Tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ theo pháp luật hình sự của một số nước trong khu vực đông nam á kinh nghiệm cho việt nam

Chuyên khảo luật học phân tích Tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ theo pháp luật hình sự của một số nước trong khu vực đông nam á, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Nguyễn Thu An
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Tội Giết Hoặc Vứt Bỏ Con Mới Đẻ Theo Pháp Luật Hình Sự Của Một Số Nước Trong Khu Vực Đông Nam Á – Kinh Nghiệm Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Công trình dự thi nghiên cứu khoa học sinh viên
• Năm xuất bản: 2022-2023
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI GIẾT HOẶC VỨT BỎ CON MỚI ĐẺ VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1.1. Khái niệm và ý nghĩa của việc quy định tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ
• 1.1.2. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển trong quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI GIẾT HOẶC VỨT BỎ CON MỚI ĐẺ VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm và ý nghĩa của việc quy định tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ
• 1.2. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển trong quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT MỘT SỐ NƯỚC TRONG KHU VỰC ĐÔNG NAM Á VỀ TỘI GIẾT HOẶC VỨT BỎ CON MỚI ĐẺ
• 3. CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT MỘT SỐ NƯỚC TRONG KHU VỰC ĐÔNG NAM Á VỀ TỘI GIẾT HOẶC VỨT BỎ CON MỚI ĐẺ VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• appendix.1. DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tội Giết Hoặc Vứt Bỏ Con Mới Đẻ Trong Luật

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc bảo vệ quyền sống của trẻ em là ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, tình trạng tội giết trẻ sơ sinh và tội vứt bỏ trẻ sơ sinh vẫn tồn tại, gây nhức nhối trong dư luận. Hành vi này không chỉ vi phạm quyền trẻ em mà còn trái với đạo đức xã hội. Bài viết này sẽ đi sâu vào khái niệm, ý nghĩa, và lịch sử của việc quy định tội này trong pháp luật, từ đó làm rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ những sinh linh bé nhỏ. Các quy định pháp luật liên quan đến tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ không chỉ mang tính răn đe mà còn thể hiện tinh thần nhân đạo của xã hội, hướng đến việc bảo vệ những đối tượng dễ bị tổn thương. Việc nghiên cứu và hoàn thiện các quy định này là cần thiết để đảm bảo quyền lợi của trẻ em và xây dựng một xã hội văn minh.

1.1. Định Nghĩa Pháp Lý Về Tội Giết Con Mới Đẻ Theo BLHS Việt Nam

Theo Điều 124 BLHS năm 2015, tội giết con mới đẻ được định nghĩa là hành vi của người mẹ giết con do mình đẻ ra trong vòng 7 ngày tuổi, dưới ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt. Điều luật này nhấn mạnh yếu tố tâm lý và hoàn cảnh của người mẹ khi thực hiện hành vi phạm tội. Việc xác định chính xác các yếu tố này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình tố tụng hình sự và xét xử, nhằm đảm bảo tính công bằng và khách quan của pháp luật. Cần lưu ý rằng, việc chứng minh ảnh hưởng của tư tưởng lạc hậu hoặc hoàn cảnh khách quan đặc biệt là một thách thức không nhỏ đối với cơ quan điều tra.

1.2. Ý Nghĩa Nhân Văn Của Việc Quy Định Tội Giết Con Mới Đẻ

Việc quy định tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ trong pháp luật Việt Nam thể hiện sự coi trọng quyền được sống của con người, đặc biệt là trẻ sơ sinh. Điều này phù hợp với Hiến pháp năm 2013, khẳng định quyền sống là quyền cơ bản của mọi công dân. Bên cạnh đó, quy định này còn mang ý nghĩa giáo dục, giúp người mẹ nhận thức rõ trách nhiệm của mình đối với con cái, đồng thời góp phần phòng ngừa tội phạm. Việc xét xử các vụ án liên quan đến tội này cần đảm bảo tính nhân đạo, xem xét kỹ lưỡng các yếu tố tâm lý và xã hội để đưa ra phán quyết phù hợp.

II. Lịch Sử Phát Triển Quy Định Về Tội Giết Con Mới Đẻ Việt Nam

Quy định về tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ trong pháp luật Việt Nam đã trải qua một quá trình hình thành và phát triển lâu dài, phản ánh sự thay đổi trong nhận thức về quyền trẻ em và đạo đức xã hội. Từ thời kỳ phong kiến với Quốc triều hình luật, đến các Bộ luật Hình sự sau này, quy định về tội này ngày càng được hoàn thiện, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với việc bảo vệ những đối tượng dễ bị tổn thương. Việc nghiên cứu lịch sử pháp luật giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất của tội phạm và tìm ra những giải pháp hiệu quả để phòng ngừa.

