Chương I Lý luận chung về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp 1.Sự cần thiết phải tổ chức kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp.Khái niệm, chức năng và vai trò của tiền lương 1. Khái niệm Tiền lương là một phạm trù kinh tế gắn liền với lao động, tiền tệ và nền sản xuất hàng hoá. Tiền lương (tiền công) là phần thù lao lao động để tái sản xuất sức lao động, bù đắp hao phí lao động của công nhân viên đã bỏ ra trong quá trình sản xuất kinh doanh. Tiền lương gắn liền với thời gian và kết quả lao động mà công nhân viên đã tham gia thực hiện trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Tiền lương là biểu hiện bằng tiền của lao động sống cần thiết mà doanh nghiệp trả cho người lao động theo hợp đồng lao động đã ký giữa hai bên. Tiền lương được coi là bộ phận trong chi phí của sản xuất kinh doanh, nó cấu thành nên giá trị của sản phẩm hàng hoá. Tiền lương gắn liền với thời gian và kết quả lao động mà công nhân viên đã thực hiện. Ngoài ra tiền lương để đảm bảo tái sản xuất sức lao động và cuộc sống lâu dài, bảo vệ sức khoẻ và đời sống tinh thần của nguời lao động.
Theo chế độ tài chính hiện hành doanh nghiệp còn phải tính vào chi phí sản xuất kinh doanh các khoản trích BHXH, BHYT, BHTN, CPCĐ. Có thể nói rằng tiền lương là giá cả của sức lao động, khả năng lao động của con người về thể chất và trí tuệ. Chức năng của tiền lương. Tiền lương gồm 4 chức năng chính sau: + Chức năng tái sản xuất sức lao động : Như đã phân tích quá trình tái sản xuất sức lao động được thực hiện bởi việc trả công cho người lao động thông qua lương.
Tiền lương cung cấp vật Chuyên đề tốt nghiệp 7 SV: Đào Thị Thu Hương Trường CĐTC - QTKD GV: Nguyễn Thị Minh Hương phẩm tiêu dùng nhất định để người lao động có thể duy trì và phát triển sức lao động, tích luỹ kinh nghiệm, nâng cao trình độ hoàn thiện kỹ năng lao động. + Chức năng là công cụ quản lý của doanh nghiệp: Thông qua việc trả lương cho người lao động, người sử dụng lao động có thể tiến hành kiểm tra, theo dõi, quan sát người lao động làm việc theo kế hoạch tổ chức của mình để đảm bảo tiền lương bỏ ra đem lại kết quả và hiệu quả cao. Nhờ đó mà người sử dụng lao động quản lý một cách chặt chẽ về số lượng và chất lượng lao động để trả công xứng đáng cho người lao động, thúc đẩy nâng cao năng suất lao động. + Chức năng kích thích người lao động: Mức tiền lương thoả đáng với công việc và kết quả lao động sẽ kích thích được tinh thần hăng say và sáng tạo của người lao động, tiền lương được sử dụng làm đòn bảy kinh tế kích thích lao động làm việc tích cực hơn, gắn bó lợi ích của doanh nghiệp làm tăng năng suất và chất lượng công việc.
+ Chức năng điều tiết lao động: Thông qua hệ thống thang lương, bảng lương và các chế độ phụ cấp được xác định cho từng vùng, từng ngành, như những người làm việc trong điều kiện nặng nhọc, tiêu hao nhiều năng lượng được trả lương cao hơn so với những lao động làm việc trong điều kiện bình thường để bù đắp sức lao động đã hao phí. Các ngành sản xuất phân bố ở khu vực khác nhau ảnh hưởng tới mức lương bình quân của mỗi ngành như vậy mới thu hút, khuyến khích người lao động làm việc ở các khu vực kinh tế mới, giầu tài nguyên nhưng thiếu nhân lực. Vai trò của tiền lương với hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trong nền kinh tế quốc dân thì tiền lương được coi là một trong những đòn bẩy kinh tế quan trọng mà không có một quốc gia nào lại không quan tâm và nó cũng là một trong những công cụ quản lý ở các đơn vị sản xuất kinh doanh, một động lực thúc đẩy các doanh nghiệp phát triển…Trong phạm vi một doanh nghiệp, tiền lương có vai trò quan trọng trong việc kích thích tăng năng Chuyên đề tốt nghiệp 8 SV: Đào Thị Thu Hương Trường CĐTC - QTKD GV: Nguyễn Thị Minh Hương suất lao động, nâng cao trách nhiệm của người lao động với quá trình sản xuất và tái sản xuất, đồng thời tiền lương phù hợp với hiệu quả, đóng góp của người lao động sẽ đem lại niềm lạc quan tin tưởng vào doanh nghiệp.
Tiền lương là nguồn thu nhập chủ yếu của CB CNV, là yếu tố để đảm bảo tái sản xuất sức lao động, nâng cao đời sống người lao động là một bộ phận đặc biệt của lực lượng sản xuất xã hội. Vì vậy tiền lương đóng vai trò quyết định trong việc ổn định và phát triển lực lượng lao động. Tiền lương có vai trò điều phối lao động, với tiền lương thoả đáng người lao động tự nguyện nhận mọi công việc mình được giao dù ở đâu hay bất cứ công việc nào. Có thể nói vai trò của tiền lương với hiệu qủa sản xuất kinh doanh vô cùng quan trọng, nó càng thúc đẩy hơn nữa quá trình phát triển sản xuất khi tiền lương được phân bổ hợp lý,công bằng và thoả đáng.
