Tóm tắt luận văn tội cố ý làm trái quy định về quản lý kinh tế - Khoa Luật ĐHQG Hà Nội

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls tội cố ý làm trái quy định của nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng trong, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Văn Minh
• Người hướng dẫn: TSKH.PGS Lê Cảm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Tội Cố Ý Làm Trái Quy Định Của Nhà Nước Về Quản Lý Kinh Tế Gây Hậu Quả Nghiêm Trọng Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC QUY PHẠM VỀ TỘI CỐ Ý LÀM TRÁI QUY ĐỊNH CỦA NHÀ NƯỚC VỀ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Sự hình thành và phát triển của các quy phạm về tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế trước pháp điển hóa lần thứ nhất năm 1985
• 1.1.1. Thời kỳ từ năm 1945 đến năm 1954
• 1.1.2. Thời kỳ từ 1954 đến năm 1975
• 1.1.3. Thời kỳ từ năm 1976 đến trước pháp điển hóa lần thứ nhất năm 1985
• 1.2. Tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế trong Bộ luật hình sự đầu tiên của đất nước đã thống nhất năm 1985
• 1.3. Tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng trong Bộ luật hình sự năm 1999
• 1.4. Phạm tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng không có các tình tiết định khung hình phạt
• 1.5. Phạm tội thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2 của điều luật
• 1.6. Phạm tội thuộc các trường hợp quy định tại khoản 3 của điều luật
• 1.7. Hình phạt bổ sung đối với người phạm tội
• 2. CHƯƠNG 2: NHẬN THỨC CHUNG VỀ TỘI CỐ Ý LÀM TRÁI QUY ĐỊNH CỦA NHÀ NƯỚC VỀ QUẢN LÝ KINH TẾ GÂY HẬU QUẢ NGHIÊM TRỌNG
• 2.1. Khái niệm tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng
• 2.2. Dấu hiệu pháp lý của tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng
• 2.2.1. Các dấu hiệu về chủ thể của tội phạm
• 2.2.2. Khách thể của tội phạm
• 2.2.3. Dấu hiệu về mặt khách quan của tội phạm
• 2.2.4. Mặt chủ quan của tội phạm
• 2.3. Phân biệt tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng với một số tội phạm khác
• 2.3.1. Phân biệt với tội tham ô tài sản (Điều 278 Bộ luật hình sự năm 1999)
• 2.3.2. Phân biệt với tội sử dụng trái phép tài sản (Điều 142 Bộ luật hình sự năm 1999)
• 2.3.3. Phân biệt với tội thiếu trách nhiệm gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản Nhà nước (Điều 144 Bộ luật hình sự năm 1999)
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI CỐ Ý LÀM TRÁI QUY ĐỊNH CỦA NHÀ NƯỚC VỀ QUẢN LÝ KINH TẾ GÂY HẬU QUẢ NGHIÊM TRỌNG
• 3.1. Những yêu cầu khách quan trong hướng hoàn thiện tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng
• 3.2. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật hình sự về tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng
• 3.3. Công tác xây dựng pháp luật
• 3.4. Công tác thực thi và áp dụng pháp luật
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội cố ý làm trái quy định nhà nước trong luật hình sự Việt Nam

Tội cố ý làm trái quy định của nhà nước về quản lý kinh tế là một trong những vấn đề phức tạp trong luật hình sự Việt Nam. Tội phạm này không chỉ gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế mà còn ảnh hưởng đến sự ổn định của xã hội. Việc hiểu rõ về tội cố ý làm trái quy định nhà nước là cần thiết để có những biện pháp phòng ngừa và xử lý hiệu quả.

1.1. Khái niệm tội cố ý làm trái quy định nhà nước

Tội cố ý làm trái quy định nhà nước được hiểu là hành vi vi phạm các quy định pháp luật trong quản lý kinh tế, gây ra hậu quả nghiêm trọng. Hành vi này thường xuất phát từ động cơ cá nhân, lợi ích nhóm, và có thể gây thiệt hại lớn cho tài sản nhà nước và xã hội.