2.1. Quy Định Về Tội Giết Con Mới Đẻ Trong Quốc Triều Hình Luật Thời Phong Kiến

Quốc triều hình luật (QTHL) hay còn gọi là Bộ luật Hồng Đức, là bộ luật tiến bộ nhất của nhà nước Việt Nam thời phong kiến. QTHL đã có những quy định liên quan đến việc bảo vệ trẻ em, thể hiện sự quan tâm đến nhân quyền. Tuy nhiên, các quy định này còn sơ khai và chưa thực sự đầy đủ so với các quy định hiện hành. QTHL được chia thành 13 chương với tổng cộng 722 điều luật, được đánh giá là một bộ luật mang nhiều tư tưởng tiến bộ, đi trước thời đại lúc bấy giờ vì đã quan tâm đến nhân quyền, đặc biệt là quyền được sống, quyền được chăm sóc của con người, trong đó có trẻ em. Chính vì vậy, trong quá trình xây dựng các BLHS hiện đại, các nhà làm luật Việt Nam đã có sự tiếp thu, học hỏi và dựa trên cơ sở tiền đề các quy định của Bộ luật Hồng Đức để phát triển thành các quy định liên quan đến nhân quyền cho phù hợp với tình hình phát triển của xã hội, trong đó có các quy định về việc bảo vệ nhân quyền của trẻ em.

2.2. Quá Trình Thay Đổi Quy Định Qua Các Bộ Luật Hình Sự Của Việt Nam

Từ Bộ luật Hình sự năm 1985 đến Bộ luật Hình sự năm 2015, quy định về tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ đã có những thay đổi đáng kể. Các thay đổi này tập trung vào việc làm rõ các yếu tố cấu thành tội phạm, xác định rõ hơn trách nhiệm hình sự của người mẹ, và điều chỉnh mức hình phạt phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Các bộ luật sau này đã bổ sung và cụ thể hóa các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự, nhằm đảm bảo tính công bằng và khách quan trong quá trình xét xử.

III. Pháp Luật Các Nước Đông Nam Á Về Tội Giết Bỏ Con Mới Đẻ

Để có cái nhìn đa chiều và tìm ra những kinh nghiệm quý báu, việc nghiên cứu pháp luật của các nước trong khu vực Đông Nam Á về tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ là vô cùng cần thiết. Mỗi quốc gia có những quy định riêng, phản ánh đặc điểm văn hóa, xã hội và pháp lý của mình. Việc so sánh luật giữa Việt Nam và các nước trong khu vực giúp chúng ta nhận ra những điểm tương đồng, khác biệt, từ đó đưa ra những đề xuất hoàn thiện pháp luật Việt Nam.

3.1. So Sánh Quy Định Giữa Việt Nam Với Campuchia Lào Về Tội Giết Con

Pháp luật Campuchia và Lào có những quy định riêng về tội giết con mới đẻ, thể hiện sự khác biệt trong cách tiếp cận vấn đề. Một số điểm đáng chú ý là quy định về thời gian sau sinh mà hành vi giết con vẫn được coi là tội giết con mới đẻ, các yếu tố tâm lý và xã hội được xem xét khi xét xử, và mức hình phạt áp dụng. Việc so sánh các quy định này giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề và tìm ra những điểm tiến bộ có thể học hỏi.

3.2. Nghiên Cứu Luật Pháp Malaysia Singapore Về Tội Bỏ Rơi Trẻ Sơ Sinh

Malaysia và Singapore có những quy định chặt chẽ về tội bỏ rơi trẻ sơ sinh, nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Các quy định này không chỉ tập trung vào việc xử lý hành vi bỏ rơi mà còn chú trọng đến việc hỗ trợ các bà mẹ gặp khó khăn, phòng ngừa tình trạng bỏ rơi con. Việc nghiên cứu kinh nghiệm của hai quốc gia này giúp chúng ta xây dựng các chính sách hỗ trợ hiệu quả hơn cho các bà mẹ đơn thân và giảm thiểu tình trạng vứt bỏ trẻ sơ sinh.

IV. Kinh Nghiệm Từ Các Nước Đông Nam Á Hoàn Thiện Luật Việt Nam

Dựa trên việc so sánh luật và phân tích kinh nghiệm của các nước trong khu vực Đông Nam Á, chúng ta có thể rút ra những bài học quý báu để hoàn thiện pháp luật Việt Nam về tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ. Việc học hỏi những điểm tiến bộ trong pháp luật của các nước khác, kết hợp với việc đánh giá thực tiễn xét xử tại Việt Nam, giúp chúng ta xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn thiện hơn, bảo vệ tốt hơn quyền lợi của trẻ em.

4.1. Áp Dụng Kinh Nghiệm Xử Lý Vụ Án Giết Con Của Singapore Vào Việt Nam

Singapore có kinh nghiệm phong phú trong việc xử lý các vụ án giết con mới đẻ, đặc biệt là việc xem xét các yếu tố tâm lý và xã hội của người mẹ. Việc học hỏi kinh nghiệm của Singapore giúp chúng ta xét xử các vụ án tương tự tại Việt Nam một cách công bằng và nhân đạo hơn, đồng thời đưa ra những giải pháp hỗ trợ phù hợp cho các bà mẹ gặp khó khăn.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Chính Sách Hỗ Trợ Mẹ Bầu Dựa Trên Malaysia

Malaysia có những chính sách hiệu quả trong việc hỗ trợ các bà mẹ mang thai ngoài ý muốn, giúp họ vượt qua khó khăn và lựa chọn nuôi con thay vì vứt bỏ. Việc nghiên cứu các chính sách này giúp chúng ta đề xuất những giải pháp cải thiện chính sách hỗ trợ mẹ bầu tại Việt Nam, góp phần giảm thiểu tình trạng tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ.

