Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI GIẾT CON MỚI ĐẺ 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của việc quy định tội giết con mới đẻ 1. Vài nét về các tội xâm phạm tính mạng trong Luật hình sự Việt Nam Con người được coi là vốn quí của xã hội, là đối tượng hàng đầu được luật hình sự nói riêng cũng như pháp luật nói chung bảo vệ. Bảo vệ con người trước hết là bảo vệ tính mạng, sức khỏe, bảo vệ nhân phẩm, danh dự và tự do của họ, vì đó là những vấn đề có ý nghĩa quan trọng hàng đối đối với con người.
Điều 19 Hiến pháp 2013 của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: “Mọi người có quyền sống. Tính mạng con người được pháp luật bảo hộ. Không ai bị tước đoạt tính mạng trái luật”. Do đó, khi có bất kỳ hành vi nào xâm phạm đến các quyền con người nói chung, quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm nói riêng đều bị xử lý rất nghiêm khắc.
BLHS Việt Nam năm 1999, sửa đổi năm 2009 đã dành một chương riêng quy định trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người. Đây được coi là một trong những chế định quan trọng nhất của bộ luật hình sự Việt Nam, trực tiếp bảo vệ con người với tư cách là chủ thể của các mối quan hệ xã hội. Khái niệm: Các tội xâm phạm tính mạng của con người là những hành vi (hành động hoặc không hành động), có lỗi (cố ý hoặc vô ý) xâm phạm quyền được tôn trọng và bảo vệ về tính mạng của người khác. Đặc điểm của nhóm các tội xâm phạm tính mạng của con người: Khách thể của nhóm tội này là một trong những khách thể quan trọng nhất trong số các nhóm khách thể được Luật hình sự bảo vệ.
Đó là quyền sống, quyền được tôn trọng và bảo vệ tính mạng. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đối tượng của nhóm tội này là những chủ thể có quyền được tôn trọng và bảo vệ tính mạng. Đó là những người đang sống, đang tồn tại độc lập trong xã hội với tư cách là một con người, một thực thể tự nhiên và xã hội. Như vậy, bào thai và xác chết không phải đối tượng của những hành vi phạm tội thuộc nhóm tội này.
Mặt khách quan: Hành vi khách quan của các tội xâm phạm tính mạng tuy khác nhau ở hình thức thể hiện cụ thể, nhưng có cùng tính chất là đều có thể trực tiếp hoặc gián tiếp gây ra thiệt hại về tính mạng. Trong những hành vi phạm tội của nhóm tội phạm này có những hành vi có thể thực hiện được bằng cả hai hình thức hành động và không hành động, có những hành vi chỉ có thể thực hiện được bằng hình thức hành động và có những hành vi chỉ có thể thực hiện được bằng hình thức không hành động. Đối với tội giết con mới đẻ được quy định tại Điều 94 thì loại tội phạm này có những hành vi có thể thực hiện cả bằng hình thức hành động và không hành động. Hậu quả mà những hành vi nói trên có thể trực tiếp hoặc gián tiếp gây ra thiệt hại đến quyền được sống của con người, thể hiện dưới dạng thiệt hại về vật chất là chết người.
Tuy nhiên, dấu hiệu hậu quả chết người chỉ là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm một số tội. Ở các cấu thành tội phạm còn lại, hậu quả chết người không phải là dấu hiệu định tội. Chủ thể: Chủ thể của hầu hết các tội xâm phạm tính mạng là chủ thể thường. Những người có năng lực trách nhiệm hình sự đều có khả năng để trở thành chủ thể của nhiều tội thuộc nhóm tội phạm này.
Mặt chủ quan: Lỗi của người phạm tội có thể là lỗi cố ý hoặc vô ý hoặc có thể cả lỗi cố ý hay vô ý. Khái niệm, đặc điểm của tội giết con mới đẻ Khái niệm: Tội giết con mới đẻ là trường hợp người mẹ nào do ảnh 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hưởng nặng nề của tư tưởng phong kiến lạc hậu hoặc do hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà giết con mới đẻ hoặc vứt bỏ đứa trẻ đó dẫn đến hậu quả là đứa trẻ chết. Đặc điểm của tội giết con mới đẻ: Khách thể: Hành vi giết con mới đẻ xâm phạm tính mạng của người khác một cách trái pháp luật, đặc biệt khi người đó lại có mối quan hệ ruột thịt, huyết thống với người phạm tội, cụ thể ở đây là tính mạng của đứa trẻ mới sinh ra, là con ruột của người phạm tội. Nạn nhân phải là con mới đẻ - tức là con mới sinh trong vòng bảy ngày tuổi và đó phải là con do chính người phạm tội (người mẹ) sinh ra.
