Các Tổ Chức Phi Chính Phủ Nước Ngoài Hoạt Động Tại Việt Nam: Thực Trạng, Triển Vọng và Giải Pháp

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh các tổ chức phi chính phủ nước ngoài hoạt động tại việt nam thực trạng triển vọng và giải pháp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Trần Thị Thanh Thanh
• Người hướng dẫn: TS. Lại Lâm Anh
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Quan Hệ Quốc Tế
• Đề tài: Các Tổ Chức Phi Chính Phủ Nước Ngoài Hoạt Động Tại Việt Nam: Thực Trạng, Triển Vọng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. TỔNG QUAN VỀ CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• 1.1. Cơ sở lý luận về các tổ chức Phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam
• 1.2. Khái niệm tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam
• 1.3. Đặc điểm của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam
• 1.4. Vai trò của các tổ chức phi chính phủ
• 1.5. Quan điểm của Việt Nam về các tổ chức phi chính phủ nước ngoài
• 2. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Các loại hình tổ chức Phi chính phủ nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam
• 2.2. Thực trạng hoạt động của các tổ chức Phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam
• 2.2.1. Trong lĩnh vực kinh tế- xã hội
• 2.2.2. Trong lĩnh vực y tế
• 2.2.3. Trong lĩnh vực giáo dục
• 2.2.4. Trong lĩnh vực môi trường
• 2.2.5. Trong các lĩnh vực khác
• 2.3. Đánh giá thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam
• 2.3.1. Đánh giá những thành tựu của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài hoạt động tại Việt Nam
• 2.3.2. Đánh giá những hạn chế trong hoạt động của các Tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam
• 2.3.3. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3. TRIỂN VỌNG HOẠT ĐỘNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Triển vọng trong hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam
• 3.1.1. Triển vọng trong lĩnh vực kinh tế - xã hội
• 3.1.2. Triển vọng trong lĩnh vực giáo dục
• 3.1.3. Triển vọng trong lĩnh vực y tế
• 3.1.4. Triển vọng trong lĩnh vực tài nguyên môi trường
• 3.1.5. Triển vọng trong một số lĩnh vực khác
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam
• 3.2.1. Quan điểm giải pháp
• 3.2.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam
• 3.2.2.1. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam trong lĩnh vực kinh tế- xã hội
• 3.2.2.2. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam trong lĩnh vực y tế
• 3.2.2.3. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam theo lĩnh vực giáo dục
• 3.2.2.4. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam theo lĩnh vực môi trường
• 3.2.2.5. Nhóm các giải pháp khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tổ Chức Phi Chính Phủ Nước Ngoài Tại Việt Nam

Tổ chức phi chính phủ (NGO) nước ngoài tại Việt Nam đã có sự phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Sự gia tăng này không chỉ thể hiện qua số lượng tổ chức mà còn qua sự đa dạng trong các lĩnh vực hoạt động. Các tổ chức này đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế, xã hội và môi trường tại Việt Nam. Theo số liệu, từ năm 1994 đến 2017, số lượng NGO nước ngoài đã tăng từ 210 lên hơn 1000 tổ chức. Điều này cho thấy sự quan tâm và đầu tư của cộng đồng quốc tế vào Việt Nam.

1.1. Khái Niệm và Đặc Điểm Của Tổ Chức Phi Chính Phủ

Tổ chức phi chính phủ là những tổ chức không thuộc chính phủ, hoạt động vì lợi ích công cộng. Chúng thường hoạt động trong các lĩnh vực như giáo dục, y tế, môi trường và phát triển cộng đồng. Đặc điểm nổi bật của các NGO này là tính tự nguyện và không vì lợi nhuận.

1.2. Vai Trò Của Tổ Chức Phi Chính Phủ Trong Phát Triển

Các tổ chức phi chính phủ nước ngoài đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển bền vững tại Việt Nam. Chúng không chỉ cung cấp nguồn lực tài chính mà còn chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ, góp phần nâng cao năng lực cho các tổ chức trong nước.

II. Thực Trạng Hoạt Động Của Các Tổ Chức Phi Chính Phủ Nước Ngoài Tại Việt Nam

Hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam hiện nay đang diễn ra trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức và hạn chế trong việc triển khai các dự án. Các tổ chức này thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn tài trợ và hợp tác với chính quyền địa phương.