V. Kiến Nghị Hoàn Thiện Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Về Tội Giết

Trên cơ sở những phân tích và đánh giá ở trên, cần đưa ra những kiến nghị cụ thể để hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam về tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ. Các kiến nghị này cần tập trung vào việc làm rõ các yếu tố cấu thành tội phạm, điều chỉnh mức hình phạt phù hợp, và xây dựng các chính sách hỗ trợ hiệu quả cho các bà mẹ và trẻ em.

5.1. Sửa Đổi Điều 124 BLHS 2015 Làm Rõ Yếu Tố Ảnh Hưởng Nặng Nề

Cần làm rõ hơn khái niệm "ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu" trong Điều 124 BLHS năm 2015, bằng cách đưa ra các tiêu chí cụ thể để xác định yếu tố này. Điều này giúp các cơ quan tố tụng có căn cứ vững chắc hơn để xét xử các vụ án liên quan đến tội giết con mới đẻ, đồng thời đảm bảo tính công bằng và minh bạch của pháp luật.

5.2. Tăng Cường Giáo Dục Về Quyền Trẻ Em Phòng Ngừa Tội Giết Con

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về quyền trẻ em trong cộng đồng, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, nơi tư tưởng lạc hậu còn ăn sâu vào tiềm thức người dân. Điều này giúp nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc bảo vệ trẻ em, từ đó góp phần phòng ngừa các hành vi xâm phạm đến quyền trẻ em, trong đó có tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ.

VI. Tương Lai Của Luật Hình Sự Trong Vấn Đề Giết Bỏ Con Mới Đẻ

Trong tương lai, luật hình sự cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng những thách thức mới trong vấn đề tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ. Sự phát triển của khoa học công nghệ và những thay đổi trong xã hội đòi hỏi chúng ta phải liên tục cập nhật và điều chỉnh các quy định pháp luật, đảm bảo tính hiệu quả và phù hợp với thực tiễn.

6.1. Ứng Dụng Công Nghệ Để Theo Dõi Hỗ Trợ Các Bà Mẹ Yếu Thế

Cần ứng dụng công nghệ để theo dõi, hỗ trợ các bà mẹ yếu thế, đặc biệt là những người có nguy cơ vứt bỏ con. Các ứng dụng di động và hệ thống thông tin có thể giúp các cơ quan chức năng và tổ chức xã hội tiếp cận và hỗ trợ kịp thời cho các bà mẹ gặp khó khăn, từ đó ngăn chặn những hành vi đáng tiếc xảy ra.

6.2. Hợp Tác Quốc Tế Để Chia Sẻ Kinh Nghiệm Phòng Chống Tội Phạm

Cần tăng cường hợp tác quốc tế với các nước trong khu vực và trên thế giới để chia sẻ kinh nghiệm trong công tác phòng chống tội phạm liên quan đến trẻ em, đặc biệt là tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ. Việc học hỏi kinh nghiệm của các nước khác giúp chúng ta xây dựng các chính sách và giải pháp hiệu quả hơn, bảo vệ tốt hơn quyền lợi của trẻ em.

Nội dung chính

Tội Giết Hoặc Vứt Bỏ Con Mới Đẻ Dưới Góc Nhìn Pháp Luật Hình Sự So Sánh Đông Nam Á: Kinh Nghiệm Hoàn Thiện Luật Cho Việt Nam

Thông tin công trình:

• Đề tài: Tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ theo pháp luật hình sự của một số nước trong khu vực Đông Nam Á – Kinh nghiệm cho Việt Nam
• Loại hình: Công trình Nghiên cứu Khoa học Sinh viên Cấp Trường (Lần thứ 27, Năm học 2022-2023)
• Đơn vị: Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh (Khoa Luật Thương mại)
• Nhóm tác giả: Vũ Huyền Anh (Trưởng nhóm), Nguyễn Thu An
• Chuyên ngành: Luật Hình sự & Luật So sánh

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Nghiên cứu tập trung giải quyết câu hỏi trọng tâm: Quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam về tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ đang bộc lộ những khoảng trống pháp lý nào và có thể tiếp thu bài học kinh nghiệm gì từ hệ thống pháp luật hình sự các quốc gia Đông Nam Á (Campuchia, Lào, Malaysia, Singapore)?

Bằng việc tiếp cận theo phương pháp luật học so sánh kết hợp phân tích lịch sử lập pháp và giải thích quy phạm, nhóm tác giả đã làm rõ quá trình chuyển dịch của chế định này trong pháp luật Việt Nam từ thời kỳ phong kiến (Quốc triều hình luật), qua các đạo luật hình sự năm 1985, 1999 đến Điều 124 Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015.

