Chương 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG HÓA QUỐC TẾ 1. Tổng quan về giao nhận hàng hóa quốc tế 1. Khái niệm về giao nhận ● Giao nhận hàng hóa: Đặc điểm nổi bật của mậu dịch quốc tế là người bán và người mua thường ở cách xa nhau.
Việc di chuyển hàng hóa là do người vận chuyển đảm nhận. Đây là khâu nghiệp vụ rất quan trọng, thiếu nó thì coi như hợp đồng mua bán không thể thực hiện được. Để cho quá trình vận tải được bắt đầu – tiếp tục – kết thúc, tức là hàng hóa đến tay người mua, ta cần thực hiện một loạt các công việc khác liên quan đến quá trình vận chuyển như: đưa hàng ra cảng, làm thủ tục gửi hàng, tổ chức xếp dỡ, giao hàng cho người nhận ở tận nơi đến, … Tất cả các công việc này được gọi chung là “Nghiệp vụ giao nhận – Forwarding”. Có nhiều khái niệm về giao nhận: – “Giao nhận là một hoạt động kinh tế có liên quan đến hoạt động vận tải nhằm đưa hàng đến đích an toàn”.
– “Giao nhận là dịch vụ hải quan”. – “Giao nhận là dịch vụ có liên quan đến vận tải, nhưng không phải là vận tải”. – “Giao nhận là một tập hợp các nghiệp vụ có liên quan đến quá trình vận tải nhằm mục đích chuyên chở hàng hóa từ nơi gửi đến nơi nhận hàng”. Theo quy tắc mẫu của FIATA về dịch vụ giao nhận: “Dịch vụ giao nhận được định nghĩa như là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến giao nhận vận tải, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề về hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa”.
Theo luật Thương mại Việt Nam năm 2005 thì “Giao nhận hàng hóa là hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức giao nhận vận tải, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự uỷ thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người giao nhận khác”. 4 Luan van Như vậy về cơ bản, giao nhận hàng hóa quốc tế là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) đến nơi nhận hàng (người nhận hàng) trong phạm vi toàn cầu, giữa các quốc gia trên toàn thế giới. ● Người giao nhận: Trong thương mại quốc tế, việc dịch chuyển hàng hóa từ người bán đến người mua thường phải trải qua nhiều hơn một phương thức vận tải với các thủ tục xuất khẩu, nhập khẩu và những thủ tục liên quan khác. Vì vậy xuất hiện người giao nhận với nhiệm vụ thu xếp tất cả những vấn đề thủ tục và các phương thức vận tải nhằm dịch chuyển hàng hóa từ quốc gia này đến quốc gia khác một cách hợp lý và giảm thiểu chi phí.
Theo quy tắc mẫu của FIATA thì “Người giao nhận là người lo toan để hàng hóa được chuyên chở theo hợp đồng ủy thác và hoạt động vì lợi ích của người ủy thác mà bản thân anh ta không phải là người chuyên chở”. Theo điều 233 – Mục 4: Dịch vụ Logistics của Luật Thương mại năm 2005 của Việt Nam thì người giao nhận (thương nhân kinh doanh dịch vụ Logistics) là: “Thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, giao nhận vận tải, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao”. Người giao nhận có thể đảm đương các vai trò dưới đây: Môi giới hải quan: Người giao nhận có nhiệm vụ là làm thủ tục hải quan đối với hàng nhập khẩu. Sau đó họ mở rộng hoạt động dịch vụ ra cả hàng xuất khẩu và dành chỗ chở hàng trong thương mại quốc tế hoặc lưu cước với các hãng tàu theo sự uỷ thác của người xuất khẩu hoặc người nhập khẩu tùy thuộc vào hợp đồng mua bán.
Trên cơ sở được nhà nước cho phép, người giao nhận thay mặt người xuất khẩu hoặc người nhập khẩu để khai báo, làm thủ tục hải quan như một môi giới hải quan. Đại lý: Người chuyên chở chỉ hoạt động như một cầu nối giữa người gửi hàng và người chuyên chở, như một đại lý của người gửi hàng. Người giao nhận, nhận uỷ thác từ chủ hàng hoặc người chuyên chở để thực hiện các công việc khác nhau như: nhận hàng, giao hàng, lập chứng từ, làm thủ tục hải quan, lưu kho. trên cơ sở hợp đồng uỷ thác và phải chịu trách nhiệm về các việc sau: Giao hàng không đúng chỉ dẫn 5 Luan van Thiếu sót trong việc mua bảo hiểm cho hàng hóa mặc dù đã có hướng dẫn Thiếu sót trong khi làm thủ tục hải quan Chở hàng đến sai nơi quy định Giao hàng cho người không phải là người nhận Giao hàng không thu tiền từ người nhận Tái xuất không theo những thủ tục cần thiết hoặc không hoàn lại thuế Những thiệt hại về người và tài sản cho bên thứ ba do chính người chuyên chở gây ra.