2.1. Các Lĩnh Vực Hoạt Động Chính Của NGO

Các tổ chức phi chính phủ nước ngoài hoạt động chủ yếu trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục, môi trường và phát triển cộng đồng. Mỗi lĩnh vực đều có những dự án cụ thể nhằm cải thiện đời sống người dân và bảo vệ môi trường.

2.2. Đánh Giá Thành Tựu và Hạn Chế Trong Hoạt Động

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng các tổ chức phi chính phủ nước ngoài vẫn gặp phải nhiều hạn chế. Những khó khăn trong việc phối hợp với chính quyền và thiếu nguồn lực tài chính là những vấn đề cần được giải quyết.

III. Thách Thức Của Các Tổ Chức Phi Chính Phủ Nước Ngoài Tại Việt Nam

Các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Tâm lý e ngại từ phía chính quyền và cộng đồng là một trong những rào cản lớn nhất. Ngoài ra, sự thay đổi trong chính sách tài trợ quốc tế cũng ảnh hưởng đến hoạt động của các tổ chức này.

3.1. Tâm Lý E Ngại Đối Với NGO

Nhiều người dân và chính quyền vẫn còn e ngại về vai trò của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài. Điều này dẫn đến sự thiếu hợp tác và hỗ trợ cần thiết cho các dự án của họ.

3.2. Sự Thay Đổi Trong Chính Sách Tài Trợ

Chính sách tài trợ quốc tế đang có xu hướng thay đổi, khiến cho nhiều tổ chức phi chính phủ gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động. Việc tìm kiếm nguồn tài trợ mới là một thách thức lớn.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Của Tổ Chức Phi Chính Phủ

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam, cần có những giải pháp cụ thể. Việc cải thiện môi trường pháp lý và tăng cường hợp tác với chính quyền là rất quan trọng.

4.1. Cải Thiện Môi Trường Pháp Lý

Cần có những chính sách rõ ràng và minh bạch để tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức phi chính phủ hoạt động. Điều này sẽ giúp tăng cường sự tin tưởng và hợp tác giữa các bên.

4.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan

Việc tăng cường hợp tác giữa các tổ chức phi chính phủ và chính quyền địa phương sẽ giúp nâng cao hiệu quả của các dự án. Sự phối hợp chặt chẽ sẽ tạo ra những kết quả tích cực hơn cho cộng đồng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về NGO Tại Việt Nam

Nghiên cứu về các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Các dự án thành công đã góp phần cải thiện đời sống người dân và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra những mô hình hiệu quả hơn.

5.1. Các Dự Án Thành Công Của NGO

Nhiều dự án của các tổ chức phi chính phủ đã mang lại kết quả tích cực, như cải thiện y tế cộng đồng và giáo dục cho trẻ em. Những mô hình này cần được nhân rộng.

5.2. Nghiên Cứu Để Tìm Ra Mô Hình Hiệu Quả

Cần có những nghiên cứu sâu hơn để tìm ra các mô hình hoạt động hiệu quả cho các tổ chức phi chính phủ. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao tác động của các dự án.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Tương Lai Của Tổ Chức Phi Chính Phủ Tại Việt Nam

Tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam có triển vọng phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và cộng đồng. Việc cải thiện môi trường hoạt động sẽ giúp các tổ chức này phát huy tối đa vai trò của mình.

6.1. Triển Vọng Phát Triển Của NGO

Với sự gia tăng nhu cầu hỗ trợ phát triển, các tổ chức phi chính phủ nước ngoài có cơ hội mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Điều này sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững.

6.2. Vai Trò Của Chính Quyền Trong Hỗ Trợ NGO

Chính quyền cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể để tạo điều kiện cho các tổ chức phi chính phủ hoạt động hiệu quả. Sự hợp tác này sẽ mang lại lợi ích cho cả hai bên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài đóng vai trò là một kênh ngoại giao nhân dân và nguồn lực bổ trợ thiết yếu trong tiến trình đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Xuất phát điểm từ 70 tổ chức năm 1986 và 210 tổ chức năm 1994, mạng lưới đối tác đã mở rộng lên hơn 1.000 tổ chức phi chính phủ nước ngoài thiết lập quan hệ hợp tác vào năm 2017. Lũy kế từ năm 1996 đến năm 2017, tổng giá trị viện trợ giải ngân từ khu vực này đạt trên 4,1 tỷ USD, trong đó giá trị giải ngân từng đạt đỉnh 304,7 triệu USD vào năm 2011. Nguồn viện trợ này đồng hành sâu rộng cùng công cuộc giảm nghèo của Việt Nam, góp phần hạ tỷ lệ nghèo đa chiều từ 58% năm 1990 xuống còn khoảng 10% vào năm 2014.