Nghiên cứu chỉ ra các hạn chế cố hữu trong quy định hiện hành của Việt Nam, bao gồm:

1. Điều kiện bắt buộc "hậu quả đứa trẻ chết" đối với hành vi vứt bỏ con mới đẻ tạo ra lỗ hổng định tội;
2. Khái niệm mang tính định tính như "do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu" hoặc "hoàn cảnh khách quan đặc biệt" chưa có hướng dẫn áp dụng thống nhất;
3. Khung hình phạt còn quá nhẹ so với tính chất nguy hiểm của hành vi xâm phạm quyền sống của trẻ sơ sinh.

Từ việc đối chiếu với mô hình phân hóa tội danh chi tiết của Campuchia và các nước khu vực, công trình đề xuất các luận cứ khoa học thực tiễn nhằm hoàn thiện quy định pháp luật hình sự Việt Nam, bảo vệ tối đa quyền sống của trẻ em.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Quyền được sống là quyền con người cơ bản, thiêng liêng và bất khả xâm phạm, được ghi nhận tại Điều 3 Tuyên ngôn Toàn thế giới về Nhân quyền (UDHR 1948), Công ước Quốc tế về Quyền Trẻ em (UNCRC 1989) và Điều 19 Hiến pháp Việt Nam năm 2013. Trẻ sơ sinh là nhóm chủ thể đặc biệt yếu thế, hoàn toàn không có khả năng tự vệ và phụ thuộc tuyệt đối vào sự chăm sóc của người mẹ và gia đình.

Tuy nhiên, trước áp lực của đô thị hóa, chuyển dịch dân cư và lối sống buông thả của một bộ phận giới trẻ dẫn đến tình trạng có thai ngoài ý muốn, các vụ án mẹ giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ xuất hiện với tính chất ngày càng phức tạp. Động cơ phạm tội thường xuất phát từ sự bế tắc kinh tế, trình độ học vấn thấp, thiếu hụt mạng lưới an sinh hoặc định kiến khắt khe từ dư luận xã hội đối với việc mang thai ngoài giá thú.

Mặc dù Điều 124 BLHS năm 2015 đã có bước tiến khi tách hành vi "giết" và "vứt bỏ" thành hai tội danh độc lập, thực tiễn xét xử vẫn gặp phải nhiều rào cản. Khoảng trống pháp lý lớn nhất hiện nay là tình trạng thiếu vắng các văn bản dưới luật hướng dẫn chi tiết về dấu hiệu định tội, cũng như sự bất cập khi đứa trẻ bị vứt bỏ nhưng may mắn được cứu sống thì không đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 124.

Phần lớn các nghiên cứu trước đây ở Việt Nam chỉ dừng lại ở phạm vi bình luận điều luật thuần túy hoặc nghiên cứu thực tiễn trên một địa bàn hẹp (như TP.HCM, Hà Nội) mà chưa đặt chế định này vào bức tranh so sánh khu vực. Do đó, việc nghiên cứu kinh nghiệm pháp luật của các quốc gia Đông Nam Á (với sự kết hợp giữa hệ thống Dân luật - Civil Law như Campuchia, Lào và Thông luật - Common Law như Malaysia, Singapore) mang tính thời sự cấp thiết, cung cấp cơ sở lập luận vững chắc cho công cuộc cải cách tư pháp hình sự tại Việt Nam.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Công trình được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo vệ quyền con người trong tư pháp hình sự, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học:

1. Phương pháp luật học so sánh (Comparative Legal Method): Được sử dụng như phương pháp chủ đạo để phân tích cấu trúc quy phạm, kỹ thuật lập pháp và chế tài xử lý giữa BLHS Việt Nam với BLHS năm 2009 của Campuchia (Điều 199, 321, 330, 337), BLHS năm 2017 của Lào (Điều 191), BLHS Malaysia (Điều 309A, 317) và BLHS Singapore (Điều 310, 317). Phương pháp này giúp nhận diện sự tương thích của quy chuẩn quốc tế và các giải pháp lập pháp khả thi cho Việt Nam.
2. Phương pháp nghiên cứu lịch sử pháp lý (Legal Historical Method): Khảo cứu tiến trình tiến hóa của pháp luật Việt Nam qua các giai đoạn:
   • Thời kỳ phong kiến: Bộ luật Hồng Đức (Quốc triều hình luật), Hồng Đức thiện chính thư.
   • Giai đoạn 1945 - 1985: Sắc lệnh số 21/SL (1946), Thông tư 442/Ttg (1955), Chỉ thị 1/NCCS (1963) của TANDTC.
   • Giai đoạn pháp điển hóa hiện đại: BLHS 1985 (khoản 4 Điều 101), BLHS 1999 (Điều 94) và BLHS 2015 (Điều 124).
3. Phương pháp phân tích và tổng hợp quy phạm (Normative Legal Analysis): Mổ xẻ bốn yếu tố cấu thành tội phạm (khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan), phân định ranh giới giữa tội giết người (Điều 123) và tội giết/vứt bỏ con mới đẻ (Điều 124).
4. Độ tin cậy và giá trị dữ liệu: Nguồn tư liệu sử dụng bao gồm các văn bản luật thực định nguyên bản, án lệ lịch sử, nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TANDTC (như Nghị quyết 04/HĐTP/1986) và các công trình nghiên cứu chuyên sâu đã được thẩm định từ các tạp chí khoa học chuyên ngành luật (Tạp chí Luật học, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, Tạp chí Tòa án Nhân dân).