1.2. Lịch sử hình thành quy định về tội cố ý làm trái

Quy định về tội cố ý làm trái quy định nhà nước đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ những năm đầu sau cách mạng, các quy định này đã dần được hoàn thiện để phù hợp với tình hình thực tiễn và yêu cầu quản lý kinh tế của nhà nước.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội cố ý làm trái quy định nhà nước

Mặc dù đã có nhiều quy định pháp luật để xử lý tội cố ý làm trái quy định nhà nước, nhưng thực tế vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vụ án liên quan đến tội phạm này thường có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều đối tượng và tổ chức khác nhau.

2.1. Những khó khăn trong việc phát hiện tội phạm

Việc phát hiện tội cố ý làm trái quy định nhà nước gặp nhiều khó khăn do tính chất tinh vi của các hành vi phạm tội. Nhiều trường hợp, tội phạm được thực hiện dưới hình thức hợp pháp, gây khó khăn cho cơ quan chức năng trong việc điều tra và xử lý.

2.2. Thách thức trong việc áp dụng pháp luật

Áp dụng pháp luật trong các vụ án tội cố ý làm trái quy định nhà nước thường gặp khó khăn do sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật. Điều này dẫn đến việc xử lý không nhất quán và thiếu hiệu quả.

III. Phương pháp và giải pháp phòng ngừa tội cố ý làm trái quy định nhà nước

Để giảm thiểu tình trạng tội cố ý làm trái quy định nhà nước, cần có những phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong việc tuân thủ pháp luật là rất quan trọng.

3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền pháp luật

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức và người dân về tội cố ý làm trái quy định nhà nước. Điều này giúp nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật trong xã hội.

3.2. Cải cách quy trình điều tra và xử lý tội phạm

Cần cải cách quy trình điều tra và xử lý tội phạm để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong điều tra cũng là một giải pháp hữu hiệu để phát hiện và xử lý tội phạm kịp thời.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội cố ý làm trái quy định nhà nước

Nghiên cứu về tội cố ý làm trái quy định nhà nước đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các kết quả nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng pháp luật trong lĩnh vực này cần được cải thiện để đạt hiệu quả cao hơn.

4.1. Các vụ án điển hình về tội cố ý làm trái

Nhiều vụ án điển hình đã được đưa ra xét xử, cho thấy tính chất nghiêm trọng của tội cố ý làm trái quy định nhà nước. Những vụ án này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến uy tín của các cơ quan nhà nước.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu thực tiễn đã chỉ ra rằng, việc xử lý tội cố ý làm trái quy định nhà nước cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng. Điều này giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm.

V. Kết luận và tương lai của tội cố ý làm trái quy định nhà nước

Tội cố ý làm trái quy định nhà nước là một vấn đề phức tạp và cần được giải quyết triệt để. Trong tương lai, cần có những chính sách và biện pháp mạnh mẽ hơn để phòng ngừa và xử lý hiệu quả loại tội phạm này.

5.1. Định hướng phát triển pháp luật trong tương lai

Cần có những định hướng phát triển pháp luật rõ ràng để phù hợp với tình hình thực tiễn. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật về tội cố ý làm trái quy định nhà nước là rất cần thiết.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng chống tội phạm

Hợp tác quốc tế trong phòng chống tội cố ý làm trái quy định nhà nước là một yếu tố quan trọng. Việc chia sẻ thông tin và kinh nghiệm giữa các quốc gia sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu tội phạm tại Việt Nam, tội phạm kinh tế chỉ chiếm từ 12% đến 15% tổng số các vụ án hình sự nhưng lại gây ra thiệt hại tài chính chiếm đa số trong tổng số thiệt hại do tội phạm gây ra trên toàn quốc. Trong đó, hành vi cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng nổi lên như một vấn nạn nhức nhối, gây thất thoát hàng nghìn tỷ đồng vốn ngân sách và làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào sự điều hành kinh tế của Nhà nước. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm sáng tỏ bản chất pháp lý, các yếu tố cấu thành tội phạm và thực tiễn xét xử tội danh này theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 (tiền thân là Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 1985).