Tuy nhiên, khi Việt Nam chuyển mình thành quốc gia có thu nhập trung bình thấp, xu hướng tài trợ quốc tế xuất hiện sự dịch chuyển lớn, đặt ra bài toán cấp bách về cơ chế tiếp nhận, duy trì nguồn vốn và nâng cao chất lượng điều phối. Đề tài tập trung phân tích thực trạng hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam trong giai đoạn 1990 - 2016, trọng tâm vào 4 lĩnh vực cốt lõi: kinh tế - xã hội, y tế, giáo dục và môi trường. Luận văn hướng tới việc lượng hóa các đóng góp thực tiễn, làm rõ các hạn chế về thủ tục hành chính lẫn quản lý an ninh chính trị, từ đó thiết lập hệ giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa hiệu quả viện trợ trong giai đoạn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa Lý thuyết Thể chế Mới trong Quan hệ Quốc tế và Lý thuyết Xã hội Dân sự Toàn cầu của Ann Florini (2000). Luận điểm nền tảng xác định các tổ chức phi chính phủ quốc tế là những nhóm ủng hộ tự nguyện, phi chính phủ, phi lợi nhuận và phi bạo lực, hành động xuyên biên giới nhằm theo đuổi lợi ích công cộng rộng lớn hơn.

Khung lý thuyết của đề tài làm rõ 4 khái niệm then chốt:

1. Tổ chức phi chính phủ (NGOs): Các thực thể pháp lý độc lập khỏi bộ máy nhà nước, hoạt động phục vụ mục tiêu cộng đồng và không phân chia lợi nhuận.
2. Tổ chức phi chính phủ quốc tế (INGOs): Các tổ chức có sự tham gia của thành viên đa quốc tịch, phạm vi can thiệp xuyên quốc gia và tuân thủ luật pháp nước sở tại. Hiện có khoảng 500 tổ chức INGOs duy trì hoạt động thường xuyên tại Việt Nam.
3. Tổ chức phi chính phủ mang tính chất chính phủ (GONGOs): Các đơn vị do chính phủ thành lập hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước như Chương trình DED (Đức) hay SNV (Hà Lan).
4. Các quỹ văn hóa - xã hội và tổ chức tôn giáo: Nhóm thực thể tài trợ gián tiếp qua các dự án phát triển, trong đó các tổ chức có nguồn gốc tôn giáo chiếm khoảng 33% tổng số tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam.

Hệ thống lý luận được chuẩn hóa dựa trên các văn bản pháp quy của Chính phủ Việt Nam, tiêu biểu là Nghị định 93/2009/NĐ-CP về quản lý viện trợ, Nghị định 12/2012/NĐ-CP về đăng ký hoạt động và Quyết định 40/2013/QĐ-TTg về Chương trình quốc gia xúc tiến vận động viện trợ phi chính phủ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu thứ cấp từ Ban Điều phối viện trợ nhân dân (PACCOM), Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam (VUFO), cơ sở dữ liệu của Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng báo cáo thường niên của hơn 20 tổ chức quốc tế tiêu biểu như Oxfam, CARE, ActionAid, World Vision và WWF.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát dữ liệu toàn diện của hơn 500 tổ chức phi chính phủ nước ngoài hoạt động định kỳ, phân tích chuỗi dữ liệu gần 3.000 dự án và khoản viện trợ phi dự án mỗi năm trong giai đoạn 2007 - 2015. Nghiên cứu triển khai phương pháp chọn mẫu mục tiêu phân tầng dựa trên 4 lĩnh vực can thiệp chính và khảo sát sâu tại 24 tỉnh miền núi có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa thống kê mô tả, phân tích tổng hợp định tính và định lượng, so sánh liên ngành và phương pháp logic lịch sử trong giai đoạn 1990 - 2016. Việc lựa chọn phương pháp hỗn hợp này cho phép luận văn đánh giá chính xác không chỉ quy mô dòng vốn bằng số liệu tài chính mà còn đo lường được những thay đổi về năng lực thể chế, thói quen sinh kế và nhận thức xã hội của cộng đồng hưởng lợi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, dòng vốn viện trợ phi chính phủ nước ngoài duy trì mức tăng trưởng ấn tượng và phân bổ đồng đều theo vùng miền. Trong giai đoạn 2007 - 2015, giá trị giải ngân trung bình mỗi năm đạt từ 250 đến 300 triệu USD. Về mặt địa lý, dòng vốn giai đoạn 2013 - 2017 tập trung lớn tại vùng Đông Nam Bộ với hơn 270 triệu USD, Đồng bằng sông Hồng với hơn 248 triệu USD và khu vực Miền núi phía Bắc với hơn 205 triệu USD.

