CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TÍNH THANH KHOẢN CÔNG TY Chương này hệ thống hoá các vấn đề lý thuyết liên quan đến tính thanh khoản bao gồm tính thanh khoản công ty và tính thanh khoản cổ phiếu, các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản công ty và mối quan hệ giữa tính thanh khoản công ty và tính thanh khoản cổ phiếu, được cấu trúc theo bốn phần. Phần một trình bày về các vấn đề chung của tính thanh khoản công ty, trong đó hệ thống hoá khái niệm tính thanh khoản công ty, ý nghĩa của tính thanh khoản công ty, và các phương pháp đo lường tính thanh khoản công ty. Phần hai trình bày các vấn đề chung và đo lường tính thanh khoản cổ phiếu của công ty. Phần ba trình bày về các lý thuyết trọng điểm liên quan đến tính thanh khoản công ty, gồm lý thuyết ưa thích thanh khoản, lý thuyết bất cân xứng thông tin, lý thuyết trật tự phân hạng, lý thuyết đánh đổi.
Phần bốn trình bày tổng quan các nghiên cứu trước về tính thanh khoản công ty. Tính thanh khoản công ty và đo lường tính thanh khoản công ty 1.1 Khái niệm về tính thanh khoản công ty Thanh khoản là một trong những chỉ số quan trọng nhất khi phân tích tài chính và đánh giá vị thế hiện tại của một công ty. Gitman và Zutter (2010) đánh giá cao tầm quan trọng của việc đo lường tính thanh khoản công ty, bởi họ cho rằng tính thanh khoản công ty thể hiện tình hình tài chính chung, cụ thể hơn là khả năng thanh toán, hay nói cách khác chính là việc công ty đó giải quyết được các khoản nợ của mình dễ dàng như thế nào. Theo Horne và David (1968), thanh khoản có thể được diễn tả như khả năng nhận ra giá trị của phương tiện được chấp nhận trong sự trao đổi giữa nó với phương tiện khác.
Brealey, Myers và Marcus (2001) bổ sung cho khái niệm về tính thanh khoản đó là “khả năng của một tài sản có thể chuyển đổi thành tiền một cách nhanh chóng với chi phí thấp”. 8 Subramanyam và Wild (2009) đưa ra một khái niệm hẹp hơn về tính thanh khoản. Theo họ, “tính thanh khoản là khả năng chuyển đổi tài sản thành tiền hoặc có được tiền để đáp ứng các nghĩa vụ ngắn hạn”. Thật vậy, là phương tiện được chấp nhận để trao đổi, tiền là tài sản có tính thanh khoản cao nhất và cũng là một chuẩn mực cho việc kiểm soát giá trị của các loại tài sản khác được so sánh như mức độ thay thế của nó.
Gitman và Zutter (2010) cho rằng tính thanh khoản công ty thể hiện tình hình tài chính chung, cụ thể hơn là khả năng thanh toán, hay nói cách khác chính là việc công ty đó giải quyết được các khoản nợ của mình dễ dàng như thế nào. Bragg (2011) định nghĩa tính thanh khoản “là khả năng của một thực thể để thanh toán các khoản nợ của mình một cách kịp thời, theo các điều khoản thanh toán ban đầu”. Với quan điểm nghiên cứu tính thanh khoản của một công ty dựa trên năng lực tài chính và giá trị của công ty đó, kế thừa cách tiếp cận của các nhà nghiên cứu đi trước về tính thanh khoản, khái niệm về tính thanh khoản công ty theo tác giả là “khả năng mà một công ty chuyển đổi các tài sản ngắn hạn thành tiền để có thể giải quyết được các khoản nợ đến hạn hoặc trong tương lai gần theo chi phí tương ứng nhưng không làm giảm đi giá trị của công ty”. Khái niệm này bao hàm những ý sau: Thứ nhất, một công ty có thanh khoản tốt là một công ty có khả năng thanh toán các khoản nợ của mình khi đến hạn.
Thứ hai, mức độ nắm giữ các tài sản có tính thanh khoản cao (tài sản ngắn hạn) thường tỷ lệ nghịch với lợi nhuận, bởi khi công ty nắm giữ quá nhiều tiền đồng nghĩa với việc mất cơ hội cho các khoản đầu tư sinh lời khác. Mặt khác, đầu tư nhiều vào tài sản ngắn hạn nghĩa là các công ty phải chấp nhận chi phí cơ hội cho việc đầu tư vào tài sản dài hạn. Do đó, một công ty đảm bảo được đủ tiền để thanh toán các khoản nợ đến hạn nhưng phải đồng thời không làm giảm đi lợi nhuận của mình. 9 Thứ ba, tất cả các khoản thanh toán của công ty không đến cùng một thời điểm, do đó công ty không nhất thiết phải dự trữ đủ tiền để thanh toán hết các khoản nợ trong kỳ.
Vấn đề của tính thanh khoản lúc này là khoảng thời gian từ lúc công ty chi tiền ra để đầu tư vào tài sản ngắn hạn đến khi thu hồi lại tiền từ chính các tài sản ngắn hạn đó có đảm bảo cho công ty kịp thời thanh toán lần lượt các khoản nợ của mình khi đến hạn hay không.2 Ý nghĩa của tính thanh khoản công ty Thanh khoản được xem là huyết mạch của bất kỳ công ty nào, không phân biệt quy mô, cho dù đó là công ty nhỏ, vừa, lớn hay cực lớn. Trong phân tích tài chính, tính thanh khoản công ty là một chỉ tiêu quan trọng để đo lường sức khỏe tài chính của một công ty, xem xét liệu rằng công ty đó có đủ khả năng để đáp ứng các khoản nợ đến hạn hay không. Rủi ro thanh khoản có thể xảy ra nếu công ty sử dụng tài sản không hiệu quả, đây rõ ràng là rủi ro thách thức nhất so với các rủi ro tài chính khác. Hơn nữa, một công ty rơi vào tình trạng khủng hoảng còn có thể ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến các công ty khác (Billah và cộng sự, 2015).
