước lúc nào cần sử dụng dịch vụ nên đòi hỏi lao động trong bệnh viện luôn phải có tinh thần sẵn sàng, có sự chuẩn bị chu đáo để tiếp nhận và phục vụ khách hàng, bệnh nhân. Các loại nhân lực trong bệnh viện Lao động trong bệnh viện là bộ phận lao động xã hội cần thiết được phân công để thực hiện việc sản xuất, cung ứng dịch vụ y tế cho xã hội. Lao động trong bệnh viện có 2 loại là lao động quản trị và lao động thừa hành.