Thứ hai, y tế là lĩnh vực tiếp nhận tỷ trọng viện trợ cao nhất trong các mục tiêu phát triển. Từ năm 2003 đến 2015, tổng cam kết tài trợ cho y tế đạt 1 tỷ USD với tỷ lệ giải ngân thực tế lên tới 86%. Riêng năm 2015, viện trợ y tế chiếm 33% tổng giá trị viện trợ quốc gia với hơn 400 dự án. Giai đoạn 2010 - 2016, nguồn vốn y tế đạt 102,8 triệu USD (chiếm gần 40% tổng tài trợ toàn ngành), trực tiếp hỗ trợ nâng tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế từ 60,9% lên trên 75% và đào tạo 528 phẫu thuật viên mắt, giúp mang lại ánh sáng cho 243.000 bệnh nhân.

Thứ ba, các chương trình can thiệp kinh tế - xã hội tập trung ưu tiên vùng sâu vùng xa và đồng bào dân tộc thiểu số. Thống kê chỉ ra rằng 24 tỉnh có tỷ lệ dân tộc thiểu số cao tiếp nhận 21% tổng giá trị viện trợ toàn quốc. Tổ chức ActionAid đã tài trợ xấp xỉ 30 triệu bảng Anh (tương đương 900 tỷ đồng) trong 26 năm hoạt động, trong khi các can thiệp sinh kế của tổ chức CARE tại Thanh Hóa đã giúp hạ tỷ lệ hộ nghèo tại địa bàn dự án từ 61% xuống còn 24%.

Thứ tư, chuyển biến rõ nét trong đổi mới phương pháp giáo dục và ứng phó biến đổi khí hậu. Các sáng kiến giáo dục song ngữ dựa trên tiếng mẹ đẻ của UNICEF tại Lào Cai, Gia Lai, Trà Vinh cùng hệ thống hơn 800 phòng học kiên cố do World Vision và CRS xây dựng đã mở rộng cơ hội đến trường cho trẻ em nghèo. Nhóm công tác biến đổi khí hậu (CCWG) với sự tham gia của WWF và Oxfam đã hỗ trợ hàng trăm nghìn hộ dân ven biển thiết lập mô hình rừng ngập mặn phòng hộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi thúc đẩy các thành tựu trên xuất phát từ sự mở rộng chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước, đi cùng sự hoàn thiện khung quản lý theo Nghị định 12/2012/NĐ-CP giúp tạo dựng niềm tin cho các nhà tài trợ quốc tế. Bên cạnh đó, các tổ chức phi chính phủ đã chuyển dịch phương thức can thiệp từ cứu trợ khẩn cấp mang tính chất trao tặng sang mô hình trao quyền, tăng cường năng lực tự vận hành cho người dân bản địa.

Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra một số rào cản tồn tại. Quy trình thẩm định, phê duyệt và cấp phép gia hạn văn phòng dự án tại một số địa phương còn kéo dài, làm chậm tiến độ giải ngân vốn đối ứng. Hiện tượng phân bổ nguồn lực chưa đồng đều giữa các tỉnh trung tâm và vùng sâu vẫn tiếp diễn.

