CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ VỐN KINH DOANH VÀ HIỆU QUẢ VỐN KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Vốn kinh doanh và nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp 1. Vốn kinh doanh 1. Khái niệm, đặc điểm vốn kinh doanh Phạm trù vốn kinh doanh (VKD)luôn gắn liền với khái niệm doanh nghiệp.
Theo điều 4 Luật doanh nghiệp 2005, “Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh”. Khái niệm trên cho thấy, hoạt động sản xuất kinh doanh là hoạt động nền tảng của doanh nghiệp, nhằm mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận. Quá trình sản xuất kinh doanh là quá trình kết hợp 3 yếu tố đầu vào: Sức lao động, tư liệu lao động và đối tượng lao động. Để có được ba yếu tố này, doanh nghiệp cần phải ứng ra một lượng vốn tiền tệ nhất định.
Lượng vốn tiền tệ đó được gọi là vốn kinh doanh của doanh nghiệp. Về mặt khái niệm, VKD có thể được hiểu như sau: Vốn kinh doanh cuả doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ giá trị tài sản được huy động, sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục đích sinh lời. Trong nền kinh tế thị trường, để tồn tại và phát triển thì doanh nghiệp phải đảm bảo bù đắp toàn bộ chi phí bỏ ra và có lãi. Vốn kinh doanh không chỉ là điều kiện tiên quyết đối với sự ra đời của doanh nghiệp mà nó còn là một trong những yếu tố giữ vai trò quyết định trong quá trình hoạt động và phát triển của doanh nghiệp.
Có trong tay lột lượng vốn lớn chưa hẳn doanh nghiệp đã đạt được mục tiêu kinh doanh như mong muốn, vấn đề đặt ra là doanh nghiệp có biết sử dụng lượng vốn đó một cách hợp lý và hiệu quả hay không. Để quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, cần phaỉ nhận thức đầy đủ các đặc trưng của vốn. Từ khái niệm trên ta thấy vốn kinh doanh có những đặc điểm sau: SV: Đặng Thị Thu Hiếu 3 Lớp: TCDN 20.16 Báo cáo thực tập tốt nghiệp - Thứ nhất: Vốn kinh doanh đại diện cho một lượng tài sản nhất định chính là biểu hiện về mặt giá trị của những tài sản có thực mà doanh nghiệp hoạt động và sử dụng vào sản xuất kinh doanh, bao gồm cả tài sản hữu hình và tài sản vô hình. - Thứ hai: Vốn phải được vận động sinh lời – vốn được biểu hiện bằng tiền nhưng tiền chỉ là dạng tiềm năng của vốn.
Để thực sự trở thành vốn thì đồng tiền đó phải vận động sinh lời. Trong quá trình vận động, vốn có thể thay hình thái biểu hiện, nhưng xuất phát điểm và đích đến của vòng tuần hoàn phải là tiền-tiền quay về nơi xuất phát với giá trị ngày càng lớn hơn. Phương thức vận động của vốn do phương thức đầu tư kinh doanh quyết định. Có thể mô tả quá trình vận động của vốn qua sơ đồ sau: - Trong lĩnh vực sản xuất: TLSX T–H.
H’ – T’ (T’ > T) SLĐ - Trong lĩnh vực thương mại: T……….T’ - Trong lĩnh vực đầu tư tài chính: T………………….T’ Sự vận động của vốn tạo thành một vòng tuần hoàn, trong lĩnh vực sản xuất thì bắt đầu từ hình thái vốn tiền tệ (T), chuyển sang hình thái hàng hoá(H) khi doanh nghiệp dùng tiền này để đầu tư mua săm tư liệu sản xuất(TLSX) và sức lao động(SLĐ). Qua quá trình sản xuất, giá trị TLSX, SLĐ lại được dịch chuyển dần vào giá trị thành phẩm, hàng hóa tạo ra H’, và cuối cùng khi hàng hoá được tiêu thụ trong quá trình lưu thông, vốn kinh doanh sẽ được thu về dưới hình thái tiền tệ(T’), kết thúc một quá trình chu chuyển vốn mà ở đó T’ chính là doanh thu, T’ phải lớn hơn giá trị đầu tư ban đầu (T) để đảm bảo bù đắp toàn bộ chi phí bỏ ra và có lãi. Tại sao nghiên cứu quá trình luân chuyển VKD lại quan trọng? Sở dĩ như vậy bởi vì nó đưa ra những chỉ dẫn hữu ích cho công tác quản lý VKD. Sơ đồ trên đưa ra hai chỉ dẫn quan trọng sau: SV: Đặng Thị Thu Hiếu 4 Lớp: TCDN 20.16 Báo cáo thực tập tốt nghiệp + Trong một khoảng thời gian nhất định, nếu vốn quay được nhiều vòng hơn thì sẽ tạo ra được nhiều T’ hơn mà không cần tăng vốn.
Khi đó, lợi nhuận trong kỳ sẽ tăng lên. Đó là lý do tại sao các doanh nghiệp luôn nỗ lực thực hiện nhiều biện pháp để tăng vòng quay vốn và sử dụng vốn. + Nếu một giai đoạn nào đó trong quá trình luân chuyển bị gián đoạn thì sẽ gây ra sự đình trệ hay rối loạn cho sự tuần hoàn VKD. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được diễn ra thông suốt.
