mở đầu, HS có thể tìm ra ngay được vấn đề cần nghiên cứu hoặc cần có sự trợ giúp của GV để các em HS nhận thức được vấn đề một cách dễ dàng hơn. Khi HS đã tìm ra được vấn đề cần nghiên cứu, giải quyết thì GV cần định hướng rõ ràng các nhiệm vụ và hoạt động tiếp theo để tránh HS bị lạc đề, nghiên cứu sai hướng khi tham gia hoạt động trải nghiệm. Giai đoạn 2: Đặt tên cho hoạt động trải nghiệm, xác định kế hoạch thực hiện giải quyết vấn đề. Đặt tên cho hoạt động là một việc làm cần thiết vì tên của hoạt động nói lên được chủ đề, bao hàm mục tiêu, nội dung và hình thức của hoạt động đó.
Tên của chủ đề phải hấp dẫn, lôi cuốn, ngắn gọn và chính xác. Sau khi đã có tên chủ đề nghiên cứu cần xác định kế hoạch để giải quyết vấn đề. Sau khi đã xác định được chủ đề lớn xuyên suốt, GV định hướng cho HS xây dựng các chủ đề nhỏ hơn. Từ các chủ đề nhỏ đó sẽ giãn ra các nhiệm vụ và từ đó sẽ định hình được các sản phẩm của từng chủ đề nhỏ.
Từ các định hình về sản phẩm của chủ đề HS sẽ xây dựng được các nhiệm vụ hoạt động của nhóm. Các nhóm này có thể phân công theo sự chỉ định của GV, phân theo tổ hoặc nhóm các HS có chung niềm đam mê với chủ đề nhỏ cần nghiên cứu. Từ các nhóm này sẽ có các nhóm trưởng lập ra bảng biểu và phân công công việc cụ thể với từng thành viên trong nhóm. Giai đoạn 3 : Tổ chức các hoạt động thu thập, tìm kiếm thông tin phục vụ cho chủ đề.
Hoạt động này do các em HS tự làm chủ, phục vụ cho chính mục đích nghiên cứu của bản thân. Có rất nhiều nguồn, kênh thông tin nên HS sẽ dễ bị 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhầm lẫn, thông tin sai lệch. Chính vì vậy, khi tìm kiếm nguồn thông tin thì GV cần hướng dẫn HS tự trả lời các câu hỏi như : các thông tin mình cần là gì ? Thông tin này phục vụ cho khía cạnh nào của chủ đề? Các thông tin tìm kiếm được HS cần đối chiếu, kiểm chứng lại với SGK, các tạp chí khoa học, sách tham khảo và tìm hiểu thêm các ý kiến của GV, gia đình và nhà trường…. Sau khi tìm kiếm sơ bộ về các kiến thức, thông tin cần thiết.
Các thành viên của nhóm họp lại trao đổi, sắp xếp lại kiến thức sao cho logic, hợp lí và liền mạch với chủ đề. Tiếp đó, GV sẽ chuẩn hóa lại kiến thức thông qua các hoạt động gồm thực hiện các thí nghiệm nghiên cứu khảo sát, kiểm chứng hay minh họa kiến thức. Tiếp đến HS sẽ lập kế hoạch nghiên cứu theo lí thuyết hay thực nghiệm dựa trên các phán đoán, cần xác định rõ mục đích, đối tượng nghiên cứu và lập các phiếu khảo sát cụ thể. Sau khi đã có các số liệu khảo sát, điều tra cần xử lí số liệu nhanh gọn và chính xác.
Giai đoạn 4 : Tổ chức xây dựng sản phẩm nhóm Sản phẩm là kết quả của quá trình nghiên cứu. Trong quá trình xây dựng và tạo ra sản phẩm, HS cần chú ý các vấn đề như sau : - Các sản phẩm được lựa chọn cần phù hợp với chủ đề nhỏ. - Tìm hiểu các bước để tiến hành tạo ra sản phẩm. - Chia các nhiệm vụ nhỏ cùng thời gian hoàn thành cho các thành viên trong nhóm.