Để nâng cao tính trực quan trong quản trị dữ liệu học thuật, diễn biến tăng trưởng dự án y tế (từ gần 500 dự án năm 2003 lên gần 800 dự án năm 2013) có thể được trình bày bằng biểu đồ kết hợp cột và đường thể hiện tỷ lệ cam kết so với thực hiện. Đồng thời, sự dịch chuyển dòng vốn giữa các vùng kinh tế trọng điểm nên được mô hình hóa qua bảng tổng hợp ma trận phân bổ vốn và bản đồ nhiệt địa lý nhằm giúp các cơ quan quản lý dễ dàng nhận diện những vùng lõm viện trợ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện thể chế và đơn giản hóa thủ tục hành chính: Chính phủ cùng Bộ Ngoại giao cần tiến hành rà soát, sửa đổi các quy định tại Nghị định 12/2012/NĐ-CP trong giai đoạn 2020 - 2022. Mục tiêu là cắt giảm tối thiểu 30% thời gian xử lý thủ tục cấp phép dự án và gia hạn giấy đăng ký hoạt động cho các tổ chức quốc tế.
2. Chuyển dịch chiến lược viện trợ từ hỗ trợ trực tiếp sang nâng cao năng lực thể chế: Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp cùng PACCOM thiết lập cơ chế đối tác công - tư - phi chính phủ. Mục tiêu hướng tới việc nâng tỷ trọng các dự án chuyển giao công nghệ, đào tạo kỹ thuật và quản trị bền vững lên trên 60% tổng danh mục dự án trước năm 2025.
3. Nâng cao năng lực điều phối và bố trí vốn đối ứng địa phương: Ủy ban nhân dân 63 tỉnh, thành phố phải cam kết bố trí kịp thời 100% vốn đối ứng theo thỏa thuận đã ký kết. Đến năm 2023, các địa phương cần hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa liên thông về các dự án phi chính phủ để tăng cường minh bạch và giám sát giải ngân.
4. Đa dạng hóa kênh huy động vốn trong bối cảnh quốc gia thu nhập trung bình: Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam cùng Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Y tế cần chủ động xây dựng các đề án thu hút vốn nhắm vào các thách thức mới như chuyển dịch năng lượng xanh, già hóa dân số và thiên tai. Mục tiêu duy trì dòng vốn viện trợ phi chính phủ đạt trên 250 triệu USD/năm trong giai đoạn 2021 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về hiệu lực thực thi pháp luật và cơ sở thực tiễn để điều chỉnh các thông tư, nghị định quản lý nguồn viện trợ quốc tế.
2. Các tổ chức phi chính phủ quốc tế và điều phối viên dự án: Nắm bắt rõ định hướng ưu tiên phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, từ đó thiết kế các chương trình can thiệp phù hợp với nhu cầu địa phương và chuẩn hóa quy trình làm việc với chính quyền sở tại.
3. Giảng viên và nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế, xã hội học: Tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu với hệ thống dữ liệu thống kê phong phú về vai trò của các chủ thể phi nhà nước trong quan hệ quốc tế hiện đại.
4. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Chính trị học và Ngoại giao: Khung dẫn luận mẫu mực về phương pháp tiếp cận liên ngành, kỹ năng xử lý dữ liệu và cấu trúc phân tích một đề tài đối ngoại thực chứng.

Câu hỏi thường gặp

Tổng giá trị viện trợ của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài giải ngân cho Việt Nam là bao nhiêu? Lũy kế từ năm 1996 đến năm 2017, tổng giá trị viện trợ phi chính phủ nước ngoài giải ngân cho Việt Nam đạt hơn 4,1 tỷ USD. Trong đó, giai đoạn 2007 - 2015 luôn duy trì mức giải ngân ấn tượng từ 250 đến 300 triệu USD mỗi năm với gần 3.000 dự án hoạt động trên cả nước.

Lĩnh vực nào nhận được tỷ trọng viện trợ phi chính phủ nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam? Lĩnh vực y tế luôn giữ vị trí ưu tiên hàng đầu, chiếm gần 40% tổng ngân sách hỗ trợ giai đoạn 2010 - 2016 (tương đương 102,8 triệu USD). Riêng năm 2015, y tế chiếm 33% tổng giá trị viện trợ toàn quốc với hơn 400 dự án giúp nâng cấp bệnh viện và nâng độ bao phủ bảo hiểm y tế lên trên 75%.

Các tổ chức phi chính phủ đã hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số như thế nào? Nguồn lực viện trợ cho 24 tỉnh có tỷ lệ người dân tộc thiểu số cao chiếm tới 21% tổng giá trị viện trợ cả nước. Nhóm công tác EMWG cùng các tổ chức như CARE, ActionAid đã triển khai hàng trăm dự án nâng cao quyền năng phụ nữ, hỗ trợ sinh kế và dạy song ngữ cho trẻ em vùng cao.

Tại sao việc huy động viện trợ phi chính phủ gặp nhiều thách thức hơn trong giai đoạn gần đây? Khi Việt Nam chính thức trở thành quốc gia có thu nhập trung bình thấp, nhiều nhà tài trợ quốc tế đã tái phân bổ ngân sách sang các nước nghèo hơn. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải chủ động đổi mới cơ chế vận động và chuyển dịch mạnh sang mô hình đối tác kỹ thuật có giá trị gia tăng cao.