Mặt khách quan: Hành vi giết con mới đẻ thường được thể hiện dưới dạng không hành động như: bỏ con đói cho đến chết, không cho trẻ ăn, uống, không cho bú, không chăm sóc dẫn đến hậu quả là đứa trẻ chết; hay cũng có thể được thể hiện dưới dạng hành động như người mẹ có những hành vi làm cho trẻ ngạt thở (bóp mũi, úp gối lên mặt con, vứt bỏ ngoài đường…. dẫn đến hậu quả là đứa trẻ bị chết. Việc giết con không phải do một ác ý nào mà do hoàn cảnh bất đắc dĩ hoặc do ảnh hưởng nặng nề của tư tư tưởng lạc hậu (như người phụ nữ không có chồng mà sinh con hoang, do sợ dư luận mà phải giết con); hoặc do hoàn cảnh khách quan đặc biệt (như đứa trẻ mới sinh có khuyết tật…). Nếu giết con mình vì một lý do nào khác không phải do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hay hoàn cảnh đặc biệt thì không được xác định là tội phạm này mà phải định tội giết người.
Mặt chủ quan: Tội phạm được thực hiện với lỗi cố ý. Khi thực hiện hành vi phạm tội, người mẹ đang trong tình trạng tâm – sinh lý không bình thường, khả năng nhận thức và kiềm chế đều bị hạn chế. Chủ thể: Tội phạm có chủ thể đặc biệt, đó là những người mẹ đang 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong tình trạng mới sinh con trong vòng 7 ngày tuổi, có năng lực trách nhiệm hình sự. Do đây là tôi phạm ít nghiêm trọng nên người mẹ là chủ thể phải đạt từ đủ 16 tuổi trở lên.
Vì vậy, đối với những bà mẹ bất đắc dĩ chưa đủ 16 tuổi mà giết con mới sinh của mình sẽ không phải chịu trách nhiệm hình sự. Hình phạt: Người mẹ giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ của mình dẫn đến đứa bé chết có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc bị phạt tù từ ba tháng đến hai năm. Cùng là tội pham xâm hại tới khách thể quan trọng được pháp luật hình sự bảo vệ là quyền sống của con người, đặc biệt đối tượng bị xâm hại là những đứa trẻ non nớt không có khả năng tự vệ nhưng lại được áp dụng hình phạt nhẹ hơ nhiều so với hành vi giết người quy định tại Điều 93. Xuất phát từ bản chất nhân đạo của pháp luật xã hội chủ nghĩa, Luật hình sự quy định áp dụng hình phạt nhẹ.
Bởi người phạm tội trong trường hợp này là người mẹ trực tiếp sinh ra nạn nhân với tình mẫu tưt, họ phải giết con mình do ảnh hưởng tư tưởng lạc hậu, do tàn dư của xã hội cũ, những tệ nạn, hủ tục của xã họi hay những hoàn cảnh khách quan đặc biệt đưa người phụ nữ vào sự bế tắc… nhìn ở một góc độ khác thì họ nạn nhân của những tư tưởng lạc hậu, hoàn cảnh éo le trong cuộc sống. Bên cạnh đó người phụ nữ khi mang thai và sinh nở có nhiều diễn biến phức tạp về tâm lý và thể chất, sự kiềm chế hành vi cũng như nhận thức bị hạn chế. Ý nghĩa của việc quy định tội giết con mới đẻ 1. Ý nghĩa về mặt lý luận Giết con mới đẻ là tội phạm thuộc nhóm tội xâm phạm tính mạng sức khỏe, danh dự nhân phẩm của con người.
Việc quy định tội giết con mới đẻ vào nhóm tội này là dựa trên những cơ sở lý luận chặt chẽ và có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Việc quy định tội giết con mới đẻ về mặt lý luận đáp ứng yêu cầu bảo vệ quyền trẻ em nói riêng và con người nói chung. Quyền của trẻ em đã được ghi nhận chi tiết tại các văn kiện quốc tế. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Xét ở góc độ luật quốc tế, các quyền và tự do cá nhân đầu đầu tiên được ghi nhận trong một văn kiện quốc tế đó là Tuyên ngôn Quốc tế về nhân quyền, 1948 (UDHR) và Công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị 1966 (ICCPR) đã đặt nền móng cho việc tạo dựng một hệ thống tương đối đầy đủ các văn kiện quốc tế về quyền dân sự và chính trị của con người, một cơ chế quốc tế về bảo vệ và thúc đẩy các quyền dân sự và chính trị của con người, biến các quyền dân sự và chính trị của con người trở thành một bộ phận quan trọng cấu tạo thành hệ thống các quyền con người.
Việt Nam gia nhập Công ước ngày 24/09/1984. Tính tới thời điểm hiện tại, Công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị của con người năm 1966 là văn bản pháp lý phổ cập, quy định đầy đủ và toàn diện nhất các quyền dân sự và chính trị của con người nói chung, đặc biệt quyền được sống của con người [42, tr. Quyền được sống được đề cập đầu tiên trong Điều 3 UDHR và tiếp tục được ghi nhận tại Điều 6 ICCPR: “Mọi người đều có quyền cố hữu là được sống. Quyền này phải được pháp luật bảo vệ.
Không ai có thể bị tước mạng sống một cách tùy tiện” [10].