Chương 1: Cơ sở lý luận về các tổ chức phi chính phủ nước ngoài………………. Khái quát về tổ chức phi chính phủ nước ngoài trên thế giới. Khái quát về tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam. 42 Chương 2: Quá trình hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam………………………………………………………………………………… 45 2.
Cơ sở tác động đến sự phát triển và hoạt động của các tổ chức PCPNN tại Việt Nam. Chính sách của chính phủ Việt Nam đối với tổ chức PCPNN. Thực trạng hoạt động của các tổ chức PCPNN tại Việt Nam. 95 Chương 3: Đánh giá hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam………………………………………………………………………………… 97 3.
Kết quả hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam …………………………………………………………………………97 1 3. Vai trò của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài đối với Việt Nam. Triển vọng các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam. Đề xuất/giải pháp đối với tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam ……………………………………………………………………….137 TIỂU KẾT………………………………………………………………………… 149 KẾT LUẬN……………………………………………………………………… 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ TRÍCH DẪN…………………………………….
153 Tài liệu Tiếng Việt………………………………………………………………. 153 Tài liệu Tiếng Anh………………………………………………………………. 158 2 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT AAV ActionAid Việt Nam ActionAid Quốc tế tại Việt Nam BĐKH - Biến Đổi Khí Hậu BVMT - Bảo Vệ Môi Trường CHXHCN - Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa CNTT - Công Nghệ Thông Tin Committee for Foreign Ủy ban công tác về các tổ chức phi chính COMINGO NGO Affairs phủ nước ngoài Comprehensive Poverty Chiến lược toàn diện về Tăng trưởng và CPRGS Reduction and Xóa đói giảm nghèo Growth Strategy Civil Society CSOs Các tổ chức xã hội dân sự Organizations DTTS - Dân Tộc Thiểu Số Ethnic Minorities EMWG Nhóm công tác về dân tộc thiểu số Working Group Economic and Social Hội đồng Kinh tế và Xã hội ECOSOC Council Liên Hiệp Quốc EU European Union Liên minh châu Âu Foreign Direct FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài Investment. 3 Foreign Portfolio FPI Đầu tư gián tiếp nước ngoài Investment GD & ĐT - Giáo dục & Đào tạo GDP Gross domestic product Tổng sản phẩm nội địa GDHN - Giáo Dục Hòa Nhập HĐNQ - Hội Đồng Nhân Quyền Intergovernmental IGO Tổ chức liên chính phủ Organization International INGO Non-governmental Tổ chức phi chính phủ quốc tế Organizations LHQ - Liên Hiệp Quốc LRPs - Chương trình Hỗ trợ Phát triển LNGO Local NGO Tổ chức phi chính phủ địa phương Millennium Development MDGs Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ Goals Non-governmental NGO Tổ chức phi chính phủ Organization NNGO National NGO Tổ chức phi chính phủ quôc gia NPO Non – Profit Organization Tổ chức phi lợi nhuận Official Development ODA Hỗ trợ Phát triển Chính thức Assistance 4 People's Aid Coordinating PACCOM Ban Điều phối viện trợ nhân dân Committee PCP - Phi chính phủ PCPNN - Phi chính phủ nước ngoài PO People Organization Tổ chức nhân dân PTF Poverty Task Force Nhóm Công tác đặc biệt Private Voluntary PVO Tổ chức tự nguyện tư nhân Organization TCPCPNN - Tổ chức phi chính phủ nước ngoài TKT - Trẻ Khuyết Tật Union of International UIA Liên hiệp các Hiệp hội Quốc tế Associations UN United Nations Liên Hiệp Quốc Vietnam Development VDGs Mục tiêu Phát triển Việt Nam Goals Vietnam Union of VUFO Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam Friendship Organizations WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới XHCN - Xã hội Chủ nghĩa 5 DANH MỤC HÌNH ẢNH, BẢNG Bảng Bảng 1.1: Các thuật ngữ chỉ tổ chức phi chính phủ .1: Các Quyết định thành lập cơ quan quản lý tổ chức phi chính phủ nước ngoài hoạt động tại Việt Nam .2: Số lượng các tổ chức PCPNN và tổng giá trị viện trợ năm 2003 - 2013 .1: Số lượng tổ chức PCP có tư cách tham vấn với ECOSOC, giai đoạn 1948 – 2010 .1: Biểu đồ thể hiện giá trị viện trợ giải ngân PCPNN dành cho Việt Nam theo lĩnh vực từ năm 2006 - 2017 .2: Danh mục các LRPs và các Dự án Đặc biệt của AAV .1: Đóng góp của tổ chức CARE và các đối tác cho Mục tiêu Phát triển bền vững .2: Biểu đồ Ảnh hưởng của INGOs tới chính sách .3: Báo cáo Trách nhiệm Giải trình của Tổ chức World Vision Việt Nam.
Lý do lựa chọn đề tài Từ những năm 1990 trở đi, xu hướng toàn cầu diễn ra mạnh mẽ, trên quan điểm của thế giới đa cực, những nhân tố mới nổi trong quan hệ quốc tế ngày cảng khẳng định được vai trò quan trọng, trong đó có các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và các tổ chức phi chính phủ nước ngoài (INGOs). Với nhận định đó, các NGOs và INGOs dần phát triển và có vai trò ngày càng lớn trong đàm phán quốc tế, được công nhận là một chủ thể tham gia vào chính trường quốc tế. Theo Liên Hiệp Quốc, “Tổ chức phi chính phủ” là thuật ngữ dùng để chỉ một tổ chức, hiệp hội, ủy văn hóa xã hội, ủy hội từ thiện, tập đoàn phi lợi nhuận hoặc các pháp nhân khác mà theo pháp luật không thuộc khu vực Nhà nước và không hoạt động vì lợi nhuận. Theo đó, các tổ chức này ra đời với mục đích phục vụ lợi ích công cộng, hỗ trợ giải quyết các vấn đề xã hội, góp phần xây dựng và phát triển bền vững cho các quốc gia.