Khi làm đại lý giao nhận phải tuân thủ theo: “Điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn” của mình Người gom hàng: Trong ngành giao nhận hàng hóa bằng container dịch vụ gom hàng là không thể thiếu được nhằm biến lô hàng lẻ thành lô hàng nguyên để tận dụng sức chở của container và giảm cước phí vận chuyển. Người chuyên chở: Khi là một người chuyên chở, người giao nhận đóng vai trò là một nhà thầu độc lập, nhân danh mình chịu trách nhiệm cung cấp các dịch vụ mà khách hàng yêu cầu. Người giao nhận ở đây phải chịu trách nhiệm về những hành vi và lỗi lầm của người chuyên chở, của người giao nhận khác mà họ thuê để thực hiện hợp đồng vận tải như thể là hành vi và thiếu sót của mình. Quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của họ như thế nào là do luật lệ của các phương thức vận tải quy định.
Người chuyên chở thu ở khách hàng khoản tiền theo giá cả của dịch vụ mà họ cung cấp chứ không phải là tiền hoa hồng. Người giao nhận đóng vai trò là người chuyên chở không chỉ trong trường hợp họ tự giao nhận hàng hóa bằng các phương tiện vận chuyển của chính mình mà còn trong trường hợp họ phát hành chứng từ vận tải của mình, cam kết đảm nhận trách nhiệm của người chuyên chở. Khi người giao nhận cung cấp các dịch vụ liên quan đến vận tải như đóng gói, lưu kho, bốc xếp hay phân phối. thì người giao nhận sẽ chịu trách nhiệm như người chuyên chở nếu người giao nhận thực hiện các dịch vụ trên bằng phương tiện của mình hoặc người giao nhận đã cam kết một cách rõ ràng hay ngụ ý là họ chịu trách nhiệm như một người chuyên chở.
Khi đóng vai trò là người chuyên chở thì các điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn thường không áp dụng mà áp dụng các công ước quốc tế hoặc các quy tắc do Phòng thương mại quốc tế ban hành. 6 Luan van Tuy nhiên, người giao nhận không chịu trách nhiệm về những mất mát, hư hỏng của hàng hóa phát sinh từ những trường hợp sau đây: Do lỗi của khách hàng hoặc của người được khách hàng uỷ thác Khách hàng đóng gói và ghi, ký mã hiệu không phù hợp Do bản chất của hàng hóa Do chiến tranh, đình công Do các trường hợp bất khả kháng Ngoài ra, người giao nhận không chịu trách nhiệm về mất khoản lợi đáng lẽ khách hàng được hưởng về sự chậm trễ hoặc giao nhận sai địa chỉ mà không phải do lỗi của mình. Người kinh doanh vận tải đa phương thức: Trong trường hợp người vận tải cung cấp dịch vụ đi suốt hoặc còn gọi là vận tải trọn gói từ cửa tới cửa, thì người giao nhận đã đóng vai trò là người giao nhận vận tải đa phương thức. Người kinh doanh vận tải đa phương thức cũng là người chuyên chở và phải chịu trách nhiệm về hàng hóa trong suốt hành trình vận tải.
Với các vai trò nêu trên, tùy vào yêu cầu cụ thể của hợp đồng và điều kiện tác động khác mà doanh nghiệp giao nhận cung cấp các dịch vụ có khả năng đáp ứng nhu cầu khách hàng ở mức cao nhất với chi phí vận hành thấp nhất cho khách hàng là các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng hàng hóa quốc tế. Nhìn chung, giao nhận hàng hóa có ảnh hưởng to lớn đến quá trình sản xuất- kinh doanh của doanh nghiệp nên các nhà quản trị phải luôn quan tâm, cân nhắc và lựa chọn tối ưu về mạng lưới, phương thức vận tải, tuyến đường, đơn vị vận tải, … để có được quyết định đúng đắn, góp phần nâng cao hiệu quả và hiệu suất kinh doanh. Lịch sử hình thành và phát triển ● Thế giới: Lịch sử đã chứng minh các cuộc cách mạng khoa học lớn đã diễn ra trong đời sống xã hội đều được phản ánh ứng dụng trong ngành giao nhận hàng hóa. Đến nay trong ngành giao nhận đã diễn ra 3 cuộc cách mạng: – Cách mạng lần đầu là sự ra đời của các máy hơi nước.
– Cách mạng lần 2 là sự ra đời của động cơ đốt trong – Cách mạng lần 3 chính là sự ra đời và áp dụng phổ biến của giao nhận container những năm 60 của thế kỷ XX. Vận tải container mang lại hiệu quả kinh 7 Luan van tế rất lớn. Trực tiếp làm thay đổi sâu sắc về nhiều mặt trong cả giao nhận hàng hóa và đời sống xã hội. Mục đích trong giao nhận hàng hóa là rút ngắn được thời gian chuyên chở, đảm bảo an toàn cho đối tượng chuyên chở, giảm chi phí chuyên chở tới mức thấp nhất.
Việc đó sẽ không đạt được hiệu quả kinh tế nếu như không giảm được tỉ lệ thời gian đỗ tại các điểm vận chuyển. Do đó, vấn đề cơ bản nhất để tăng năng lực giao nhận và năng lực chuyên chở là tăng cơ giới hóa khâu xếp dỡ hàng ở các điểm giao nhận phải tạo ra những kiện hàng thích hợp hay “đơn vị hóa” hàng hóa và cách thức hiện đại nhất của việc đơn vị hóa chính là việc chuyên chở bằng container. Nó hoàn thiện nhất và cho hiệu quả cao nhất trong việc giao nhận hàng hóa nội địa cũng như giao nhận hàng hóa quốc tế hiện nay.