Văn bản pháp lý nền tảng nào quy định hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam? Hành lang pháp lý chủ chốt bao gồm Nghị định số 12/2012/NĐ-CP quy định về đăng ký và quản lý hoạt động, Thông tư 05/2012/TT-BNG hướng dẫn thi hành và Nghị định số 93/2009/NĐ-CP ban hành quy chế quản lý, sử dụng viện trợ phi chính phủ nước ngoài của Chính phủ.

Kết luận

• Đề tài hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khẳng định vai trò cầu nối chiến lược của hơn 1.000 tổ chức phi chính phủ nước ngoài đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.
• Phản ánh trung thực giá trị viện trợ giải ngân trên 4,1 tỷ USD (1996 - 2017), đóng góp quan trọng vào thành tựu kéo giảm tỷ lệ nghèo cả nước từ 58% xuống 10%.
• Làm rõ cấu trúc phân bổ nguồn lực trọng điểm với tỷ trọng lớn nhất thuộc về y tế (chiếm tới 40% dòng vốn) và 21% ngân sách tập trung cho các vùng dân tộc thiểu số khó khăn.
• Nhận diện thẳng thắn các nút thắt về thủ tục hành chính, năng lực cán bộ đối ứng địa phương và sự suy giảm nguồn tài trợ truyền thống sau khi Việt Nam đạt mức thu nhập trung bình.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền các mốc thời gian cụ thể từ 2020 đến 2025, đặt trọng tâm vào đơn giản hóa thể chế và nâng cao năng lực tự chủ cộng đồng.

Nghiên cứu mở ra hướng đi khoa học cho các nhà hoạch định chính sách trong việc tái cấu trúc chiến lược ngoại giao nhân dân. Độc giả và các cơ quan chuyên trách được khuyến khích tham khảo chi tiết toàn văn luận văn để ứng dụng hiệu quả các khuyến nghị vào thực tiễn quản lý dự án quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM 1. Cơ sở lý luận về các tổ chức Phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam 1. Khái niệm tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam Một trong những đặc điểm quan trọng trong quan hệ quốc tế hiện đại là sự ra đời ngày càng nhiều của các tổ chức phi chính phủ (Non-Governmental Organizations, gọi tắt là NGOs). Nguồn gốc xa xưa của NGOs vốn là những nhóm nhỏ làm từ thiện.

Tiêu chí hoạt động của các tổ chức này là cứu trợ nhân đạo đối với nạn nhân chiến tranh, thiên tai và nghèo đói, không phân biệt chính kiến và địa dư. Đặc điểm chung của tổ chức này là được thành lập một cách tự nguyện và hợp pháp, không thuộc bộ mày hành chính nhà nước và không nhằm mục đích lợi nhuận. Theo Liên hợp quốc, “Tổ chức phi chính phủ là thuật ngữ dùng để chỉ một tổ chức, hiệp hội, ủy hội từ thiện, tập đoàn phi lợi nhuận hoặc các pháp nhân khác mà theo pháp luật không thuộc khu vực Nhà nước và không hoạt động vì lợi nhuận… Tổ chức này không bao gồm các nghiệp đoàn, đảng phái chính trị, hợp tác xã phân chia lợi nhuận, hay nhà thờ hoặc chùa”. Hiện nay, có ba loại tổ chức phi chính phủ đang hoạt động trên thế giới đó là các tổ chức phi chính phủ mang tính chất quốc gia, các tổ chức phi chính phủ mang tính chất quốc tế, các tổ chức phi chính phủ mang tính chất chính phủ.