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Dựa trên quá trình phân tích lịch sử và luật so sánh, nghiên cứu đã rút ra 4 phát hiện quan trọng:

1. Khoảng trống pháp lý từ cấu thành vật chất của hành vi vứt bỏ con mới đẻ

Khoản 2 Điều 124 BLHS 2015 quy định hành vi vứt bỏ con chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi “dẫn đến hậu quả đứa trẻ chết”. Trường hợp người mẹ mang đứa con mới đẻ đặt ở nơi hoang vắng, khắc nghiệt nhằm bỏ mặc cho chết, nhưng đứa trẻ may mắn được người khác phát hiện và cứu sống, người mẹ lại không thể bị xử lý về tội vứt bỏ con mới đẻ. Đây là bất cập lớn khiến pháp luật mất đi tính răn đe và bảo vệ sớm đối với sinh mạng trẻ em.

2. Sự mơ hồ của các dấu hiệu định tội mang tính định tính

Các cụm từ như "ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu" hoặc "trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt" là dấu hiệu định tội bắt buộc nhưng chưa có văn bản hướng dẫn áp dụng chính thức từ khi ban hành BLHS 2015. Thực tiễn xét xử vẫn phải viện dẫn tinh thần của Nghị quyết 04/HĐTP ngày 29/11/1986 (vốn hướng dẫn cho BLHS 1985 đã hết hiệu lực), dẫn đến sự tùy nghi và không đồng nhất giữa các cấp tòa án.

3. Sự tiến bộ trong kỹ thuật phân hóa tội danh của pháp luật Campuchia

Khác với Việt Nam gom hành vi vào một điều luật hẹp, BLHS Campuchia năm 2009 phân hóa thành hệ thống tội danh bảo vệ trẻ vị thành niên rất chặt chẽ:

• Tội bỏ rơi con chưa thành niên (Điều 321): Mở rộng đối tượng bảo vệ là trẻ dưới 15 tuổi; hậu quả chỉ cần "gây nguy hiểm cho sức khỏe hoặc an toàn"; chủ thể là "người giám hộ hợp pháp".
• Tội xúi giục bỏ rơi con (Điều 330): Xử lý hình sự hành vi tác động tâm lý cha/mẹ bỏ rơi con đã sinh hoặc sẽ sinh ra.
• Tội tước đoạt thức ăn hoặc sự chăm sóc (Điều 337 & 338): Xử lý nghiêm khắc hành vi bỏ đói, thiếu trách nhiệm nuôi dưỡng với khung hình phạt lên đến 15 năm tù nếu nạn nhân chết.

4. Bất hợp lý về ranh giới thời gian và mức độ trừng phạt

Giới hạn "con mới đẻ trong 07 ngày tuổi" tạo ra sự phân hóa hình phạt quá lớn: ngày thứ 7 người mẹ giết con chỉ đối diện mức án 06 tháng đến 03 năm tù (Điều 124), nhưng sang ngày thứ 8, hành vi này chuyển sang khung Tội giết người với tình tiết tăng nặng "giết người dưới 16 tuổi" có mức án 12 đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình (Điều 123). Sự chênh lệch quá mức này đòi hỏi phải điều chỉnh khung hình phạt của Điều 124 để đảm bảo tính công bằng và tính nghiêm minh.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

• Đóng góp về mặt lý luận: Hệ thống hóa toàn diện các luận cứ khoa học về chế định bảo vệ tính mạng trẻ sơ sinh trong luật hình sự; phân định rõ bản chất ưu đãi pháp lý (tình tiết giảm nhẹ đặc biệt) dành cho người mẹ bị rối loạn tâm sinh lý sau sinh hoặc bị dồn nén xã hội, phân biệt với các hành vi xâm phạm tính mạng mang tính bạo lực thông thường.
• Đổi mới về phương pháp so sánh: Cung cấp khung so sánh đa chiều giữa Việt Nam và các nước Đông Nam Á đại diện cho hai hệ thống pháp luật lớn (Civil Law và Common Law), khắc phục sự thiếu hụt tài liệu tham khảo quốc tế trong nhóm tội danh xâm phạm tính mạng trẻ sơ sinh.
• Giá trị ứng dụng lập pháp và thực tiễn: Đưa ra các định hướng cụ thể cho cơ quan lập pháp:
  1. Xây dựng Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán TANDTC giải thích rõ các tình tiết định tính tại Điều 124 BLHS 2015;
  2. Xem xét chuyển hóa tội vứt bỏ con mới đẻ sang cấu thành hình thức hoặc bổ sung tội danh độc lập về hành vi bỏ rơi trẻ em gây tổn hại sức khỏe;
  3. Mở rộng trách nhiệm hình sự đối với các chủ thể liên đới (như hành vi xúi giục bỏ rơi con của người cha hoặc người thân).

