Chương 1: Cơ sở lý luận của việc tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi. Chương 2: Thực trạng tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tại Trường mầm non Tuổi Thần Tiên, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai. - Phần kết luận và kiến nghị sư phạm. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề về việc tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ mẫu giáo 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài về việc tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ mẫu giáo Ở các nước trên thế giới, trò chơi đóng vai theo chủ đề là một trong những loại trò chơi đón nhận nhiều sự quan tâm của các nhà giáo dục. Chính vì thế, số lượng công trình nghiên cứu về loại trò chơi này khá nhiều. Piaget – nhà Tâm lý học người Thuỵ Sĩ ở thế kỷ XX đã đề cập đến trò chơi đóng vai theo chủ đề của trẻ em qua những thành tựu nghiên cứu về sự phát triển trí tuệ trẻ em, đặc biệt qua các thời kì phát triển của trẻ em (O’Reilly, 1995; Striano, Tomasello, & Rochat, 2001, được trích dẫn trong Berk, 2012) và cho rằng trò chơi giả vờ là một hoạt động nhằm củng cố lược đồ (schemas), giúp trẻ phát triển tư duy trừu tượng, biết tự điều chỉnh cảm xúc qua những gì mà trẻ đã và đang trải nghiệm (Piaget, 1962, được trích trong Saskatchewan Online Curriculum, 2010).
Nhà Tâm lý học người Nga – Lev Vygotsky (1933, 1978) giải thích nó như một hoạt động quan trọng giúp hỗ trợ sự phát triển các chức năng nhận thức của trẻ em (Smolucha & Smolucha, 1998; Vygotsky, 1933/1967, 1933/1976, được trích trong O. Snapir, 2003) như: giúp trẻ thể hiện những mong muốn (Karpov, 2003, được trích dẫn trong Scharer, 2017) và giải quyết mâu thuẫn của chính bản thân (mâu thuẫn giữa nhu cầu muốn thực hiện và khả năng chưa cho phép); giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, tức là trẻ học cách hành động phù hợp với ý tưởng cũng như trẻ tưởng tượng với vật thay thế; giúp trẻ biết kiểm soát bản thân, tuân thủ các chuẩn mực xã hội vì trong trò chơi luôn có các quy tắc; giúp trẻ phát triển về mặt nhận thức và tình cảm xã hội do trò chơi giả bộ tạo ra một vùng phát triển gần nhất của trẻ em (zone of proximal development (ZPD)); giúp trẻ phát triển ngôn ngữ do trẻ thường xuyên sử dụng ngôn ngữ trong khi chơi. 7 Tiếp tục công trình nghiên cứu của tác giả J. Vygotsky, nhiều tác giả đã nghiên cứu một cách toàn diện về trò chơi đóng vai theo chủ đề của trẻ mẫu giáo, điển hình một số tác giả sau: Tác giả Sara Smilansky (1990, được trích trong Matthews, 2008) tập trung nghiên cứu vào trò chơi đóng vai theo chủ đề và tìm hiểu rõ tầm quan trọng của loại trò chơi này đối với việc học của trẻ em.
Theo tác giả, trò chơi đóng vai theo chủ đề đề cập đến việc trẻ em giả vờ là một ai đó, không phải là chính mình (Smilansky, 1968, được trích trong Bluiett, 2009). Trong trò chơi này, trẻ biết giao tiếp với bạn chơi và tích hợp kiến thức hoặc tái diễn lại những điều trẻ hiểu về thế giới xung quanh (Farver, 1992; Garver, 1990, được trích trong Bluiett, 2009). Trò chơi đóng vai theo chủ đề cũng là môi trường để trẻ có thể học cách giải quyết các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống (Smilansky & Sheftaya, 1990, được trích trong Saskatchewan Online Curriculum, 2010). Bà kết luận rằng, trò chơi đóng vai theo chủ đề là một trong những loại trò chơi có ảnh hưởng đến sự thành công của trẻ em.