- Thao tác sản phẩm. - Đánh giá sản phẩm xây dựng được dựa trên mục tiêu, mục đích của chủ đề. - Đánh giá chất lượng của sản phẩm dựa trên các tiêu chí khoa học. Nếu cần sẽ chỉnh sửa sản phẩm sao cho đạt mục tiêu về chất lượng cao nhất.
- Trong quá trình thao tác, đánh giá và chỉnh sửa cần có sự đồng hành của GV để hướng dẫn, giúp đỡ các em HS khi gặp khó khăn. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Giai đoạn 5 : Tổ chức báo cáo sản phẩm nhóm, xác định ứng dụng trong thực tiễn. Sau khi đã hoàn thành sản phẩm của nhóm, các nhóm hoàn thiện bản báo cáo đi kèm. Nhóm sẽ cử đại diện báo cáo sản phẩm của nhóm mình trước tập thể lớp, GV hướng dẫn và các thầy, cô có chuyên môn về hoạt động trải nghiệm đang tổ chức cho HS.
Bài báo cáo của HS có thể diễn ra dưới các hình thức như thuyết trình, trình chiếu powerpoint, bảng biểu, …. Sau khi hoàn thành và báo cáo sản phẩm thì việc tiếp nhận những góp ý, đánh giá từ hội đồng là vô cùng cần thiết. Việc này sẽ giúp các em HS chỉnh sửa những thiếu sót, hoàn thiện sản phẩm của nhóm mình. Giai đoạn 6 : Hoạt động đánh giá Dựa vào kết quả của sản phẩm nhóm cũng như quá trình hoạt động của HS.
GV cần đánh giá khách quan về sự tiến bộ, cố gắng của HS. GV đánh giá toàn diện cả về phẩm chất, năng lực, sự đóng góp ý tưởng và công sức cho hoạt động nhóm. Qua đó chỉ ra được ưu, khuyết điểm của HS để các em tự đánh giá được bản thân, các thành viên trong nhóm.3 Các nội dung trải nghiệm và nguyên tắc khi xây dựng hoạt động trải nghiệm trong vật lí 1. Các nội dung trải nghiệm Để xác định nội dung của hoạt động trải nghiệm cho các cấp học và các vùng miền, địa phương khác nhau chúng ta căn cứ vào: Mục tiêu giáo dục, đặc điểm của từng địa phương, yếu tố tâm sinh lý của HS, đặc điểm hoạt động của từng lứa tuổi HS và điều kiện của từng nhà trường.
Có thể phân chia nội dung HĐTN ra thành 4 nhóm lớn đó là: nhóm nội dung hoạt động phát triển cá nhân; nhóm hoạt động lao động, nhóm hoạt động xã hội và phục vụ cộng đồng; nhóm hoạt động giáo dục hướng nghiệp. Trong mỗi nhóm sẽ được chia 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhỏ ra thành các hoạt động phù hợp như (Hình 1.2) : Chính trị - xã hội, khoa học – kĩ thuật, văn hóa - nghệ thuật, vui chơi – giải trí, lao động công ích, thể dục – thể thao và định hướng nghề nghiệp. Mỗi hoạt động trải nghiệm thuộc một trong các lĩnh vực trên sẽ mang một màu sắc riêng đặc trưng cho lĩnh vực đó.2 Nội dung của hoạt động trải nghiệm 1. Các nguyên tắc khi xây dựng hoạt động trải nghiệm Vật lí là một môn khoa học thực nghiệm gắn liền với đời sống nên sẽ có nhiều cơ hội để tổ chức hoạt động trải nghiệm.
Thông qua việc nghiên cứu các tài liệu và thực tiễn, chúng tôi cho rằng để xây dựng được những hoạt động trải nghiệm cần tuân theo các quy tắc sau : Nội dung của hoạt động trải nghiệm phải gắn kết được kiến thức vật lí với thực tiễn cuộc sống. Điều này sẽ tạo động lực cho HS tích cực học tập và nghiên cứu để phục vụ cho cuộc sống và lao động sản xuất. Ví dụ các hoạt động trải nghiệm như : Nước và sự ô nhiễm nguồn nước Ứng dụng của các lực cơ học vào trong sản xuất. Mắt và các tật về mắt Hoạt động được xây dựng phải phù hợp với đặc điểm vùng miền.