- Thứ ba: Vốn phải được tích tụ và tập trung đến một lượng nhất định mới có thể phát huy tác dụng. Nếu vốn nằm rải rác ở khắp nơi, mà không được tích tụ tập trung đến một lượng đủ lớn thì tác dụng của vốn sẽ không được phát huy hoặc phát huy không đáng kể. Do đó, doanh nghiệp không chỉ khai thác các tiềm năng về vốn mà còn phải tìm cách thu hút các nguồn vốn như phát hành chứng khoán, kêu gọi liên doanh, liên kết… - Thứ tư: Vốn có giá trị về mặt thời gian. Giá trị thời gian của vốn phát sinh do trong điều kiện nền kinh tế thị trường, dưới ảnh hưởng của nhân tố giá cả, lạm phát nên sức mua của đồng tiền ở các thời điểm khác nhau cũng khác nhau, khiến cho một đồng vốn ở thời điểm này sẽ có giá trị khác hẳn ở một thời điểm khác.
Chính vì vậy, khi quyết định bỏ vốn đầu tư và xác định hiệu quả do đầu tư mang lại, doanh nghiệp cần chú ý xem xét đến yếu tố thời gian về vốn. - Thứ năm: Vốn phải gắn liền với chủ sở hữu nhất định và phải được quản lý chặt chẽ, sử dụng có hiệu quả, tránh hiện tượng thất thoát, lãng phí. Kinh tế thị trường có sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng vốn nên tuỳ vào hình thức đầu tư, chủ sở hữu có thể là người sử dụng vốn hoặc không, song không bao giờ có một đồng vốn vô chủ và người sử dụng vốn luôn phải có trách nhiệm với một đồng vốn mà mình nắm giữ, sử dụng. - Thứ sáu: Trong nền kinh tế thị trường, vốn được xem là một loại hàng hoá đặc biệt.
Là một hàng hoá vì vốn cũng có giá trị và giá trị sử dụng như mọi hàng hoá khác – giá trị sử dụng của vốn để sinh lời, khi sử dụng hàng hoá “vốn” sẽ tạo ra một lượng giá trị lớn hơn trước. Nhưng khác với các hàng hoá thông thường, quyền sở hữu vốn và quyền sử dụng vốn có thể được gắn với nhau song cũng có thể tách rời nhau, vốn khi bán ra không mất đi quyền sở hữu mà chỉ mất đi quyền sử dụng và người mua vốn chỉ được quyền sử dụng số vốn đó trong một thời gian nhất định. SV: Đặng Thị Thu Hiếu 5 Lớp: TCDN 20.16 Báo cáo thực tập tốt nghiệp 1. Phân loại vốn kinh doanh Đối với mỗi doanh nghiệp tuỳ thuộc loại hình, đặc điểm kinh doanh và quy mô vốn khác nhau mà có nhiều cách phân loại vốn kinh doanh khác nhau, mỗi cách phân loại đều dựa trên một tiêu thức nhất định.
Nếu căn cứ vào đặc điểm luân chuyển vốn thì vốn kinh doanh gồm có hai bộ phận là vốn cố định và vốn lưu động. Vốn cố định(VCĐ): Khái niệm vốn cố định: Để hình thành các TSCĐ đòi hỏi doanh nghiệp phải ứng trước một lượng vốn tiền tệ nhất định: lượng vốn tiền tệ này được gọi là vốn cố định của doanh nghiệp. VCĐ là một bộ phận của vốn đầu tư ứng trước về tài sản cố định mà đặc điểm của nó là luân chuyển giá trị dần dần từng phần trong nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh và hoàn thành một vòng luân chuyển khi TSCĐ hết thời gian sử dụng. Đặc điểm luân chuyển của vốn cố định Quy mô của VCĐ sẽ quyết định đến quy mô TSCĐ, ảnh hưởng rất lớn đến trình độ trang bị kỹ thuật, công nghệ và năng lực sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Song ngược lại, những đặc điểm kinh tế kĩ thuật của TSCĐ trong quá trình sử dụng lại chi phối đến đặc điểm tuần hoàn và chu chuyển của VCĐ. Có thể khái quát những đặc điểm chu chuyển của quá trình sản xuất kinh doanh như sau: - Trong quá trình tham gia vào hoạt động kinh doanh, vốn cố định chu chuyển giá trị dần dần từng phần và được thu hồi giá trị từng phần sau mỗi chu kỳ kinh doanh. - Vốn cố định tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh mới hoàn thành một vòng chu chuyển. Trong quá trình tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh, tài sản cố đinh bị hao mòn, giá trị tài sản cố định chuyển dần dần từng phần vào giá trị sản phẩm.
Theo đó, vốn cố định cũng được tách thành hai phần: một phần sẽ gia nhập vào chi phí sản xuất( dưới hinh thức chi phí khấu hao) tương ứng phần hao mòn của tài sản cố định. Phần còn lại của vốn cố định được “cố định” trong tài sản cố định. Trong các chu kỳ sản xuất tiếp theo, nếu như phần vốn luân chuyển được dần dần tăng lên thì phần vốn cố định lại dần giảm đi tương ứng với mức giảm dần giá trị sử dụng tài sản của tài sản cố định. Kết thúc sự biến thiên nghịch chiều đó cũng là lúc tài sản cố định hết thời gian sử dụng và vốn cố định hoàn thành một vòng chu chuyển.
SV: Đặng Thị Thu Hiếu 6 Lớp: TCDN 20.16 Báo cáo thực tập tốt nghiệp - Vốn cố định chỉ hoàn thành một vòng chu chuyển khi tái sản xuất được tài sản cố định về mặt giá trị – tức là khi thu hồi đủ tiền khấu hao tài sản cố định. Vốn lưu động(VLĐ) * Khái niệm vốn lưu động Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, ngoài các tư liệu lao động các doanh nghiệp còn cần phải có các đối tượng lao động. Khác với các tư liệu lao động, các đối tượng lao động (nguyên vật liệu, bán thành phẩm…) chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất kinh doanh và không giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu, giá trị của nó được chuyển dịch toàn bộ một lần vào giá trị thành phẩm.