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa tiến trình phát triển của các quy phạm pháp luật hình sự từ năm 1945 đến năm 1999, phân tích các dấu hiệu định tội, định khung và đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống quy chuẩn pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát các dữ liệu thực tiễn và hồ sơ xét xử từ năm 1996 đến năm 2005 trên phạm vi cả nước, đặc biệt đi sâu vào hai lĩnh vực nhạy cảm là Tài chính - Ngân hàng và Xây dựng cơ bản (lĩnh vực chiếm từ 30% đến 35% GDP cả nước). Ý nghĩa thực tiễn của công trình nhằm cung cấp luận cứ khoa học để chuẩn hóa quy trình phân định tội danh, giảm thiểu nguy cơ bỏ lọt tội phạm hoặc hình sự hóa các quan hệ kinh tế, hướng tới mục tiêu nâng cao tỷ lệ thu hồi tài sản bị thất thoát đạt trên 80% trong các vụ án kinh tế trọng điểm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự Việt Nam do các học giả tiêu biểu như Lê Cảm, Nguyễn Ngọc Hòa và Võ Khánh Vinh phát triển, kết hợp với lý thuyết quản lý nhà nước về kinh tế trong thời kỳ đổi mới. Khung phân tích lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm pháp lý then chốt:

Thứ nhất, "Quản lý kinh tế" được xác định là sự tác động có định hướng của Nhà nước lên toàn bộ nền kinh tế quốc dân thông qua hệ thống pháp luật, chính sách và công cụ tài chính.

Thứ hai, "Chủ thể đặc biệt" là người có chức vụ, quyền hạn do bổ nhiệm, bầu cử hoặc hợp đồng, được giao thực hiện công vụ nhất định.

Thứ ba, "Hành vi làm trái" là việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng các chuẩn tắc, quy định quản lý đã được thể chế hóa.

Thứ tư, "Hậu quả nghiêm trọng" được lượng hóa rõ ràng theo Điều 165 Bộ luật Hình sự năm 1999 qua 3 mức thiệt hại vật chất: từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng (khoản 1), từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng (khoản 2), và từ 1 tỷ đồng trở lên (khoản 3).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng bao gồm hệ thống văn bản pháp quy từ năm 1945 đến năm 2007, kết hợp cùng hồ sơ thống kê thực tiễn từ Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 1.505 dự án xây dựng cơ bản và 52 ngân hàng thương mại cổ phần trên toàn quốc, cùng dữ liệu khảo sát từ hơn 500 hồ sơ vụ án kinh tế điển hình trong giai đoạn 1996 - 2005. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phân tầng có chủ đích, tập trung vào các địa bàn trọng điểm kinh tế và các lĩnh vực có mức độ thiệt hại tài sản lớn nhất.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phân tích quy phạm luật học so sánh, tổng hợp logic và thống kê xã hội học tội phạm. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, giúp so sánh sự biến đổi của các cấu thành tội phạm qua các thời kỳ (đặc biệt giữa Bộ luật Hình sự 1985 và 1999), đồng thời đánh giá chính xác mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại thực tế. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt chiều dài lịch sử lập pháp từ năm 1945, tập trung phân tích sâu dữ liệu 10 năm chuyển đổi kinh tế (1996 - 2005).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng là môi trường phát sinh sai phạm có quy mô thiệt hại đặc biệt lớn. Kết quả khảo sát trên 52 ngân hàng thương mại cổ phần cho thấy chỉ có khoảng 11,5% (tương đương 6 ngân hàng) hoạt động ổn định, trong khi có tới 25% (13 ngân hàng) bị đặt vào tình trạng kiểm soát đặc biệt do vi phạm nghiêm trọng các quy định về tín dụng và bảo đảm tiền vay theo Nghị định 178/1999/NĐ-CP. Điển hình như vụ án EPCO - Minh Phụng làm thất thoát trên 5.000 tỷ đồng, hay vụ sai phạm tại Agribank gây thất thoát gần 500 tỷ đồng thông qua các giao dịch ngoại tệ trái phép lên tới 30 triệu euro.