Trong bài viết này, tác giả sẽ đề cập đến các tổ chức phi chính phủ mang tính chất quốc tế. Đối với các tổ chức phi chính phủ quốc tế, các học giả có xu hướng đưa ra các khái niệm theo cách hợp với sở trường hoặc định hướng nghiên cứu của họ. Trong số các khái niệm được đưa ra có khái niệm về tổ chức phi chính phủ quốc tế của Florini là hợp lý hơn cả, với khái niệm “ Tổ chức phi chính phủ quốc tế là các nhóm ủng hộ tự tổ chức thực hiện hành động mang tính tập thể, tự nguyện 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 xuyên qua các biên giới quốc gia trong việc theo đuổi những gì mà họ cho là lợi ích công rộng lớn hơn”.1 Cho đến nay, trong phần lớn các công trình nghiên cứu ngoài nước, các tổ chức phi chính phủ quốc tế thường được hiểu là Các tổ chức xã hội dân sự hợp pháp tự nguyện hành động xuyên quốc gia vì những lợi ích công không vì mục đích lợi nhuận, phi đảng phái chính trị và phi bạo lực. Các tổ chức phi chính phủ mang tính chất quốc tế (International Non-Governmental Organizations, gọi tắt là INGOs) tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau với mục đích là cứu trợ nhân đạo đối với nạn nhân chiến tranh, thiên tai và nghèo đói, là tổ chức mà các thành viên của nó mang nhiều quốc tịch khác nhau sáng lập ra.

Phạm vi hoạt động của INGOs rộng khắp trên thế giới, nhưng INGOs phải tuân theo luật pháp của nước nhận sự hợp tác. Các tổ chức phi chính phủ mang tính chất chính phủ (Governmental Non-Governmental Organizations, gọi tắt là GONGOs) là các tổ chức do chính phủ lập ra hoặc một NGO nào đó hoàn toàn phụ thuộc vào ngân sách của chính phủ. Ví dụ: Chương trình phát triển DED của Đức; SNV của Hà Lan đang có chương trình viện trợ cho Việt Nam. Ở Việt Nam, khái niệm tổ chức phi chính phủ quốc tế với khái niệm tổ chức phi chính phủ nước ngoài được sử dụng với cùng một ý nghĩa, theo đó các tổ chức phi chính phủ quốc tế là các tổ chức có nguồn gốc từ nước ngoài nhưng đang hoạt động tại Việt Nam.

Trong Nghị định số 12/2012/NĐ-CP của Chính phủ ngày 01/03/2012 về đăng ký và quản lý hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoại tại Việt Nam đưa ra định nghĩa như sau: “Tổ chức phi chính phủ nước ngoài là tổ chức phi lợi nhuận, các quỹ xã hội, quỹ tư nhân hoặc các hình thức tổ chức xã hội phi lợi nhuận khác được thành lập 1 Florini, Ann.2000, The Third Force: The Rise of Transnational Civil Society. Tokyo: Japan Center for intenatioanal Exchange; Washington:Carnegie Endowment for Internaional Peace,pp.7-8 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 theo luật pháp nước ngoài có hoạt động hỗ trợ phát triển, viện trợ nhân đạo không vì mục đích lợi nhuận hoặc các mục đích khác tại Việt Nam”2. Tổ chức phi chính phủ quốc tế thường có ảnh hưởng, tác động tới chính sách với các thiết chế quốc tế hoặc hoạt động tư vấn chính sách cho các chính phủ. Như vậy, qua nghiên cứu các khái niệm về Tổ chức phi chính phủ nước ngoài có nổi lên mấy điểm sau: Thứ nhất, phần lớn các quan điểm cho rằng Tổ chức phi chính phủ là tổ chức không do chính phủ thành lập.

Tuy nhiên, theo khái niệm về các tổ chức phi chính phủ nước ngoài trong nghị định số 12/2012/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam ngày 01/03/2012 thì Tổ chức phi chính phủ nước ngoài là tổ chức phi chính phủ được thành lập theo luật pháp nước ngoài. Thứ hai, theo Hiến chương Liên hợp quốc năm 1945 thì có thể hiểu tổ chức phi chính phủ quốc tế là Tổ chức phi chính phủ được tổ chức theo “cấp quốc tế” có thể là có sự tham gia của nhiều quốc gia về mặt nhân lực hoặc vật lực hoặc về phạm vi hoạt động từ hai nước trở lên. Thứ ba, các quan điểm đều cho rằng tổ chức phi chính phủ hay tổ chức phi chính phủ quốc tế phải là tổ chức không thuộc bộ máy hành chính nhà nước. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn có không ít các tổ chức phi chính phủ có nguồn gốc/thuộc/ được thành lập bởi/ có quan hệ với nhà nước.3 Thứ tư, các tổ chức phi chính phủ quốc tế về hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận mà vì mục tiêu công.

