Chương I: Giới thiệu khái quát về toà soạn báo và đặc điểm hoạt động nghiệp vụ của các phóng viên báo chí. Chức năng, nhiệm vụ và đặc điểm hoạt động của các toà soạn báo: Báo Nhân dân, Báo Lao động, Thời báo kinh tế Việt Nam, Báo Hà Nội mới, Báo ảnh Việt Nam. Chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của các toà soạn Báo Nhân dân, Báo Lao động, Thời báo kinh tế Việt Nam, Báo Hà Nội mới, Báo ảnh Việt Nam Như chúng ta đã biết, các toà soạn báo nói trên đều là những cơ quan truyền thông đại chúng. Các cơ quan truyền thông đại chúng này đã ra đời và phát triển gắn liền với sự phát triển của xã hội và bị chi phối trực tiếp bởi hai yếu tố là nhu cầu thông tin giao tiếp và kỹ thuật-công nghệ thông tin.
Truyền thông đại chúng chỉ phát triển và thực hiện được khi con người phát minh và chế tạo ra các ra phương tiện in ấn, kỹ thuật phát thanh, truyền hình, máy tính điện tử. Căn cứ vào tính chất kỹ thuật và phương thức thực hiện, người ta chia các cơ quan truyền thông đại chúng thành các loại hình như : Báo in(báo viết), Báo nói (đài phát thanh), Báo hình (truyền hình), Sách, Internet. Để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài này, chúng tôi đã tiến hành khảo sát thực tế tại năm toà soạn báo: Báo Nhân dân, Báo Lao động, Báo Hà Nội mới, Báo ảnh Việt Nam, Thời báo kinh tế Việt Nam ở Hà Nội. Điểm chung của các cơ quan báo chí nói trên là đều cùng một loại hình truyền thông đại chúng đó là: Báo in (hay còn gọi là báo viết).
Tác giả Tạ Ngọc Tấn trong cuốn Truyền thông đại chúng cho rằng: “Báo in là những ấn phẩm định kỳ chuyển tải nội dung thông tin mang tính thời sự được phát hành rộng rãi trong xã hội”. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trước khi giới thiệu khái quát về các toà soạn báo, chúng tôi xin trình bày những nét chính về đặc điểm chung của loại hình truyền thông này, cụ thể là : + Thứ nhất, báo in phản ánh thông tin qua văn bản in (ấn phẩm) Đặc điểm chung của báo in là chuyển tải nội thông tin thông qua văn bản in gồm chữ in, hình vẽ, tranh ảnh, sơ đồ, biểu đồ.Toàn bộ nội dung thông tin của sản phẩm báo chí xuất hiện đồng thời trước mắt người đọc. Do vậy báo in có những ưu điểm riêng so với các loại hình thông tin đại chúng khác như : người đọc hoàn toàn có thể chủ động trong việc tiếp nhận thông tin, lựa chọn trình tự đọc, tốc độ đọc, cách thức đọc và có thể đọc kỹ những nội dung quan trọng. Nhà báo có thể trình bày, lý giải các thông tin có nội dung phong phú, với những mối quan hệ đan chéo, chồng chất mà người đọc vẫn có thể hiểu được.
Đặc điểm này khiến cho báo in có thể chuyển tải những thông tin mang nội dung sâu sắc, phức tạp. Nguồn thông tin trên báo in phải bảo đảm độ chính xác cao bởi đó là “giấy trắng mực đen”. Các thông tin in trên báo đều có thể được người đọc lưu lại, giữ lại để xác minh, so sánh, đối chiếu. Sự tiếp nhận thông tin từ báo in là quá trình chủ động nên đòi hỏi người đọc phải tập trung cao độ, vì thế nó làm tăng khả năng ghi nhớ, giúp độc giả nhận thức sâu sắc các sự kiện, các vấn đề mà báo chí phản ánh.
Việc lưu giữ báo in rất đơn giản, thuận tiện, phù hợp với thói quen của người đọc. Do đó báo in trở thành nguồn tư liệu quý giá đối với bạn đọc. Nguồn tư liệu đó có thể được lưu giữ lâu dài nguyên bản hoặc lưu giữ riêng những tin tức bài vở quan trọng, có thể trở thành dẫn liệu, minh chứng trong các công trình nghiên cứu khoa học, lịch sử. + Thứ hai, báo in phát hành theo định kỳ 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phát hành báo theo định kỳ là sự xuất hiện đều đặn và cố định của sản phẩm báo chí.
Định kỳ của báo có nhiều loại khác nhau : hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng và hai, ba tháng. Ví dụ : cứ 6 giờ sáng là bạn đọc có thể mua Báo Hà Nội mới tại các sạp báo từ thứ hai đến thứ bảy hàng tuần. Nếu tính định kỳ bị phá vỡ thì độc giả sẽ đi tìm ấn phẩm báo chí khác để thoả mãn nhu cầu thông tin của mình. + Thứ ba, báo in có tính thời sự Đặc điểm này có ở cả báo nói và báo hình, ở báo in tính thời sự trong nội dung thông tin là sự phản ánh nhanh những sự kiện, những vấn đề xuất hiện, nảy sinh trong xã hội ở nhiều lĩnh vực khác nhau và được mọi người quan tâm.