Thứ hai, trong lĩnh vực Xây dựng cơ bản (nơi vốn ngân sách nhà nước đầu tư lên tới 35 tỷ USD trong giai đoạn 2001 - 2005), sai phạm diễn ra mang tính hệ thống. Đoàn giám sát của Quốc hội khi kiểm tra 1.505 dự án đã phát hiện 176 dự án sai phạm về thẩm định, 198 dự án vi phạm quy chế đấu thầu và 802 công trình vi phạm thiết kế, vật tư. Thanh tra chuyên ngành trên 31 dự án trọng điểm với tổng vốn 17.300 tỷ đồng ghi nhận 100% dự án đều có sai phạm, với tổng số tiền thiệt hại và lãng phí lên đến hơn 2.000 tỷ đồng. Ngoài ra, kiểm tra diện rộng 6.708 công trình tại 61 tỉnh thành phát hiện 1.753 công trình (chiếm 26,13%) không tuân thủ trình tự thủ tục đầu tư và 2.087 công trình quyết toán khống khối lượng.

Thứ ba, nghiên cứu hồ sơ giai đoạn 1996 - 2005 chỉ ra đặc điểm nhân thân đặc thù của người phạm tội: trên 85% đối tượng là nam giới, khoảng 75% tập trung ở độ tuổi từ 40 đến 55 tuổi. Phần lớn các đối tượng đều có trình độ chuyên môn đại học, giữ chức vụ lãnh đạo quản lý và có trình độ lý luận chính trị cao, trong đó tỷ lệ đảng viên chiếm đa số.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng trên bắt nguồn từ cơ chế quản lý "xin - cho" còn tồn tại, sự thiếu đồng bộ của hệ thống văn bản dưới luật và sự buông lỏng kiểm soát nội bộ. Ranh giới giữa sự "năng động, dám nghĩ dám làm" vì lợi ích chung và hành vi "cố ý làm trái vì động cơ cá nhân" trong thực tiễn rất mong manh. Kết quả nghiên cứu củng cố quan điểm của các chuyên gia đầu ngành về việc cần thiết phải phi hình sự hóa các rủi ro kinh doanh hợp pháp, đồng thời tăng cường định lượng cụ thể các dấu hiệu thiệt hại phi vật chất.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu sai phạm trong xây dựng cơ bản (với 26,13% sai phạm thủ tục, 31,11% lập khống dự toán và 42,76% sai phạm chất lượng, thiết kế). Đồng thời, một bảng ma trận so sánh đối chiếu khung hình phạt giữa Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 1985 và Điều 165 Bộ luật Hình sự năm 1999 sẽ mô tả trực quan xu hướng phân hóa trách nhiệm hình sự: Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định mức phạt khởi điểm nhẹ hơn (khoản 1 từ 1 đến 5 năm tù so với 1 đến 7 năm của luật cũ), nhưng tăng cường hình phạt bổ sung tịch thu tài sản nhằm khắc phục triệt để hậu quả kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện kỹ thuật lập pháp hình sự: Quốc hội và Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần sớm ban hành Nghị quyết hướng dẫn định lượng tiêu chí "hậu quả nghiêm trọng khác", "hậu quả rất nghiêm trọng khác" và "hậu quả đặc biệt nghiêm trọng khác" ngoài thiệt hại tài sản. Mục tiêu nhằm giảm 50% các trường hợp đình chỉ hoặc chuyển xử lý hành chính do vướng mắc định danh trong vòng 12 đến 24 tháng tới.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình thẩm định tín dụng: Ngân hàng Nhà nước cần thắt chặt quy chế cho vay, xây dựng hệ thống kiểm toán tự động theo thời gian thực và thực hiện nghiêm các quy định về tài sản bảo đảm. Mục tiêu kéo giảm tỷ lệ nợ xấu do sai phạm chủ quan của cán bộ ngân hàng xuống dưới 2% toàn hệ thống trong lộ trình 3 năm.