Trong quá trình hội nhập, các tổ chức phi chính phủ mang tính quốc tế (INGOs) bắt đầu được hình từ những năm 1970, có phạm vi hoạt động rộng khắp thế giới và hoạt động theo luật pháp của nước nhận sự hợp tác. Tính đến năm 2006, theo số liệu từ Liên hiệp các Hiệp hội Quốc tế (Union of International Associations - UIA) có khoảng 20.000 INGOs hoạt động trên thế giới và con số này không ngừng tăng lên. Có thể thấy, INGOs với sự phát triển và mở rộng mạnh mẽ được xem là một trong những nhân tố, chủ thể nổi lên trong quan hệ quốc tế. Cùng với xu thế hội nhập quốc tế, Việt Nam cũng chào đón sự tham gia của các INGOs.
Theo đó, quan hệ giữa Việt Nam với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài ngày càng phát triển, trong đó, viện trợ nước ngoài đóng góp không nhỏ vào chính sách phát triển kinh tế, xã hội. Hoạt động của các INGOs tại Việt Nam dần được hoàn thiện về mặt cơ cấu, tổ chức, và tham gia vào nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, như y tế, giáo dục, môi trường, … Tuy đã xuất hiện ở Việt Nam từ khá sớm, trước năm 1975, nhưng phải 7 đến từ sau 1986, cùng với chính sách Đổi mới được Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng, các INGOs bắt đầu chính thức hoạt động tại Việt Nam, với nền móng là sự thành lập của Ban Điều phối viện trợ nhân dân (PACCOM) thuộc Liên hiệp các Tổ chức Hữu nghị Việt Nam năm 1989, làm đầu mối cho các tổ chức phi chính phủ nước ngoài hoạt động. Tính đến năm 2017, có khoảng 1000 INGOs có quan hệ với Việt Nam, trong đó có khoảng 480 tổ chức INGO hoạt động chính thức có giấy phép tại Việt Nam, với hàng ngàn các dự án triển khai tại khắp các tỉnh, thành phố trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Trải qua hơn 30 năm, bước sang những năm đầu của thế kỷ XXI đã đánh dấu một chặng đường dài các INGOs hoạt động tại Việt Nam, có những thành tựu nhất định và những đổi mới phù hợp với bối cảnh trong nước và quốc tế.
Những năm đầu của thế kỷ XXI, với chủ trương “đa phương hóa, đa dạng hóa” trong quan hệ đối ngoại, Việt Nam đề cao vai trò của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài, tiếp tục mở rộng quan hệ với các INGOs. Song, các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tiếp tục phát huy vai trò của mình, hoạt động tích cực và sẵn sàng có những thay đổi phù hợp với tình hình thực tế. Vì vậy, việc nghiên cứu hoạt động của các INGOs trong những năm gần đây giúp có cái nhìn tổng quan về sự hình thành và phát triển của các tổ chức phi chính phủ quốc tế, đánh giá những đóng góp của INGOs đối với Việt Nam, cả trong những lĩnh vực đời sống xã hội và công tác đối ngoại có ý nghĩa thực tiễn và ý nghĩa khoa học sâu sắc. Xuất phát từ ý nghĩa đó, tôi quyết định chọn đề tài “Hoạt động tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam trong những năm đầu của thế kỷ XXI” để nghiên cứu và làm đề tài luận văn Thạc sĩ, chuyên ngành Quan hệ Quốc tế.
Nội dung của luận văn bao gồm ba phần chính: xác định cơ sở lý luận với những khái niệm, lý thuyết, tổng quan lịch sử hình thành, phát triển trên thế giới và Việt Nam về các tổ chức phi chính phủ nước ngoài, tổng hợp và phân tích các hoạt động của INGOs tại Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI, qua đó đánh giá về những thành tựu cũng như hạn chế và triển vọng của INGOs. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan tới đề tài Luận văn có sự tham khảo của các nguồn tài liệu trong nước và ngoài nước, liên quan đến đối tượng nghiên cứu là các tổ chức phi chính phủ nước ngoài. Trong đó, nguồn tài liệu nước ngoài, luận văn có sự tham chiếu dựa trên các cuốn sách tiếng nước ngoài về các quan điểm, lý luận cho thấy vai trò của các INGOs trong nền chính trị thế giới. Nguồn tư liệu nước ngoài còn giúp luận văn có cơ sở để tổng hợp các dữ liệu nghiên cứu về lịch sử hình thành và quá trình phát triển của INGOs từ lúc sơ khai đến thời kỳ toàn cầu hóa.
Bên cạnh sách chuyên khảo, các công trình nghiên cứu khoa học, luận văn sử dụng các khái niệm chung của Liên Hiệp Quốc làm nền tảng cơ sở để phân tích kết hợp cùng việc sử dụng tư liệu thống kê từ Liên hiệp các Hiệp hội quốc tế (UIA) và website chính thức của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài lớn và phổ biến trên thế giới được đề cập trong bài viết. So với nguồn tư liệu nước ngoài, tính đến hiện tại, tình hình nghiên cứu trong nước về đề tài hoạt động các tổ chức phi chính phủ có những đặc điểm nổi bật. Theo đó, có ba công trình nghiên cứu được xuất bản thành sách, số lượng nghiên cứu còn lại chiếm đa số là các bài báo khoa học, bài báo tạp chí chuyên ngành.