16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nguyên tắc này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho GV tổ chức hoạt động trải nghiệm cho HS. Các hoạt động trải nghiệm được xây dựng dựa trên các vấn đề cấp thiết tại địa phương hoặc mang tính toàn cầu. Ví dụ như vấn đề hiệu ứng nhà kính, sử dụng nguồn năng lượng sạch, ô nhiễm môi trường, sử dụng các thiết bị điện trong gia đình một cách tiết kiệm. Những yêu cầu được đưa ra cần phải phù hợp với trình độ của HS, điều kiện và cơ sở vật chất của nhà trường, địa phương.
HS khi tham gia vào các hoạt động trải nghiệm phải được đảm bảo an toàn. Thông qua các chủ đề trải nghiệm mà HS có thể biết được ứng dụng của vật lí hay tự bản thân ứng dụng được kiến thức vật lí được học vào trong cuộc sống từ đó tạo động lực học tập, tìm hiểu kiến thức cho HS. Phƣơng pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm 1. Phương pháp giải quyết vấn đề Dạy học giải quyết vấn đề là một cách tiếp cận những gì diễn ra trong bối cảnh các nhiệm vụ xác thực, các vấn đề phù hợp với mối quan tâm trong thế giới thực.
Các vấn đề thách thức người học giải quyết thông qua cam kết của chính người học. Chính việc đặt người học trong vai trò tích cực đối mặt với tình huống thực tế của cuộc sống để giải quyết vấn đề, người học đồng thời phát triển cả kĩ năng giải quyết vấn đề và thu nhận các kiến thức. Dạy học giải quyết vấn đề bao gồm những vấn đề được lựa chọn kĩ càng, đòi hỏi người học trong quá trình học phải tích lũy những kiến thức quan trọng qua đó rèn luyện các kĩ năng giải quyết vấn đề thành thạo, phương pháp tự học, kĩ năng làm việc theo nhóm, rèn luyện trong những quá trình, những giải pháp được sử dụng phổ biến trong cuộc sống, trong công việc để giải quyết vấn đề. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mục tiêu của phương pháp giải quyết vấn đề giúp HS : - Thích nghi và tham gia vào quá trình thay đổi chính mình.
- Vận dụng khả năng giải quyết vấn đề vào các tình huống phức hợp, có thực trong thực tiễn. - Phát triển tư duy phê phán và sáng tạo. - Chấp nhận những quan điểm khác nhau. - Cộng tác hiệu quả trong nhóm.
- Nhận ra ưu, nhược điểm của phương pháp học. - Giao tiếp hiệu quả. - Đề cao sự tự học. - Bổ sung kiến thức cơ bản.
- Rèn luyện khả năng lãnh đạo,. Tiến trình dạy học giải quyết vấn đề diễn ra theo 3 pha đó là : Pha 1 : Chuyển giao nhiệm vụ, bất ổn hoá tri thức phát biểu vấn đề. Ở pha này, GV sẽ giúp đỡ học sinh tiếp cận vấn đề một cách thuận lợi nhất làm cơ sở để giải quyết vấn đề. Trong pha này GV đảm nhận nhiệm vụ : Định hướng để HS xác định được vấn đề là gì; định hướng lập kế hoạch từ đó HS đưa ra được phương hướng giải quyết vấn đề.
Pha 2 : Học sinh hành động độc lập, tự chủ, trao đổi tìm tòi giải quyết vấn đề. Khi HS đã nắm rõ được nhiệm vụ học tập, HS bắt đầu các hoạt động giải quyết vấn đề. Lúc này HS sẽ hoạt động nhóm và hoạt động cá nhân xen kẽ. Mỗi cá nhân đều phải tuân theo quy định của nhóm.