Thứ ba, minh bạch hóa hoạt động đầu tư công: Bộ Xây dựng phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư triển khai cổng đấu thầu điện tử quốc gia cho 100% dự án sử dụng vốn nhà nước, thiết lập cơ chế giám sát độc lập nhằm triệt tiêu khoảng 80% tình trạng thông thầu, bán thầu và nghiệm thu khống trong thời hạn 2 năm.

Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn của các cơ quan tiến hành tố tụng: Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về tài chính doanh nghiệp, giám định tư pháp xây dựng cho 100% điều tra viên, kiểm sát viên chuyên trách án kinh tế trong vòng 18 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Tài liệu cung cấp căn cứ thực tiễn để phân định ranh giới giữa Điều 165 với tội Tham ô tài sản (Điều 278) và tội Thiếu trách nhiệm gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản Nhà nước (Điều 144), giúp nâng cao độ chính xác trong định tội danh.

Thứ hai, Lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước và cán bộ quản lý ngân hàng: Nghiên cứu giúp nhận diện các lỗ hổng quản trị, ranh giới rủi ro pháp lý trong hoạt động cho vay, đấu thầu và quản lý tài sản công để chủ động phòng ngừa sai phạm.

Thứ ba, Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Hình sự: Công trình là nguồn tài liệu tham khảo giá trị về lịch sử lập pháp từ năm 1945 và phương pháp tiếp cận phân tích cấu thành tội phạm kinh tế.

Thứ tư, Luật sư và chuyên viên tư vấn pháp lý: Luận văn cung cấp hệ thống luận cứ thực chứng và giải thích quy phạm chi tiết, hỗ trợ đắc lực cho hoạt động bào chữa và tư vấn tuân thủ pháp luật cho khách hàng doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hiệu pháp lý bắt buộc về mặt chủ thể của tội phạm này là gì? Chủ thể của tội danh này bắt buộc phải là chủ thể đặc biệt, tức người có chức vụ, quyền hạn được Nhà nước hoặc tổ chức giao phó. Người không có chức vụ chỉ có thể tham gia với vai trò đồng phạm.

Mức thiệt hại bao nhiêu thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 165 Bộ luật Hình sự năm 1999? Hành vi vi phạm gây thiệt hại từ 100 triệu đồng trở lên sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu thiệt hại dưới 100 triệu đồng, người vi phạm chỉ bị xử lý hình sự khi đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn tái phạm gây hậu quả nghiêm trọng.

Làm thế nào để phân biệt tội Cố ý làm trái với tội Tham ô tài sản? Điểm khác biệt căn bản nằm ở mục đích chiếm đoạt. Tội Tham ô tài sản đòi hỏi hành vi chiếm đoạt tài sản được giao thành tài sản riêng, trong khi tội Cố ý làm trái người phạm tội hành động vì vụ lợi tập thể, động cơ cá nhân hoặc làm trái nguyên tắc quản lý mà không trực tiếp chiếm đoạt tài sản đó cho bản thân.

Tại sao lĩnh vực xây dựng cơ bản lại chiếm tỷ lệ vi phạm cao? Do quy trình đầu tư xây dựng cơ bản trải qua nhiều khâu phức tạp như khảo sát, thiết kế, đấu thầu, thi công và quyết toán, kết hợp với vốn đầu tư chiếm tới 30% đến 35% GDP nhưng cơ chế thanh tra, giám sát còn nhiều kẽ hở.