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Báo cáo nghiên cứu khoa học này là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhóm độc giả sau:

• Giới nghiên cứu học thuật & Giảng viên, Sinh viên ngành Luật: Cung cấp nguồn dữ liệu so sánh chi tiết, cấu trúc phân tích quy phạm rõ ràng phục vụ cho các môn học Luật Hình sự Việt Nam, Luật Hình sự Quốc tế và Luật So sánh.
• Cơ quan tiến hành tố tụng (Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên, Luật sư): Cung cấp cơ sở lý luận sắc bén để nhận diện tội danh, phân biệt Điều 123 và Điều 124, đồng thời vận dụng đánh giá các tình tiết tâm lý, nhân thân người phạm tội trong thực tiễn xét xử.
• Nhà hoạch định chính sách & Cơ quan lập pháp: Cung cấp tài liệu tham vấn phục vụ quá trình sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự và Luật Trẻ em trong các giai đoạn tiếp theo.
• Các tổ chức bảo vệ quyền trẻ em & Chuyên gia công tác xã hội: Hỗ trợ xây dựng các chính sách trợ giúp tâm lý, an sinh xã hội cho phụ nữ mang thai đơn thân và giảm thiểu tình trạng bạo lực, bỏ rơi trẻ sơ sinh.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là gì?

Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý tại Điều 124 BLHS 2015: hành vi vứt bỏ con chỉ bị xử lý hình sự nếu đứa trẻ chết. Nếu đứa trẻ được cứu sống kịp thời, pháp luật hình sự hiện hành không thể xử lý người mẹ về tội này, tạo ra một khoảng trống pháp lý nghiêm trọng so với luật các nước Đông Nam Á.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì đặc biệt?

Đề tài kết hợp phương pháp luật học so sánh đa hệ thống (đối chiếu luật Việt Nam với Campuchia, Lào theo hệ thống Civil Law và Malaysia, Singapore theo hệ thống Common Law) kết hợp với trục lịch sử pháp lý trải dài từ thời phong kiến Hậu Lê đến nay.

3. Kết quả nghiên cứu có thể tổng quát hóa (generalize) không?

Có. Các phân tích về quyền sống của trẻ sơ sinh và sự tác động tâm lý của người mẹ sau sinh có thể áp dụng làm chuẩn mực chung để xây dựng các chính sách lập pháp và bảo trợ xã hội trong khu vực các nước đang phát triển.

4. Hướng phát triển tiếp theo của nghiên cứu này là gì?

Mở rộng khảo sát thực nghiệm xã hội học tội phạm: thống kê tỷ lệ các ca trầm cảm sau sinh (Postpartum Depression/Psychosis) tại các khu công nghiệp để lượng hóa chính xác yếu tố "hoàn cảnh khách quan đặc biệt" dưới góc độ y học - pháp lý.

5. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu trong ngắn hạn là gì?

Là cơ sở để Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng Điều 124 BLHS 2015, khắc phục việc phải sử dụng văn bản hướng dẫn cũ từ năm 1986.

---

Kết luận (150 từ)

Công trình nghiên cứu khoa học của nhóm tác giả đã mang lại cái nhìn toàn diện, khoa học và sâu sắc về tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ dưới lăng kính lịch sử và luật so sánh Đông Nam Á. Việc làm rõ sự tương đồng và khác biệt giữa BLHS Việt Nam với các nước láng giềng, đặc biệt là bài học phân hóa hành vi bảo vệ trẻ vị thành niên của Campuchia, đã mở ra định hướng lập pháp mới cho Việt Nam.

Hoàn thiện Điều 124 BLHS năm 2015 không chỉ nhằm khắc phục các bất cập kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện tinh thần nhân đạo sâu sắc, bảo vệ triệt để quyền được sống của trẻ em ngay từ thời khắc đầu tiên chào đời, đồng thời hướng tới xây dựng một hệ thống tư pháp hình sự nhân văn, hiện đại và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I về các tội xâm phạm an ninh quốc gia thể hiện tầm quan trọng của tính mạng, sức khỏe con người.12 Ở giai đoạn trước tuy hành vi giết con mới đẻ được đề cập nhưng chỉ là đề cập trong bản hướng dẫn nội bộ dùng trong Tòa án chứ không được quy định cụ thể trong văn bản quy phạm pháp luật. Khi BLHS năm 1985 ban hành, lần đầu tiên hành vi giết, vứt bỏ con mới đẻ của người mẹ được đề cập trong văn bản quy phạm pháp luật, đây là bước tiến lớn trong quá trình hoàn thiện pháp luật hình sự. Mặc dù nhà làm luật có đề cập đến hành vi giết, vứt bỏ con mới đẻ trong BLHS năm 1985 nhưng không quy định riêng tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ là tội phạm độc lập mà chỉ được coi là một trường hợp giết người đặc biệt. Theo đó, hành vi giết hoặc vứt bỏ con mới được xác định là tội giết người tại khoản 4 Điều 101 BLHS năm 1985 thuộc một trong các tình tiết định khung giảm nhẹ của tội giết người.