Tuy nhiên, nếu tổ chức phi chính phủ quốc tế có hoạt động thu lợi thì lợi nhuận đó được sử dụng nhằm mục tiêu phát triển xã hội chứ không phải cho bản thân mình. 2 Chính phủ (2012), Nghị định số 12/2012/NĐ-CP ngày 01/03/2012 về đăng ký và quản lý hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam. 3 Ở Việt Nam, nhiều tổ chức chính trị- xã hội vẫn được coi là các tổ chức phi chính phủ nhưng có nguồn gốc nhà nước như Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam; Hội Nông dân Việt Nam; Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam; Hội Cựu chiến binh Việt Nam; Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 Thứ năm, về danh nghĩa thì các tổ chức phi chính phủ quốc tế phải là các tổ chức phi bạo lực, không mang màu sắc chính trị.

Tuy nhiên, trên thực tế hoạt động thì không hẳn là như vậy. Tóm lại, Tổ chức phi chính phủ nước ngoài là một tổ chức không do các chính phủ thành lập nên, được thành lập một cách tự nguyện và hợp pháp, không thuộc bộ máy hành chính nhà nước, hoạt động vì mục tiêu công, có sự tham gia của nhiều quốc gia về mặt nhân lực hoặc vật lực hoặc về phạm vi hoạt động từ hai nước trở lên. Đặc điểm của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam Một là, các tổ chức phi chính phủ quốc tế phần nhiều hoạt động vì mục tiêu nhân đạo, hỗ trợ những nhóm yếu thế trong xã hội. Các tổ chức phi chính phủ quốc tế tham gia viện trợ vào các lĩnh vực kinh tế, thương mại với mục đích hỗ trợ những hoạt động phi lợi nhuận, trong đó những khoản lợi nhuận có được từ các hoạt động này không được phép phân chia cho các cá nhân thành viên.

Lợi nhuận đó được sử dụng vào việc phát triển tổ chức, nâng cao chất lượng hoạt động để phục vụ rộng rãi hơn, có hiệu quả hơn. Các tổ chức phi chính phủ quốc tế được phép tổ chức thực hiện các chương trình, dự án phù hợp khả năng của từng tổ chức với điều kiện phải hạch toán riêng biệt. Hai là, các tổ chức phi chính phủ quốc tế phản ánh nguyện vọng của người dân tới các cơ quan nhà nước Các tổ chức phi chính phủ quốc tế có quyền và trách nhiệm tham gia thảo luận để kiến nghị về chính sách của nhà nước với tư cách là phản ánh lợi ích, nguyện vọng của từng bộ phận cộng đồng xã hội. Trong quá trình hoạt động tại Việt Nam các tổ chức phi chính phủ quốc tế phải hoạt đọng theo đúng nội dung được quy định trong giấy đăng ký đã được cấp.

Ba là, các tổ chức phi chính phủ quốc tế hoạt động vì mục tiêu xã hội. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 Ở các nước có nền kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao, thúc đẩy họ ngày càng muốn trực tiếp tham gia vào hoạt động xã hội, qua đó thúc đẩy sự phát triển của các tổ chức phi chính phủ quốc tế hoạt động vì mục tiêu nhân đạo và hỗ trợ phát triển. Bốn là, các tổ chức phi chính phủ quốc tế tổ chức không phải do nhà nước thành lập. Năm là, các tổ chức phi chính phủ quốc tế phải là tổ chức phi bạo lực, phi chính trị, phi tôn giáo.

Sáu là, các tổ chức phi chính phủ quốc tế bao quát hầu hết các lĩnh vực trong xã hội. Trong xã hội có lĩnh vực gì thì sẽ có tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực đó.3 Vai trò của các tổ chức phi chính phủ Xét một cách tống quát, các tổ chức phi chính phủ có 6 vai trò quan trọng sau: Thứ nhất, phát triển và vận hành cơ sở hạ tầng. Các tổ chức cộng đồng có thể nhận, chia nhỏ và mở rộng đất đai; xây dựng nhà cửa; cung ứng, vận hành và duy trì các cơ sở hạ tầng như giếng nước sạch, nhà vệ sinh công cộng, hay các dịch vụ thu gom rác thải rắn. Họ còn có thể phát triển các trung tâm cung ứng vật liệu xây dựng và các doanh nghiệp cộng đồng.

Trong nhiều trường hợp, các tổ chức này cần có sự trợ giúp kỹ thuật hay tư vấn của các cơ quan chính phủ hay các tổ chức phi chính phủ cấp cao hơn. Thứ hai, hỗ trợ các dự án sáng tạo, trình diễn hay thí điểm.