Người phạm tội vì nể nang cấp trên hoặc vì lợi ích chung của cơ quan có bị phạt tù không? Có. Theo quy định pháp luật, chỉ cần có hành vi lợi dụng chức vụ cố ý làm trái quy định và gây thiệt hại từ 100 triệu đồng trở lên thì cấu thành tội phạm. Động cơ nể nang hoặc vì lợi ích cục bộ chỉ là tình tiết xem xét khi lượng hình chứ không loại trừ trách nhiệm hình sự.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa toàn diện quá trình tiến hóa của các quy phạm hình sự về tội cố ý làm trái từ các sắc lệnh năm 1945 đến Bộ luật Hình sự năm 1999.
• Luận văn phân tích sâu sắc cấu thành tội phạm với 4 yếu tố đặc trưng, làm rõ tính chất chủ thể đặc biệt và các khung định lượng thiệt hại tài chính.
• Khảo sát thực chứng trên 1.505 dự án xây dựng và 52 ngân hàng thương mại đã chỉ ra mức độ thiệt hại nghiêm trọng và cơ chế hình thành sai phạm.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược, gắn liền với mục tiêu lượng hóa quy chuẩn và đào tạo chuyên môn trong lộ trình từ 12 đến 36 tháng.
• Luận văn là tài liệu học thuật và thực tiễn thiết thực; các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cơ quan tư pháp nên khai thác trực tiếp nguồn tư liệu này tại Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội để nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm kinh tế trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC QUY PHẠM VỀ TỘI CỐ Ý LÀM TRÁI QUY ĐỊNH CỦA NHÀ NƯỚC VỀ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC QUY PHẠM VỀ TỘI CỐ Ý LÀM TRÁI QUY ĐỊNH CỦA NHÀ NƯỚC VỀ QUẢN LÝ KINH TẾ TRƯỚC PHÁP ĐIỂN HÓA LẦN THỨ NHẤT NĂM 1985 Quá trình hình thành và phát triển của các quy phạm về tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gắn liền với sự phát triển của các chính sách pháp luật của đất nước. Sự hình thành và phát triển của các quy phạm pháp luật về tội cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế có thể được tìm hiểu qua từng thời kỳ, giai đoạn cụ thể sau đây. Thời kỳ từ năm 1945 đến năm 1954 Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công đã khai sinh ra nước Việt nam dân chủ cộng hòa, nước ta đã phải đương đầu với rất nhiều khó khăn, thử thách do giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm và đặc biệt nền kinh tế kiệt quệ sau chiến tranh.

Lợi dụng những khó khăn trước mắt về kinh tế, nhiều hành vi tội phạm kinh tế trong thời kỳ này xuất hiện ngày càng nhiều như; nạn buôn lậu, buôn bán hàng cấm, làm bạc giả xảy ra rất phức tạp. Trong đó có cả một số cán bộ của các cơ quan nhà nước, nhà máy công, sở cũng lợi dụng biển thủ công quỹ, nhận hối lộ… Sau khi giành được độc lập, Đảng và Nhà nước ta, mà đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định chính sách pháp luật trong nhà nước dân chủ nhân dân; "Trước chúng ta đã bị quân chủ chuyên chế cai trị, rồi đến chế độ thực dân không kém phần chuyên chế, nên nước ta không có Hiến pháp. Nhân dân ta không được hưởng quyền tự do dân chủ. Chúng ta phải có một 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hiến pháp dân chủ" [24, tr.

Nhất quán chủ trương đó, Nhà nước ta đã cho ra đời bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa và các chính sách pháp luật phù hợp với tình hình thực tế của từng giai đoạn lịch sử góp phần bảo vệ nền độc lập của dân tộc, bảo vệ lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, xây dựng đất nước ổn định và phát triển. Nhưng do thời kỳ này chúng ta vừa giành được độc lập, trước mắt chúng ta đang còn rất nhiều việc cần phải thực hiện ngay như; phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội… Do vậy, việc ban hành các chính sách pháp luật vẫn còn nhiều hạn chế, trong đó có các nguyên nhân chủ quan và khách quan. Xét về nguyên nhân chủ quan, vừa giành được chính quyền về tay nhân dân. Bộ máy nhà nước ta thời kỳ này còn non trẻ.

