phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và các danh mục, luận văn có 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của dạy học chủ đề tích hợp Chƣơng 2: Xây dựng và tổ chức dạy học chủ đề tích hợp “Chuyển động của hạt mang điện trong điện trƣờng và từ trƣờng” – Trung học phổ thông. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP 1. Dạy học tích hợp 1. Một số khái niệm Trong quá trình nghiên cứu kinh nghiệm giáo dục thế giới, một số quan niệm về tích hợp (tích hợp môn học) đã được đưa vào ở Việt Nam.
Rõ ràng và có cơ sở khoa học hơn cả là kinh nghiệm được tổng kết sau đây: *Theo “từ điển Tiếng Việt”, nhà xuất bản từ điển bách khoa 2010 “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động những chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng. Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”. * Theo “Từ điển giáo dục học”, nhà xuất bản từ điển bách khoa 2001, quan niệm tích hợp được trình bày như sau: “- Tích hợp: hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc một bào lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học. - Tích hợp các bộ môn: quá trình xích gần và liên kết các ngành khoa học lại với nhau trên cơ sở của những nhân tố, những quy luật giống nhau chung cho các bộ môn, ngược lại với quá trình phân hóa chúng.
- Tích hợp dọc: kiểu tích hợp dựa trên cơ sở liên kết hai hoặc nhiều môn học cùng một lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực gần nhau. - Tích hợp ngang: kiểu tích hợp dựa trên cơ sở liên kết các đối tượng học tập, nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau. - Tích hợp chương trình: tiến hành liên kết, hợp nhất nội dung các môn học có nguồn tri thức khoa học và có những quy luật chung gần gũi nhau - Tích hợp kiến thức: hành động liên kết, nối liền các tri thức khoa học khác nhau thành một tập hợp kiến thức thống nhất. - Tích hợp kỹ năng: hành động liên kết rèn luyện hai hoặc nhiều kĩ năng thuộc cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực gần nhau để nắm vững một thể” 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Quan niệm tích hợp môn học theo quan điểm của tác giả Xavier Roegiers trong tài liệu: “Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển các năng lực trong nhà trường” (NXBGD – Hà Nội 1996) như sau: - Tích hợp là một quan điểm lí luận dạy học: Tích hợp có nghĩa là sự hợp nhất, sự kết hợp, sự hòa nhập… - Tích hợp môn học có các mức độ khác nhau từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao nhưng tựu chung lại có 4 loại chính sau: + Tích hợp trong nội bộ môn học: ưu tiên các nội dung của môn học tức nhằm duy trì các môn học riêng rẽ.
+ Tích hợp đa môn: một đề tài nghiên cứu theo nhiều môn học khác nhau. + Tích hợp liên môn: trong đó chúng ta phối hợp sự đóng góp của nhiều môn học để nghiên cứu và giải quyết một tình huống. + Tích hợp xuyên môn: trong đó tìm cách phát triển ở học sinh những kí năng xuyên môn, nghĩa là những kí năng xuyên môn có thể áp dụng được ở mọi nơi. *Quan điểm tích hợp theo Susan M Drake (2007): Xây dựng chương trình tích hợp dựa trên chuẩn, các môn học này được xây dựng theo mức độ tăng dần: - Truyền thống: Các môn học độc lập với nhau - Kết hợp lồng ghép: Lồng ghép nội dung nào đó vào chương trình sẵn có - Tích hợp trong một môn học: Tích hợp trong nội bộ môn học - Tích hợp đa môn: có các chủ đề, các vấn đề chung giữa các môn học tuy rằng các môn học vẫn nghiên cứu độc lập theo góc độ riêng biệt.
- Tích hợp liên môn: Các môn học được liên hợp với nhau, giữa chúng có những chủ đề, vấn đề, những khái niệm lớn, những ý tưởng lớn chung. - Tích hợp xuyên môn: Tiếp cận từ cuộc sống thực và sự phù hợp với học sinh mà không xuất phát từ môn học bằng những khái niệm chung. Tích hợp xuyên môn khác với tích hợp xuyên môn là hoàn cảnh cuộc sống 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thực,dựa vào vấn đề thực tiễn, học sinh là người đưa ra vấn đề, học sinh là người nghiên cứu. Trong luận văn này chúng tôi xây dựng chủ đề tich hợp ở mức độ kết hợp lồng ghép.
Nội dung của chủ đề được lồng ghép vào chương trình để khắc sâu được nội dung bài học giúp học sinh thấy được những ứng dụng của kiến thức vào đời sống cũng như khoa học kỹ thuật. Cơ sở khoa học của dạy học tích hợp * Cơ sở triết học của dạy học tích hợp Cặp phạm trù “nhân quả”: Theo triết học duy vật biện chứng, kết quả đạt được có thể do nhiều nguyên nhân, nhiều thành tố, nhiều cấu trúc, mỗi thành tố lại do nhiều yếu tố kết hợp (hệ thống có cấu trúc nhiều tầng bậc). Phạm trù “phát triển”: Theo triết học duy vật biện chứng những sự thay đổi về lượng có thể dẫn đến sự thay đổi về chất.Việc tích hợp nhiều hơn hai yếu tố dẫn tới hiệu quả không chỉ là sự cộng lại của hiệu quả của từng yếu tố mà còn là sự thay đổi về vật chất của các yếu tố nói chung. Các yếu tố ở đây là các thành tố của dạy học tích hợp.