Vai trò, nhiệm vụ của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp. Tiền lương là đòn bẩy kinh tế để khuyến khích, động viên người lao động tăng thêm sự quan tâm của họ đối với kết quả lao động mà họ đã làm ra. Vì thế kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trên hai phương diện chất lượng và số lượng là vấn đề cần thiết đối với mỗi đơn vị và còn có ý nghĩa rất lớn không những với kế toán mà còn đối với người lao động. -Đối với đơn vị- Người sử dụng lao động: Hạch toán đúng đắn tiền lương và các khoản trích theo lương không chỉ đem lại sự tiết kiệm trong chi phí tiền lương, không lãng phí lao động mà đơn vị còn hạn chế được sự di chuyển lao động, nghĩa là người có trình độ cao chuyển sang những nơi mà ở đó có mức lương hấp dẫn hơn.
-Đối với kế toán: Góp phần hoàn thiện công tác kế toán tại đơn vị, từ đó phát huy vai trò của kế toán trong quản lí thực sự là một công cụ quan trọng. Tổ chức công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tốt sẽ phát huy được vai trò, công dụng của kế toán trong việc tuyển dụng nhân sự, khai thác tiềm năng, đôn đốc chấp hành kỉ luật lao động. Chuyên đề tốt nghiệp 9 SV: Đào Thị Thu Hương Trường CĐTC - QTKD GV: Nguyễn Thị Minh Hương -Đối với người lao động: Hạch toán đúng đắn sẽ đảm bảo thanh toán tiền lương đầy đủ, chính xác và kịp thời làm tăng thu nhập cho người lao động, đảm bảo công bằng cho người lao động làm cho họ yên tâm công tác, hăng say lao động, không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn. Hạch toán tiền lương và các khoản trích theo lương đúng còn thúc đẩy mọi người nâng cao tinh thần trách nhiệm, nâng cao năng suất lao động, giáo dục tinh thần và thái độ lao động, khắc phục tàn dư xấu đối với người lao động.
Từ đó tác động mạnh đến đời sống vật chất, văn hoá của người lao động và đảm bảo tái sản xuất sức lao động, tạo điều kiện cho người lao động phát triển toàn diện. Để phục vụ yêu cầu quản lí chặt chẽ, có hiệu qủa lao động tiền lương trong các đơn vị, kế toán cần thực hiện các nhiệm vụ sau: -Tổ chức ghi chép, phản ánh chính xác, kịp thời, đầy đủ số lượng, chất lượng, thời gian và kết quả lao động. Tính đúng và thanh toán kịp thời đầy đủ tiền lương và các khoản liên quan khác cho người lao động trong doanh nghiệp. Kiểm tra tình hình huy động và sử dụng lao động, việc chấp hành chính sách, chế độ về lao động, tiền lương, tình hình sử dụng quỹ lương.
-Hướng dẫn và kiểm tra các bộ phận trong doanh nghiệp thực hiện đầy đủ đúng chế độ ghi chép ban đầu về lao động, tiền lương. -Tính toán, phân bổ chính xác, hợp lí chi phí tiền lương và các khoản có liên quan theo đúng đối tượng có liên quan. -Lập báo cáo kế toán và phân tích tình hình sử dụng lao động, quỹ tiền lương, đề xuất biện pháp khai thác có hiệu quả tiềm năng lao động trong doanh nghiệp, ngăn chặn các hành vi vi phạm chính sách chế độ về lao động tiền lương. Các hình thức trả lương, nội dung quỹ lương và các khoản trích theo lương.
Các hình thức trả lương Chuyên đề tốt nghiệp 10 SV: Đào Thị Thu Hương Trường CĐTC - QTKD GV: Nguyễn Thị Minh Hương Việc tính, trả lương cho người lao động trong doanh nghiệp được thực hiện theo các hình thức sau: a.Hình thức trả lương theo thời gian Theo hình thức này, tiền lương trả cho người lao động tính theo thời gian làm việc, cấp bậc hoặc chức danh và thang lương theo quy định. Tùy theoo yêu cầu và trình độ quản lý thời gian lao động của doanh nghiệp, việc tính trả lương theo thời gian có thể thực hiện theo hai cách: -Lương thời gian giản đơn: được tính theo thời gian làm việc và đơn giá lương thời gian, gồm: + Tiền lương tháng: Là tiền lương trả cố định hàng tháng trên cơ sở hợp đồng lao động. Thông thường lương tháng được quy định sẵn đối với từng bậc lương trong thang lương. Lương tháng thường được áp dụng trả cho nhan viên làm công tác quản lý hành chính, quản lý kinh tế và các nhân viên thuộc các ngành hoạt động không có tính chất sản xuất.
Công thức: Số tiền lương phải Mức lương tối Các khoản = x Hệ số lương + trả trong tháng thiểu phụ cấp Các khoản phụ cấp theo lương: -Phụ cấp trách nhiệm -Phụ cấp độc hại + Tiền lương ngày: Là tiền lương trả cho một ngày làm việc và được xác định bằng cách lấy tiền lương tháng chia cho số ngày làm việc trong tháng (theo chế độ). Lương ngày làm căn cứ để tính trợ cấp BHXH phải trả CB CNV, tính trả lương cho CB CNV cho những ngày hội họp, học tập, trả lương theo hợp đồng. + Tiền lương giờ: Là tiền lương trả cho một giờ làm việc và được xác định bằng cách lấy tiền lương ngày chia cho số giờ tiêu chuẩn theo quy định của luật lao động Chuyên đề tốt nghiệp 11 SV: Đào Thị Thu Hương Trường CĐTC - QTKD GV: Nguyễn Thị Minh Hương (không quá 8h/ngày). Lương ngày thường làm căn cứ để tính phụ cấp làm thêm giờ.