Mặt khác, đội ngũ cán bộ nước ta thời kỳ này còn nhiều hạn chế về trình độ chuyên môn nhất là về kỹ thuật lập pháp. Tuy nhiên, do tình hình hết sức khẩn trương không thể ban hành kịp các văn bản quy phạm pháp luật nói chung, văn bản quy phạm pháp luật hình sự cần thiết nói riêng nên ngày 10/10/1945, Nhà nước ta đã ban hành Sắc lệnh số 47-SL cho tạm thời giữ các luật lệ cũ, trong đó có Bộ "Luật hình An Nam", Bộ "Hoàng Việt hình luật" và Bộ "Hình luật pháp tu chính" với điều kiện không trái với nguyên tắc độc lập của nước Việt Nam và chính thể dân chủ cộng hòa [30, tr. Xét về nguyên nhân khách quan, sau khi giành được chính quyền, Đảng và Nhà nước ta ra sức củng cố và giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội. Được thể hiện bằng hành động cụ thể, chống thù trong giặc ngoài.

Do vậy mà công tác ban hành các chính sách pháp luật chưa được chú trọng. Trong giai đoạn này, Chính phủ đã ban hành một số sắc lệnh quan trọng làm cơ sở pháp lý cho công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm kinh tế như Sắc lệnh số 26/SL ngày 25/2/1946 về trừng trị tội phá hoại cộng sản; Sắc lệnh 223/SL ngày 17/11/1946 quy định truy tố các tội hối lộ, biển thủ công quỹ. Trong một loạt các hành vi phạm tội trên, có chứa đựng một phần 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nào hành vi cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế mà sau này được quy định thành một tội riêng. Hành vi cố ý làm trái quy định của nhà nước về quản lý kinh tế trong giai đoạn này chưa được quy định cụ thể trong các văn bản chính sách, pháp luật của Nhà nước một cách cụ thể, riêng biệt mà nó được đan xen cùng với một số tội phạm khác.

Các tội phạm nói chung, tội phạm kinh tế nói riêng trong thời kỳ này được xử lý chủ yếu dựa vào quan điểm đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước lúc bấy giờ. Tóm lại, trong thời kỳ này, sự phát triển của hệ thống pháp luật nói chung vẫn còn thiếu và yếu, trong đó sự hình thành và phát triển của các quy phạm của tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế chưa cụ thể và thiếu rõ ràng. Các quy phạm này mới chỉ đề cập về loại hành vi của tội cố ý làm trái, giai đoạn này vẫn chưa có tiêu chí cụ thể. Càng về các thời kỳ sau này tội cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế ngày càng được quy định rõ ràng và cụ thể hơn.

Thời kỳ từ 1954 đến năm 1975 Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Hiệp định Giơnevơ được ký kết. Nước ta tạm thời bị chia cắt làm hai miền với hai chế độ chính trị khác nhau. Ở miền Bắc, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, toàn thể nhân dân ta bước vào thời kỳ mới khắc phục hậu quả sau chiến tranh, phục hồi kinh tế, ổn định trật tự xã hội và đời sống nhân dân. Trong giai đoạn này, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành một loạt các chính sách pháp luật, trong đó có những quy phạm để trừng trị và răn đe những hành vi cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế.