Tội giết người tại Điều 101 BLHS năm 1985 quy định như sau: “Điều 101: Tội giết người. 1- Người nào giết người thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tù từ mười hai năm đến hai mươi năm, tù chung thân hoặc tử hình; … 2- Phạm tội không thuộc các trường hợp quy định ở khoản 1 Điều này hoặc không có tình tiết giảm nhẹ đặc biệt thì bị phạt tù từ năm năm đến mười lăm năm. … 4- Người mẹ nào do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà giết con mới đẻ hoặc vứt bỏ con mới đẻ dẫn đến hậu quả đứa trẻ chết, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến một năm hoặc bị phạt tù từ ba tháng đến hai năm.” 12 Minh Hùng, “Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự 2015 được sửa đổi, bổ sung năm 2017 - Phần Tội phạm cụ thể)”, https://drive.com/uc?id=1Wx0ku45f2trDIjYGMPAIEI0nWsET83Cn, truy cập ngày 20/03/2023 14 Như vậy, một chủ thể có hành vi giết con mới đẻ hoặc vứt bỏ con mới đẻ dẫn tới hậu quả đứa trẻ chết sẽ bị kết tội giết người với tình tiết định khung giảm nhẹ. Điểm đột phá của BLHS năm 1985 so với các nguồn luật hình sự trước đây là có quy định hành vi vứt bỏ con mới đẻ dẫn đến hậu quả đứa trẻ chết.

Vì BLHS năm 1985 là Bộ luật Hình sự đầu tiên được các nhà làm luật xây dựng nên với kinh nghiệm non nớt đã dẫn tới nhiều sự thiếu sót trong quy định về các tội phạm. Cụ thể, trong khoản 4 Điều 101 BLHS năm 1985 tồn tại nhiều điểm chưa rõ ràng cho nên để tiện trong việc xét xử tội danh thì Hội đồng Thẩm phán đã đưa ra Nghị quyết 04/HĐTP ngày 29/11/1986 của Hội đồng thẩm phán hướng dẫn phần các tội phạm của Bộ luật hình sự năm 1985. Từ sự hướng dẫn của Nghị quyết 04, cơ quan tư pháp sẽ xem xét các yếu tố cấu thành tội phạm để đưa ra phán quyết phù hợp cho người phạm tội. Cụ thể cần lưu ý một số điểm sau: Thứ nhất về khách thể, quan hệ xã hội bị xâm phạm là tính mạng của đứa trẻ mới đẻ.

Đối tượng phạm tội của điều luật này là con mới đẻ và theo Nghị quyết 04/HĐTP ngày 29/11/1986 phải là đứa trẻ mới sinh ra trong bảy ngày trở lại. Khi đứa trẻ mới sinh vượt quá 7 ngày tuổi, Tòa án không còn xét Tội giết người có cấu thành giảm nhẹ đặc biệt tại khoản 4 Điều 101 BLHS năm 1985 mà phải xét Tội giết người tại khoản 1 Điều 101 BLHS năm 1985. Thứ hai về mặt khách quan. Đầu tiên nói đến hành vi khách quan của tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ tại khoản 4 Điều 101 BLHS năm 1985 cũng tương tự với hành vi khách quan của tội giết người tại khoản 1 Điều 101 BLHS năm 1985 đều là hành vi tước đoạt tính mạng của người khác một cách trái phép, cụ thể là cái chết của đứa trẻ mới sinh trong 7 ngày tuổi.

Hành vi tước đoạt tính mạng được hiểu là hành vi có khả năng gây ra cái chết cho con người, chấm dứt sự sống của người khác.13 Cho nên hành vi có khả năng gây ra cái chết của đứa trẻ có thể là hành động như đâm, chém, ném đứa trẻ từ trên cao xuống đất… Hành vi khách quan cũng có thể là không hành động đó là những trường hợp người mẹ có nghĩa vụ phải làm một số việc nhất định để đảm bảo sự an toàn về tính mạng cho đứa con nhưng người mẹ đã không hành động dẫn tới cái chết cho đứa con, ví dụ như không cho con bú, không chăm con khi ốm. Tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ tại khoản 4 Điều 101 BLHS năm 1985 tồn tại ở hai dạng hành vi là hành vi giết con mới đẻ (bóp cổ, thắt cổ, dìm xuống nước, đâm chết…) và hành vi vứt bỏ con mới đẻ dẫn đến đứa trẻ chết (vứt bỏ con ở sông, rừng sâu, nhà thờ, chùa…). Do tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ tại khoản 4 Điều 101 BLHS năm 1985 là một trường hợp của tội giết người mà tội giết người là tội phạm có cấu thành vật chất nên hậu quả cái chết của đứa trẻ có ý nghĩa rất quan trọng. Đối với hành vi giết con mới đẻ thì hậu quả con chết giúp xác định tội phạm đã được thực hiện ở giai đoạn nào, từ đó Phạm Văn Đạt (2012), Tội giết người trong Luật hình sự Việt Nam, Luận văn tốt nghiệp, Trường 13 Đại học Cần Thơ, tr.

