Chương 1: Một số vấn đề chung về tội phạm trong lĩnh vực tin học Chương 2: Trách nhiệm pháp lý của tội phạm trong lĩnh vực tin học và thực tiễn xử lý Chương 3: Vấn đề hoàn thiện quy định pháp luật hình sự về tội phạm trong lĩnh vực tin học và một số giải pháp phối hợp trong đấu tranh phòng chống tội phạm này 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu về tội phạm tin học đòi hỏi đồng thời kiến thức chuyên môn về CNTT, sự am hiểu khoa học pháp lý nói chung, khoa học luật hình sự nói riêng và khối lượng lớn thời gian, công sức nghiên cứu cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn tội phạm. Do chưa thể đáp ứng đầy đủ những đòi hỏi đó nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rất mong nhận được và xin chân thành cảm ơn các ý kiến phê bình, đóng góp của mọi độc giả quan tâm đến luận văn. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI PHẠM TRONG LĨNH VỰC TIN HỌC 1. Khái quát về tội phạm trong lĩnh vực tin học 1. Ngành công nghệ thông tin và sự ra đời của tội phạm trong lĩnh vực tin học Cuộc cách mạng vi tính hóa toàn cầu cuối thế kỷ XX mà trung tâm của nó là những chiếc máy tính kì diệu là một bước nhảy vọt vĩ đại của toàn thể nhân loại. Chính cuộc cách mạng này đã đưa con người đến với một nền công nghệ vượt trội: CNTT.
Do tính siêu việt của nó mà CNTT được gọi tên bằng thuật ngữ “công nghệ cao”. Sau cuộc chiến tranh thế giới thứ hai, những chiếc máy tính sơ khai ra đời với kích thước khổng lồ và ở thời kì này chúng mới chỉ là những cỗ máy phục vụ chiến tranh và mục đích quân sự. Vào cuối những năm 70 của thế kỉ XX, những chiếc máy tính cá nhân (PC) nhỏ hơn và có tốc độ mạnh hơn đã chiếm được vị trí độc tôn. Một số công ty ở Châu Âu và Mỹ bắt đầu bước vào lĩnh vực sản xuất kinh doanh máy tính.
Những chiếc máy tính đã dần trở nên không thể thiếu được trong đời sống nhân loại. Và vi tính hóa – Cuộc cách mạng bùng nổ trên toàn cầu cuối thế kỷ 20 mở ra kỷ nguyên phát triển tột bậc của CNTT với sự ra đời của Internet. Internet là một phương pháp ghép nối các mạng máy tính hiện hành, phát triển một cách rộng rãi tầm hoạt động của từng hệ thống thành viên. Mạng Internet nguyên thủy được thiết kế nhằm mục đích phục vụ việc cung cấp thông tin cho giới khoa học, nên công nghệ của nó cho phép mọi hệ thống đều có thể liên kết với nó thông qua một cổng điện tử.
Theo cách đó, có hàng ngàn hệ máy tính hợp tác, cũng như nhiều hệ thống dịch vụ thư điện tử có thu phí, như MCI 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và Compuserver, đã trở thành thành viên của Internet. Sự ra đời của mạng diện rộng Internet như một công cụ toàn cầu, thư viện lưu trữ và trung tâm mua bán đã khiến các công ty viễn thông phút chốc trở nên vô cùng giàu có và có vai trò cực kỳ quan trọng. Internet đã vẽ nên viễn cảnh huy hoàng về một thế giới không bị chia cắt. Internet làm đảo lộn cuộc sống của nhân loại, cuốn hàng tỷ người sinh hoạt và làm việc theo những thói quen mới.
Nó tạo điều kiện cho con người, nhưng cũng bắt con người phụ thuộc vào một thế lực vô hình [29]. Nền công nghệ mới đem lại rất nhiều lợi ích nhưng đi kèm với nó là những nguy cơ không nhỏ: sự xuất hiện một loại tội phạm phi truyền thống: tội phạm trong lĩnh vực tin học. Trước hết là vấn đề an ninh, độ tin cậy của thông tin trên Internet. Do dễ dàng trong thủ tục nối với Internet nên ai cũng có thể phát đi thông tin riêng của mình và cũng dễ dàng thực hiện việc sao chép các dữ liệu rồi lại phát đi dưới một tên khác, hoặc có một sự cải biên không đáng kể.
Qua Internet, đã xảy ra nhiều vụ đánh cắp bí mật quốc gia, nhiều hoạt động tội phạm, gian lận, đầu cơ, tuyên truyền tài liệu phản động và văn hóa phẩm đồi trụy. Ví dụ như ở Mỹ, theo thống kê năm 2001 có khoảng 85% trang web của các tổ chức chính phủ, các tập đoàn kinh tế và tổ chức đoàn thể khác đã bị hacker tấn công. Theo báo cáo của Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) và ủy ban Bảo mật máy điện toán Mỹ (CSI), thiệt hại do các hacker (tội phạm tin học) này gây ra ít nhất 377 triệu USD. Tuy nhên đó mới chỉ là con số do 35% trong tổng số các tổ chức bị hacker xâm nhập công bố [40].
Việc tạo ra, lan truyền các virus trong hệ thống máy tính là một trong những hoạt động điển hình của tội phạm trong lĩnh vực tin học. Người dùng máy tính chỉ mới biết đến virus trong vài năm trở lại đây, nhưng thật ra, virus đã có từ 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các dạng hình sớm nhất chỉ là những chương trình thử nghiệm trong các cơ sở nghiên cứu. Vào cuối những năm 80, một số virus được “cho ra ràng”.