1- Những nhiệm vụ mà Chính phủ đã đề ra: hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục lại nên kinh tế quốc dân, làm giảm bớt khó khăn về đời sống của nhân dân phù hợp với tình hình đất nước ta, phù hợp với nguyện vọng của 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mọi tầng lớp nhân dân, phù hợp cho công cuộc đấu tranh cho hòa bình thống nhất, độc lập dân chủ của nhân dân ta. Phương châm khôi phục kinh tế, khôi phục và phát triển nông nghiệp, khôi phục công nghiệp và thương nghiệp đều hướng về dân sinh phục vụ cho sản xuất của nhân dân, phục vụ cho công cuộc kiến thiết của nước nhà (Nghị quyết kinh tế 1955 của Quốc hội) Ngày 15/6/1956 của Chủ tịch nước đã ban hành Sắc lệnh số 267-SL về trừng trị những âm mưu, hành động phá hoại hoặc làm thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, của Hợp tác xã và của nhân dân, làm cản trở việc thực hiện chính sách, kế hoạch xây dựng kinh tế và văn hóa "Sự nghiệp xây dựng kinh tế và văn hóa của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa nhằm phục vụ lợi ích của toàn dân. Kẻ nào phá hoại sự nghiệp ấy là làm hại nhân dân. Để góp phần vào việc bảo vệ sự nghiệp xây dựng kinh tế và văn hóa, nay ban hành sắc lệnh này nhằm trừng trị những âm mưu, hành động phá hoại hoặc làm thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, của hợp tác xã và của nhân dân, làm cản trở việc thực hiện chính sách, kế hoạch xây dựng kinh tế và văn hóa" (Sắc lệnh số 267) Điều 4 của Sắc lệnh 267 ngày 15/6/1956 còn quy định như sau: Kẻ nào vì mục đích phá hoại mà làm cản trở việc thực hiện chính sách, kế hoạch kinh tế và văn hóa của nhà nước bằng bất cứ cách nào như: tuyên truyền chống phá chính sách, chống kế hoạch, phao đồn tin bịa đặt gây sự nghi ngờ hoang mang trong quần chúng, hành động chống chính sách, chống kế hoạch, không làm hoặc làm sai công việc mình phụ trách, làm gián đoạn công việc thường xuyên; kìm hãm sự phát triển của một bộ phận, một ngành hoạt động, gây mâu thuẫn, chia rẽ nội bộ công nhân viên, cán bộ, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xã viên hoặc chia rẽ nhân dân và cán bộ …sẽ bị phạt từ 5 năm đến 20 năm tù.

Quy phạm này một lần nữa phản ánh quan điểm của Nhà nước ta trong việc trừng trị những hành vi gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, Hợp tác xã và của nhân dân. Sau khi chúng ta thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1960- 1965) và nhất là từ khi đế quốc Mỹ gây ra chiến tranh phá hoại ở miền Bắc nước ta, công tác tổ chức và quản lý kinh tế, việc xây dựng và thi hành các chế độ, thể lệ về quản lý kinh tế có phần bị buông lỏng; công tác giáo dục và phát động quần chúng đông đảo tham gia bảo vệ của công làm chưa tốt. Việc trừng trị những hành động nhằm xâm hại tài sản xã hội chủ nghĩa cũng thiếu nghiêm minh và kịp thời. Những hiện tượng tiêu cực như tham ô, trộm cắp, lãng phí tài sản của Nhà nước và của Hợp tác xã chưa được ngăn chặn một cách có hiệu quả, được thể hiện qua một số vụ án cụ thể trong thời kỳ đó.

Ví dụ 1: Vụ Nguyễn Hữu Cờ và đồng bọn tham ô, cố ý làm trái. Ngày 17/7/1960 Nguyễn Hữu Cờ và đồng bọn tham ô ở nhà máy in Tiến Bộ, Hà Nội, lợi dụng những sở hở về quản lý kinh tế của giám đốc nhà máy, Nguyễn Huy Cờ (nhân viên kế toán) đã cấu kết với Trương Công Nhận và Trần Văn Pha (nhân viên cung ứng) hoạt động tham ô, cố ý làm trái. Những hoạt động phạm tội của Cờ và đồng bọn lại được Trần Cao Tưởng (Phó phòng tài vụ) bao che, nên hiện tượng vi phạm kéo dài, gây thiệt hại cho Nhà nước số tiền 92. Tổng kết trong 2 năm 1961 - 1962 đã phát hiện 55 vụ gây thiệt hại về kinh tế bắt 503 tên tội phạm [37, tr.

Ví dụ 2: Vụ Trần Công Khanh cố ý làm sai chế độ quản lý kinh tế tài chính của Nhà nước.