Trong bài báo có tựa đề “Tầm quan trọng của chơi” (The Importance of Play) của Saskatchewan Online Curriculum (2010) cho rằng, khi trẻ mẫu giáo tham gia vào trò chơi đóng vai theo chủ đề, trẻ thể hiện sự hiểu biết ngày càng nhiều về thế giới xung quanh thông qua ngôn ngữ nói, ngôn ngữ cơ thể (phi ngôn ngữ) và trí tưởng tượng. Tác giả McClellan & Katz (1992, được trích trong Saskatchewan Online Curriculum, 2010) cho biết, những hành vi xã hội của trẻ khi tham gia vào trò chơi đóng vai theo chủ đề có thể khác nhau vì một số lý do như sau: tính khí, tính cách, nhu cầu, khả năng của từng trẻ, môi trường gia đình và kinh nghiệm trong quá khứ. Tác giả Dinham & Chalk (2018, được trích trong Victoria State Government, 2019) đề cập đặc điểm của trò chơi đóng vai theo chủ đề như sau: Trò chơi này có vai chơi được mở rộng, cốt truyện được xây dựng bởi chính trẻ, có ngôn ngữ riêng của trẻ, có sự tương tác với nhau, có chỉ đạo nhau. Tác giả cũng cho biết thêm, trẻ em sử dụng trò chơi này để thực hành ngôn ngữ và kỹ năng xã hội.
Điển hình: trong lúc tham gia chơi, khi chia sẻ kinh nghiệm, chờ tới lượt, khi tương tác trong các mối 8 quan hệ khác nhau (cha/ con, anh/ chị, bác sĩ/ bệnh nhân…), khi trao đổi với nhau về cách chơi. Ngoài ra, các tác giả cũng đề cao vai trò của người lớn trong trò chơi đóng vai theo chủ đề của trẻ mẫu giáo. Cụ thể một số tác giả sau đây: Trong lý thuyết của nhà Tâm lý học L. Vygotsky đề cao vai trò của người lớn.
Người lớn nên can thiệp vào lối chơi của trẻ và vai trò chính của người lớn là giúp trẻ hiểu được các vai trò xã hội có trong thế giới xung quanh. Nếu không có sự giải thích, trẻ em sẽ không thể chơi, và trò chơi giả bộ của chúng sẽ không phát triển, nghèo nàn (Karpov, 2003, được trích dẫn trong Scharer, 2017). Trong nghiên cứu của S. Smilansky (1990, được trích trong Matthews, 2008), bà quan sát những đứa trẻ từ những ngôi nhà khó khăn, ít có khả năng tham gia vào các trò chơi đóng vai theo chủ đề.
Bà thấy rằng, những đứa trẻ này không có kinh nghiệm và kỹ năng chơi trò chơi đóng vai theo chủ đề do chúng không nhận được sự quan tâm và giao tiếp với người lớn. Tác giả Jones & Reynold (1992, được trích trong Saskatchewan Online Curriculum, 2010) cho rằng người lớn đóng góp cho trò chơi đóng vai theo chủ đề của trẻ bằng cách người lớn giúp trẻ mở rộng ngôn ngữ nói, khả năng đọc viết đơn giản, cung cấp kiến thức và vật liệu để làm phong phú trò chơi. Tác giả Amy Halliburton (2009) cũng nhấn mạnh vai trò của người lớn khi hỗ trợ trẻ em tham gia trò chơi đóng vai theo chủ đề như sau: (1) Giáo viên cần tạo một khu vực chơi và cung cấp cho trẻ nhiều loại đồ vật. Hãy đảm bảo có khu vực lưu trữ đồ chơi.
(2) Giáo viên cần khuyến khích trẻ nói về trò chơi đóng vai theo chủ đề bằng cách yêu cầu trẻ mô tả trò chơi như: Trẻ đóng vai ai? Tại sao trẻ lại muốn đóng vai người đó?. Tuy nhiên, giáo viên không nên làm gián đoạn cuộc chơi của trẻ với nhiều câu hỏi đặt ra. (3) Người lớn có thể tham gia chơi cùng trẻ em, chẳng hạn như đưa ra các đề xuất cho các hoạt động và giới thiệu các từ vựng mới cho trẻ em. Nhưng, giáo viên chỉ là người hướng dẫn, còn trẻ là người dẫn dắt trò chơi.