Đến nay, chúng ngày càng phát triển và luôn làm cho người sử dụng có cảm giác bị “tấn công” bất cứ lúc nào. Thiệt hại mà chúng mang tới là những con số không thể gọi là nhỏ. Đơn cử một vài vụ như năm 1999, virus Chernobyl xuất hiện, nó được phát tán trên mạng khiến ổ cứng và dữ liệu của các nạn nhân hoàn toàn không thể truy cập. Mặc dù ở Mỹ, nó chỉ tấn công một số ít máy, nhưng ở các nước khác, thành tích phá hoại của nó lại thật đáng nể.
Tại Trung Quốc, thiệt hại vì Chernobyl lên tới hơn 291 triệu USD. Thổ Nhĩ Kỳ và Hàn Quốc cũng bị một phen điêu đứng. Năm 2000, virus LoveLetter (Bức thư tình) từ quê hương Phillippines đổ bộ sang châu Âu và Mỹ trong vòng 6 tiếng đồng hồ. Nó phá hoại từ 2,5 đến 3 triệu máy, gây thiệt hại ước tính 8,7 tỷ USD [35].
Mặc dù là một nước mới phát triển ngành CNTT nhưng hacker đã xuất hiện ở Việt Nam và thành lập các tổ chức. Cũng như các hacker trên thế giới, hacker Việt Nam có cả những chuyên gia phá hoại lẫn những người hoạt động vì sự đam mê và chỉ nhằm cảnh báo cho các nhà quản trị thông tin về những lỗ hổng bảo mật. Tất nhiên là một nghiên cứu về lĩnh vực hình sự nên đối tượng được đề cập đến ở đây là những kẻ chuyên xâm nhập bất hợp pháp, hoạt động phá hoại các trang web. Các hacker xuất hiện ở Việt Nam khoảng năm 1997- 1998.
Lúc đó hacker là những anh chàng chuyên sưu tầm virus trên mạng, đính kèm vào các email và gửi cho người khác. Những hacker này chủ yếu tập trung ở mạng “Trí tuệ Việt Nam” của FPT và một ít ở các mạng khác. Một thời gian sau đó những người thường xuyên lên mạng bắt đầu nắm bắt được một số kỹ thuật cơ bản về “bẻ khóa”, virus. Họ bắt đầu nghĩ đến việc tụ hội, lập nhóm.
Từ sau khi thành lập tổ chức, hacker Việt Nam đã học hỏi được nhiều kinh nghiệm từ 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các hacker trình độ cao của hacker nước ngoài. Các tổ chức này công kích lẫn nhau đồng thời đẩy mạnh hacking để thể hiện mình. Hacker Việt Nam không chỉ gây ra một số vụ tấn công làm đau đầu các nhà quản trị mạng mà một số thành phần tiêu cực đã có những hoạt động ăn cắp thông tin tài khoản cá nhân, tổ chức để lấy tiền, sử dụng account trái phép. Một số thuật ngữ chuyên ngành liên quan đến tội phạm trong lĩnh vực tin học Tội phạm trong lĩnh vực tin học - như có tác giả đã nói là loại “tội phạm phi truyền thống”- là loại tội phạm mới xuất hiện với những biểu hiện đặc biệt khác với các loại tội phạm trước đó.
Do vậy mà hiện nay vẫn chưa có khái niệm thống nhất về tội phạm này. Nó được gọi bằng nhiều cái tên khác nhau như: tội phạm tin học, tội phạm trong lĩnh vực CNTT, tội phạm công nghệ cao, tội phạm phi truyền thống, tội phạm Internet, tội phạm mạng. Thậm chí, nhiều nơi trên thế giới những hành vi gây thiệt hại cho lợi ích của người khác thuộc lĩnh vực tin học vẫn chưa bị coi là tội phạm. Mặt khác, do đặc trưng của ngành công thông tin là công nghệ tri thức nên hành vi phạm tội cũng ở một trình độ khoa học cao, rất tinh vi, phức tạp.
Để định nghĩa được thế nào là tội phạm trong lĩnh vực tin học buộc các nhà nghiên cứu phải hiểu được một số khái niệm chuyên môn về tin học có liên quan. “1) Tin học (Informatics): Là ngành khoa học chuyên nghiên cứu về các vấn đề tổ chức, quản lý và xử lý thông tin bằng các công cụ tính toán hiện đại nhằm tạo ra thông tin có ích phục vụ con người. 2) CNTT (Information Technology): Là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện công cụ kỹ thuật hiện đại, chủ yếu là kỹ thuật máy tính và 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viễn thông nhằm tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin phong phú, đầy tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội. 3) Máy vi tính (Computer): Mọi ứng dụng của ngành CNTT tập trung trên một thiết bị gọi là máy vi tính.
Computer trong tiếng Anh có nghĩa là một máy có khả năng tuân theo các chỉ lệnh để thay đổi dữ liệu theo cách tùy theo yêu cầu, và để hoàn thành ít nhất vài ba thao tác trong các thao tác đó mà không cần sự can thiệp của con người. Máy tính được dùng để biểu diễn và xử lý văn bản, đồ họa, các ký hiệu, âm nhạc cũng như các con số. 4) Cơ sở dữ liệu (Database): là tập hợp các thông tin dữ liệu về một đối tượng như hoạt động của một tổ chức, doanh nghiệp. được tổ chức và lưu giữ trên máy tính sao cho dễ dàng truy nhập, khai thác, quản lý và cập nhật.
5) Internet: Bước ngoặt lịch sử của ngành CNTT là sự ra đời của Internet - mạng thông tin toàn cầu.