Sản phẩm báo chí được phát hành rộng rãi trong xã hội, phục vụ đông đảo quần chúng nhân dân, tuy nhiên mỗi tờ báo vẫn có từng loại đối tượng riêng. Ví dụ : Báo Nhân dân dành cho các cán bộ, đảng viên và tất cả những ai quan tâm đến những vấn đề chính trị, xã hội trong và ngoài nước; Thời báo kinh tế Việt Nam chủ yếu dành cho các nhà nghiên cứu kinh tế, các doanh nghiệp, các tập đoàn kinh tế lớn trong và ngoài nước. Căn cứ vào nội dung thông tin và kỳ hạn phát hành báo, người ta chia báo in thành các loại : nhật báo (báo ra hàng ngày), tuần báo (báo ra theo định kỳ một tuần), báo tháng ( nửa tháng hay một tháng, hai tháng ra một kỳ). Chức năng của Báo Nhân dân, Báo Lao động, Báo Hà nội mới, Thời báo kinh tế Việt Nam, Báo ảnh Việt Nam Có thể nói, năm cơ quan thông tin đại chúng trên đây hiện đang phát hành những sản phẩm báo chí có uy tín trong làng báo chí Việt Nam.
Những cơ quan báo chí này hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và trong khuôn khổ pháp luật. Mặc dù có sự khác nhau về nội dung thông tin và đối 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tượng phục vụ, nhưng tất cả năm toà soạn báo nói trên đều có những chức năng cơ bản sau đây : - Thứ nhất là chức năng thông tin: từ khi sinh ra con người đã có nhu cầu thông tin-giao tiếp và thực sự đó là nhu cầu thiết yếu của đời sống xã hội. Nhu cầu thông tin của con người thể hiện ở 3 vấn đề : + Muốn biết những thông tin có liên quan + Muốn được tiếp cận với các nguồn thông tin + Muốn thông báo những thông tin mà mình biết cho người khác. Báo chí ra đời đã thoả mãn nhu cầu thông tin của con người.
Thực hiện chức năng này, các cơ quan báo chí nói chung và toà soạn các báo : Nhân dân, Lao động, Thời báo kinh tế Việt nam, Hà Nội mới, Báo ảnh Việt nam nói riêng thực sự đã trở thành công cụ thực hiện dân chủ hoá đời sống xã hội, góp phần “thực hiện quyền tự do báo chí và bảo đảm quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí của công dân theo quy định của pháp luật Việt Nam”.[12] Các cơ quan báo chí là một trong những phương tiện truyền thông đắc lực có thể chuyển tải nhanh chóng những thông tin đến từng thành viên trong xã hội và mang tới cho mọi người những tri thức sâu sắc, những vốn hiểu biết phong phú trở thành cầu nối các mối quan hệ giữa những con người với nhau. Qua đó báo chí đã thực hiện tốt chức năng tư tưởng là hướng dẫn và hình thành dư luận xã hội một cách tích cực, đúng đắn trên cơ sở thông tin được phản ánh thường xuyên, trung thực , phong phú về các sự kiện thời sự cũng như yêu cầu, nguyện vọng của nhân dân. Báo chí còn là diễn đàn dân chủ để trao đổi thông tin, kinh nghiệm của nhân dân. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chức năng thứ hai là tuyên truyền các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, góp phần định hướng dư luận, lành mạnh hoá xã hội, cổ vũ các cơ quan, tổ chức, nhân dân.
Có thể nói, báo chí là một trong những phương tiện thông tin đại chúng quan trọng để tuyên truyền, hướng dẫn, giải thích các chủ trương, chính sách của Nhà nước. Nó không chỉ truyền đạt mà còn thuyết phục, giải thích chỉ ra cách thức thực hiện một cách sinh động, dễ hiểu. Là một kênh thông tin, là diễn đàn dân chủ cho nhân dân tham gia thảo luận, góp ý kiến xây dựng những chính sách sắp ban hành qua đó nâng cao ý thức trách nhiệm của công dân, giáo dục pháp luật cho nhân dân; tạo điều kiện để nhân dân lao động tham gia giải quyết các vấn đề chung của xã hội. Các phương tiện truyền thông đại chúng nói chung và báo chí nói riêng chính là phương tiện quan trọng, có sức mạnh đặc biệt to lớn trong việc tổ chức thực hiện mục tiêu dân chủ hóa, góp phần định hướng dư luận, lành mạnh hoá xã hội.
Dư luận xã hội là thái độ, phản ứng của cộng đồng xã hội trước các sự kiện mới. Các nhà hoạch định chính sách quản lý xã hội thường căn cứ vào dư luận xã hội để sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện những chính sách mới cho phù hợp với thực tế đời sống xã hội. Bên cạnh đó báo chí còn có ý nghĩa như một toà án công luận, một loại quyền lực dân chủ của nhân dân để phát hiện, ngăn chặn những biểu hiện tiêu cực, sai trái đồng thời biểu dương, động viên những nhân tố tích cực góp phần lành mạnh hoá xã hội, ổn định xã hội. Những điều này được thể hiện rõ trong các tôn chỉ, mục đích của các cơ quan báo chí.
18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ví dụ 1: trong Quyết định số 87/QĐ/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng ngày 13-7-1994 ghi rõ : “Báo Nhân dân có chức năng thông tin, tuyên truyền cổ động những nhiệm vụ chính trị của cách mạng Việt Nam do Đảng đề ra”.