(4) Đưa ra các chủ đề chơi dựa vào nhu cầu của trẻ. Trên đây là những điều mà giáo viên cần phải thực hiện khi tổ chức trò chơi giả bộ cho trẻ mẫu giáo. Từ đó cho 9 thấy, giáo viên không chỉ chuẩn bị cơ sở vật chất đầy đủ mà còn có biện pháp sư phạm phù hợp để kích thích trẻ tham gia trò chơi đóng vai theo chủ đề. Tác giả Sophia Hermann (2017) cũng tuyên bố ủng hộ quan điểm cần phải có sự hướng dẫn của người lớn để trò chơi được phát triển.
Người lớn có thể dạy cho trẻ các chuẩn mực xã hội, điều chỉnh cảm xúc, hành vi xã hội, đồng thời hợp tác với bạn cùng chơi (Gioia & Tobin, 2010, được trích dẫn trong Hermann, 2017). Tác giả đưa thêm một số biện pháp mà giáo viên có thể thực hiện trong trò chơi đóng vai theo chủ đề của trẻ mầm non như: Giúp trẻ lên kế hoạch chơi; cho trẻ đảm nhận và duy trì vai chơi; kéo dài trò chơi của trẻ trong một thời gian dài; kích thích trẻ sử dụng ngôn ngữ để phát triển nội dung của trò chơi; khuyến khích trẻ phối hợp với bạn. Tuỳ thuộc vào cấp độ chơi (khả năng chơi) của từng trẻ mà người lớn đưa ra những cách hỗ trợ phù hợp nhất. Các công trình nghiên cứu về trò chơi đóng vai theo chủ đề luôn được các nhà nghiên cứu giáo dục hết sức quan tâm.
Đa số các tác giả đều cho rằng để trẻ mầm non tham gia vào trò chơi đóng vai theo chủ đề thành công thì người lớn có vai trò hết sức quan trọng. Hiện nay, các nhà giáo dục Việt Nam vẫn luôn tiếp thu các thành quả mà các nhà nghiên cứu nước ngoài đã để lại về việc tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề và họ cũng đánh giá cao vai trò của người giáo viên trong trò chơi của trẻ. Những nghiên cứu ở Việt Nam về việc tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề cho trẻ mẫu giáo Trên thực tế, có rất nhiều nhà Tâm lý học và Giáo dục học ở Việt Nam đã đưa ra quan điểm của mình về trò chơi đóng vai theo chủ đề như tác giả Phạm Thị Châu, Nguyễn Thị Oanh, Trần Thị Sinh, Nguyễn Thị Ánh Tuyết, Nguyễn Thị Như Mai, Đinh Thị Kim Thoa, Nguyễn Thị Hoà, Nguyễn Thị Thanh Hà, Đinh Văn Vang… Sau đây là nhận định của một số tác giả: Tác giả Phạm Thị Châu, Nguyễn Thị Oanh, & Trần Thị Sinh (2004) cho biết trò chơi đóng vai theo chủ đề của trẻ mẫu giáo gồm có các thành phần cấu trúc như sau: chủ đề chơi, vai chơi, nội dung chơi, luật chơi. Tất cả những yếu tố này có liên 10 quan mật thiết với nhau và chi phối lẫn nhau.
Trò chơi đóng vai theo chủ đề sẽ không được diễn ra nếu thiếu một trong những yếu tố trên. Theo tác giả Nguyễn Thị Thanh Hà (2006), trò chơi đóng vai dành cho trẻ khoảng 2,5 tuổi hoặc 3 tuổi trở lên. Trò chơi đóng vai còn có tên gọi khác là trò chơi sắm vai. Trò chơi này có chủ đề rõ ràng.
Khi chơi, trẻ thể hiện vai một cách rõ nét.