Khi công ty không có khả năng đáp ứng các khoản nợ ngắn hạn, điều này có thể ảnh hưởng đến hoạt động của công ty và trong nhiều trường hợp có thể ảnh hưởng nhiều đến uy tín của công ty. Nếu thiếu hụt thanh khoản phát sinh, công ty không thể đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán cho nhà cung cấp, dẫn đến việc các nhà cung cấp sẽ ngừng cung cấp nguyên vật liệu làm cản trở việc sản xuất của công ty, không sản xuất sẽ không tạo ra được sản phẩm để cung cấp ra thị trường, từ đó công ty có thể bị mất thị phần. Oliveira và Fortunato (2006) cho rằng sự sẵn có và chi phí tài chính là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng phát triển của công ty. Thiếu tiền hoặc tài sản ngắn hạn trong tay sẽ làm cho công ty bỏ lỡ những ưu đãi được đưa ra bởi các nhà cung cấp tín dụng, dịch vụ và hàng hóa.
Mất ưu đãi như vậy có thể dẫn đến chi phí cao hơn do đó ảnh hưởng đến lợi nhuận của công ty. 10 Tất cả các bên liên quan đều quan tâm đến khả năng thanh toán của một công ty. Các nhà cung cấp tín dụng, hàng hóa và dịch vụ sẽ kiểm tra tính thanh khoản công ty trước khi cho công ty vay hay bán chịu. Tính thanh khoản công ty đôi khi được yêu cầu bởi các ngân hàng khi họ đánh giá một khoản cho vay.
Nếu một công ty cần một khoản vay, ngân hàng có thể sẽ yêu cầu công ty đó duy trì tính thanh khoản ở mức tối thiểu nhất định, như một phần của thỏa thuận cho vay. Vì lý do đó, các bước cải thiện tính thanh khoản công ty là cần thiết. Một công ty với thanh khoản đầy đủ có sự linh hoạt tài chính lớn hơn nên có cơ hội đàm phán với các nhà cung cấp hàng và tài chính dễ dàng hơn. Đối với một cổ đông của công ty, việc thiếu thanh khoản có thể báo trước sự mất kiểm soát của chủ sở hữu hoặc mất vốn đầu tư.
Khi các chủ sở hữu có trách nhiệm vô hạn với công ty, nếu công ty rơi vào tình trạng thiếu thanh khoản sẽ gây nguy hiểm cho tài sản cá nhân của họ (Subramanyam và Wild, 2009). Như vậy có thể nói rằng trong hoạt động kinh doanh, thì tính thanh khoản công ty được xem như là mạch máu duy trì sự sống của công ty đó. Một khi công ty bị mất tính thanh khoản thì sẽ không thể thanh toán được các khoản nợ và tất nhiên sẽ rơi vào tình trạng vỡ nợ. Lúc này khoảng cách giữa vỡ nợ và phá sản chỉ là vấn đề về thời gian nếu công ty không kịp thời khôi phục được tính thanh khoản.
Do đó, việc hiểu rõ về tính thanh khoản công ty giúp cho các nhà quản lý kinh doanh tránh được các rủi ro thanh khoản trong tương lai.3 Đo lường tính thanh khoản công ty 1.1 Tầm quan trọng của việc đo lường tính thanh khoản công ty trong phân tích tài chính Theo lý thuyết tài chính hiện đại, đối với các chủ sở hữu thì việc tối đa hóa giá trị công ty là mục đích chính của công ty đó. Nó cũng chính là mục tiêu tài chính của công ty. Quản lý tài chính cố gắng đưa ra các quyết định nhằm giúp công ty đạt được sự xuất sắc trong kinh doanh, chủ yếu là về mặt nâng cao giá trị của công ty. Các mô hình kinh doanh xuất sắc phổ biến nhất trên thế giới, bao gồm Mô hình Quản trị chất lượng của Châu Âu (EFQM Excellence Model), Giải thưởng chất 11 lượng quốc gia Malcolm Baldrige và Giải thưởng Deming, đều dựa trên một số bộ tiêu chí phân tích kết nối giữa các biến quan trọng nhất là: con người, quy trình kinh doanh và hiệu suất của công ty (Alfirevic và cộng sự, 2013, trích theo Hiadlovský và cộng sự, 2016, trang 801).
Như vậy có thể thấy rằng một công ty xuất sắc luôn tối đa hóa giá trị của mình và đạt được hiệu suất cao. Trong khi đó, thanh khoản là một trong những lĩnh vực phản ánh hiệu suất của công ty. Quản lý thanh khoản duy trì cân bằng tài sản ngắn hạn và nợ phải trả ngắn hạn ở mức phù hợp là điều kiện quan trọng để cải thiện hiệu suất của công ty và nâng cao giá trị của công ty đó (Hiadlovský và cộng sự, 2016). Vì vậy có thể khẳng định rằng quản lý thanh khoản là một bước quan trọng trong quản lý tài chính, từ đó góp phần nâng cao quá trình hoạt động kinh doanh của công ty, nhằm đạt được hiệu suất tốt nhất và tối đa hóa giá trị công ty.
Ngoài ra, một công ty luôn phải đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán thường xuyên nhằm phục vụ cho hoạt động kinh doanh được thực hiện liên tục. Vì vậy, điều quan trọng là công ty có thể chuyển các tài sản của mình trong thời gian ngắn để có thể giải quyết các khoản nợ đến hạn hay không.