* Cơ sở sinh lý của dạy học tích hợp Trong hoạt động của vỏ não có hoạt động tổng hợp các kích thích , các phản ứng, các thông tin …Đây chính là cơ sở sinh lý thần kinh của dạy học tích hợp *Cơ sở tâm lí học của dạy học tích hợp Theo tâm lí học sáng tạo, tư duy hội tụ giúp chúng ta có một tư tưởng chiến lược về đổi mới giáo dục. Để đổi mới cơ bản và toàn diện trong giáo dục nói chung, trong dạy học nói riêng, ngành giáo dục cần hội tụ nhữngđiều kiện cần và đủ, mang tính tích hợp (hội tụ chặt chẽ) trong đó có dạy học tích hợp. Tuy nhiên, tư duy hội tụ cùng với tư duy phân kì đều là hai thành phần không thể thiếu của tư duy sáng tạo chứ không phải chỉ có tư duy hội tụ. *Cơ sở giáo dục học 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mỗi hình thức dạy học, giáo dục, phương tiện dạy học, giáo dục đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng.
Nếu kết hợp các phương pháp, phương tiện dạy học, giáo dục… thì sẽ phát huy được các ưu điểm, khắc phục được các nhược điểm, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học, giáo dục. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh nghĩa là học sinh cần giải quyết được một nhiệm vụ cụ thể trong một bối cảnh nhất định. Để hoàn thành một nhiệm vụ cụ thể trong một hoàn cảnh cụ thể thường học sinh cần áp dụng kiến thức của nhiều môn học. Định nghĩa dạy học tích hợp Dạy học tích hợp là cách tiếp cận giảng dạy theo liên ngành, theo đó các nội dung giảng dạy được trình bày theo các đề tài hoặc các chủ đề.
Mỗi đề tài hoặc chủ đề được trình bày thành nhiều bài học nhỏ để người học có thể có thời gian hiểu rõ và phát triển các mối liên hệ với những gì mà người học đã biết. Cách tiếp cận này tích hợp kiến thức từ nhiều ngành học và khuyến khích người học tìm hiểu sâu sắc về các chủ đề, tìm đọc tài liệu từ nhiều nguồn và tham gia vào nhiều hoạt động khác nhau. Việc sử dụng nhiều nguồn thông tin khuyến khích người học tham gia vào việc chuẩn bị bài học, tài liệu và tư duy tích cực sâu sắc hơn so với cách học truyền thống với chỉ một nguồn tài liệu duy nhất. Kết quả là làm cho người học hiểu thấu đáo vấn đề và thấy tự tin hơn trong việc học của mình.
Dạy học tích hợp không chỉ là sự kết hợp đơn thuần giữa lý thuyết và thực hành trong một tiết dạy. Chúng ta cần hiểu rằng, phía sau quan điểm là một triết lý giáo dục, nó phản ánh mục tiêu của việc dạy và học. Theo quan diểm dạy học truyền thống thì dạy học là cung cấp một hệ thống các kiến thức và kỹ năng riêng lẻ cho người học để sau đó người học muốn làm bất kỳ việc gì với những kiến thức và kỹ năng đó. Còn theo quan điểm dạy học tích hợp thì mục tiêu của dạy học là đào tạo ra những con người có những năng lực cụ thể để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống một cách sáng tạo.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Roegiers X, “sư phạm tích hợp” là một quan niệm về một quá trình học tập, trong đó toàn thể các quá trình học tập góp phần hình thành ở học sinh những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho học sinh nhằm phục vụ cho các quá trình học tập tương lai hoặc nhằm hòa nhập học sinh vào cuộc sống lao động. “Sư phạm tích hợp” được trình bày như một lý thuyết giáo dục, một mặt nó đóng góp vào việc nghiên cứu xây dựng chương trình, sách giáo khoa, mặt khác góp phần định hướng các hoạt động dạy học trong nhà trường. Với ý nghĩa định hướng các hoạt động học tập, trong luận văn này thuật ngữ dạy học tích hợp được dùng để chỉ quá trình dạy học, trong đó giáo viên quan tâm xây dựng các tình huống để học sinh học cách sử dụng phối hợp các kiến thức, kỹ năng từ các môn học hoặc từ các lĩnh vực tri thức khác nhau, chúng được huy động phối hợp với nhau, tạo thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ lý luận và thực tiễn được đề cập trong các lĩnh vực đó. Những ưu nhược điểm của dạy học tích hợp *Ƣu điểm của dạy học tích hợp - Dạy học tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa bằng cách gắn quá trình học tập với đời sống hàng ngày, không làm tách biệt “thế giới nhà trường” với cuộc sống.
Dạy học tích hợp dạy học sinh sử dụng kiến thức trong tình huống một cách tự lực và sáng tạo. Dạy học tích hợp không chỉ quan tâm tới đánh giá kiến thức đã học mà còn đánh giá khả năng vận dụng kiến thức đó trong cuộc sống thực tế.