10 15 giúp Tòa án xác định mức phạt cho người phạm tội. Đối với hành vi vứt bỏ con mới đẻ thì hậu quả đứa con chết có ý nghĩa xác định người mẹ có phạm tội hay không. Sau khi bị vứt bỏ đứa con chết thì người mẹ sẽ phạm tội tại khoản 4 Điều 101 BLHS năm 1985, ngược lại, đứa con sau khi bị vứt bỏ vẫn còn sống thì người mẹ không phải chịu trách nhiệm hình sự. Về mối quan hệ nhân quả, hành vi giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới hậu quả người con chết.

Quan trọng hơn, pháp luật hình sự quy định rõ ràng về hoàn cảnh phạm tội của khoản 4 Điều 101 BLHS năm 1985 là dấu hiệu định tội. Người mẹ phải rơi vào hoàn cảnh “chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu (như: khiếp sợ trước dư luận chê bai về việc mang thai và đẻ con ngoài giá thú, hoặc trước dư luận khắc nghiệt của nhà chồng cho đẻ con gái là tai họa v.v…) hoặc bị hoàn cảnh khác quan đặc biệt chi phối (như: đứa trẻ sinh ra có dị dạng…)”.14 Đây là điều kiện tiên quyết để nhà làm luật có sự khoan hồng cho hành vi của người mẹ. Bởi lẽ, không có bất kỳ người mẹ nào tự nhiên có hành động gây bất lợi cho đứa con mình tự sinh ra. Khi người mẹ sinh ra đứa bé mà được sự chăm sóc, quan tâm từ các mối quan hệ xung quanh, không có bất kỳ yếu tố khách quan hay chủ quan nào làm người mẹ cảm thấy đứa trẻ gây bất lợi cho mình thì đương nhiên đứa trẻ sinh ra không bị tước đoạt tính mạng hay bị vứt bỏ.

Ngược lại, chỉ khi có những yếu tố đánh vào tâm lý người mẹ như tư tưởng lạc hậu hay bị hoàn cảnh khác quan đặc biệt chi phối thì hành vi sai trái của người mẹ mới thực hiện. Thứ ba về chủ thể thực hiện hành vi giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ là người mẹ sinh ra đứa trẻ đó và không phải người mẹ do nhận nuôi. Chủ thể khác như cha ruột, anh chị, chú bác… những người trong gia đình thực hiện hành vi giết hoặc vứt bỏ đứa trẻ trong vòng 7 ngày tuổi thì cũng không xác lập tội tại khoản 4 Điều 101 BLHS năm 1985 mà xác lập tội giết người tại Khoản 1 Điều 101 BLHS năm 1985. Thứ tư về mặt chủ quan của tội giết hoặc vứt bỏ đứa trẻ tại khoản 4 Điều 101 BLHS năm 1985.

Hành vi giết hoặc vứt bỏ đứa trẻ mới sinh trong 7 ngày tuổi được thực hiện với lỗi cố ý. Vì hành vi giết con mới đẻ và hành vi vứt bỏ con mới đẻ dẫn tới đứa trẻ chết là trường hợp đặc biệt của tội giết người nên người phạm tội có thể thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp hoặc lỗi cố ý gián tiếp. Thứ năm về hình phạt dành cho tội giết hoặc vứt bỏ đứa trẻ tại khoản 4 Điều 101 BLHS năm 1985. Nhìn sự tương phản về hình phạt của tội giết người và tội giết con mới đẻ trong cùng một Điều 101 BLHS năm 1985, trong khi mức phạt nặng nhất của hành vi giết người cơ bản là phạt tù có thời hạn 15 năm còn với hành vi giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ gây ra cái chết của đứa con mới đẻ trong 7 ngày tuổi lại chỉ là phạt tù có thời hạn 2 năm nếu người mẹ nào do “ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn Nghị quyết 04/HĐTP ngày 29/11/1986 của Hội đồng thẩm phán hướng dẫn phần các tội phạm của 14 Bộ luật hình sự năm 1985 16 cảnh khách quan đặc biệt”.

Chính sách của nhà làm luật khi dành sự khoan hồng cho đối tượng này đương nhiên là có điểm hợp lý với quan điểm nhân đạo, nhân văn của nhà nước nhưng cũng có điểm chưa hợp lý khi xét xử bị cáo với tội giết người chứ không phải tội giết con mới đẻ hay vứt bỏ con mới đẻ do chưa cá thể hóa hai hành vi này với hành vi giết người. Quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 về tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ Trên thực tế, một người phụ nữ khi có hành vi giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ dẫn đến hậu quả đứa trẻ chết sẽ bị phán tội giết người theo như BLHS năm 1985 thì không thể hiện đầy đủ bản chất của tội phạm. Vì Toà án vẫn phải kết án người mẹ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người, nhưng chỉ chịu phạt tù có thời hạn 2 năm tù là cao nhất, chưa kể về hậu quả pháp lý và xã hội đối với người phạm tội rất nặng nề, chẳng hạn người ngoài sẽ đánh giá người mẹ là kẻ sát nhân dù thực chất người mẹ bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố mới có hành động đó và sẽ mang danh “giết người” suốt đời ảnh hưởng tới cuộc sống sau này của họ.